ئەوانەی رێژەی كۆلیسترۆلیان بەرزە چی بكەن؟


كۆلیسترۆل هاوكات دۆست و دوژمنی مرۆڤە، كاتێك ئاستەكەی ئاساییە مادەیەكی پێویستە بۆ ئەوەی لەش بەشێوەیەكی ئاسایی كار بكات، بەڵام ئەو كاتەی رێژەكەی لە خوێن بۆ ئاستێكی نائاسایی بەرز دەبێتەوە دەبێتە مەترسییەكی بێدەنگە و دەمانخاتە بەردەم مەترسی تووشبوون بە كێشەكانی دڵەوە.

كۆلیسترۆل لە هەموو خانەیەكی لەشدا بوونی هەیە و چەندان ئەركی زۆر گرنگی هەیە، دەتوانرێت لەناو لەشدا بەرهەم بهێنرێت، هەروەها لە رێگەی خۆراكیشەوە دەست دەكەوێت و شێوەیەكی مۆمی هەیە، كۆلیسترۆل پێكهاتەیەكی زەیتی هەیە بۆیە تێكەڵ بەخوێن نابێت كە پێكهاتەیەكی ئاوی هەیە، بۆیە لە رێگەی پڕۆتینە چەورییەكانەوە هەڵدەگیرێت لەناو خوێن و بەرەو بەشەكانی لەش دەگوازرێتەوە. پرۆتینەكانی چەوری كەمچڕی"LDL" واتە كۆلیسترۆلی زیانبەخش و پرۆتینەكانی چەوری چڕی بەرز" HDL" واتە كۆلیسترۆلی سوودبەخش. 

كۆلیسترۆل لەناو لەشدا چوار ئەركی سەرەكی هەیە وەك لە خوارەوە هاتووە:
1-بەشدارە لە بنیاتنانی دیواری خانەكانی لەش.
2-بەشدارە لە پێكهاتنی ئاوگە ترشەكان بۆ هەرسكردن لەناو ریخۆڵەكان.
3-یارمەتی لەش دەدات بۆ بەرهەمهێنانی ڤیتامین دی.
4-توانای لەش زیاد دەكات بۆ بەرهەمهێنانی چەند جۆرێك لە هۆڕمۆنەكان.

هۆكاری بەرزی كۆلیسترۆل چییە؟
بەرزبوونەوەی رێژەی كۆلیسترۆل یان (هایپەر كۆلیسترۆلیمیا) یان (هایپەر لیپادیمیا)، واتە بوونی رێژەیەكی زۆر و نائاسایی لە چەوری و بەز لەناو خوێن، كە ئەوەش مەترسییەكی گەورە بۆ سەر دڵ و خوێنبەری تاجی دڵ دروست دەكات كە رەنگە جەڵتەی دڵ بەدوای خۆیدا بێنێت. 

پێویستە ئەوانەی كۆلیسترۆلیان هەیە چی بكەن؟
پێویستە كۆنترۆڵی سەرچاوەی هاتنی چەوری بۆ ناو لەش بكرێت كە زیاتر لە رێگەی خواردنەوە دەبێت.

1-كەمكردنەوەی خواردنی شەكر و شیرینی.
2-خواردنی كاربۆهیدراتی ئاسان بۆ هەرسكردن.
3-دووركەوتنەوە لە خواردنی گۆشتی سوور و مێشك و گورچیلە و جگەری ئاژەڵ، هەروەها سەوسەج و هەمبەرگەر. 
4-دووركەوتنەوە لە خواردنی كەرە و رۆن و رۆنی ئاژەڵ بەگشتی.
5-باشترین زەیت زەیتی سۆیا و گەنمەشامی و گوڵەبەرۆژەیە.
6-خۆت لە خواردنی هێلكە و رۆبیان و خواردنی خێرا بەدوور بگرە.
7زۆر خواردنی ئەو خۆراكانەی ریشاڵیان تیادایە وەك شۆفان و پاقلەمەنی و سێو و فەراولە.
8-خواردنی ئەو خۆراكانە بەدژەئۆكسان دەوڵەمەندن وەك ڤیتامینەكانی ئی و سی.
9-كەمكردنەوەی خواردنی خوێی چێشت و دووركەوتنەوە لە خۆراكی لەقوتوونراو و پارێزراو وەك ماسی و زەیتوون و تورشی و پەنیری لەقوتوونراو. 
10-خواردنی سێ ژەم ماسی لە هەفتەیەكدا.
11-دووركەوتننەوە لە خواردنەوە گازییەكان و كاكاو و قاوە و نەسكافە.
12-خواردنی سپێنەی هێلكە و دووركەوتنەوە لە خواردنی زەردێنەكەی.
13-خواردنی ژەمێك كە پێنج گرام پرۆتینی تیادا بێت بۆ پارێزگاریكردن لە گرنگی خۆراكی لەش و كەمكردنەوەی پرۆتین لەكاتی بەرزبوونی پەستانی خوێن.
14-چەرەزات گرنگی گەورەی هەیە بۆ تێكشكاندنی كۆلیسترۆلی خوێن.

ئەو خۆراكانەی پێویستە نەیخۆین:
چەوری ئاژەڵ و چەوری نێوان شانەكانی گۆشتی ئاژەڵا و پێستی پەلەوەر و جگەر و گورچیلە و مێشك و سەوسەج و گۆشتی بەرخ و كەباب و تكە و جگەری باڵندە و رۆبیان و زەردێنەی هێلكە.

هەروەها پێویستە خۆمان لە رۆنی مەیوی رووەك و زەیتی خۆرما و جۆزهیندی و كاكاو بەدوور بگرین، جیا لە رۆنی ئاسایی و كەرە و قەیماغ و كرێم و ئایس كرێم و هەموو جۆرەكانی پەنیر.

چەند رێنوێنییەك بۆ كەمكردنەوەی رێژەی چەوری هاتوو لە رێگەی خۆراكەوە:
-وا باشترە لەبری گۆشتی ئاژەڵ سنگی مریشك و هەموو جۆرەكانی ماسی و گۆشتی كەروێشك بخورێت.
-پێویستە بەر لە خواردنیان ماسی ناو قوتوو لە زەیتەكەی جیا بكرێتەوە ئینجا بخورێت.
-خواردنی شیر و ماست و پەنیری كەمچەوری. بەڵام بەو هۆیەی زۆرینەی جۆرەكانی پەنیر چەورییەكی زۆریان تیادایە، بۆیە خۆتیان لێ بەدوور بگرە. 
-باشترە پەنا بۆ خواردنی كاربۆهیدراتی ئاڵۆزی دەوڵەمەند بەریشاڵ ببردرێت.
-لەكاتی ئامادەكردنی چێشت وا باشترە برژان یان كوڵاندن لەناو ئاو یان بەكارهێنانی هەڵم و فڕنی مایكرۆیڤ بەكار بهێنرێت لەبری سووركردنەوە و لەرۆن برژاندن.
-باشترە بڕێكی زۆر لە میوەجات و سەوزە بخورێت. 
-خۆت لە خواردنی هەموو جۆرێك خواردنی ئامادەكراو بپارێزە كە بەچەوری دەوڵەمەندن.
-خۆت لە خواردنی كێك و كەعك و شوكوڵاتە و پسكویت بەدوور بگرە بەهۆی بوونی ترشە چەوری زیانبەخش.

رێژەی كۆلیسترۆل لە هەندێك جۆری گۆشت و پەنیر:
-مێشك بۆ 100 گرام  بڕی 2 هەزار ملیگرامی تیادایە.
-گورچیلە بۆ 100 گرام بڕی 375 میلیگرامی تیادایە.
-جگەر بۆ 100 گرام بڕی 300 میلیگرامی تیادایە.
-زەردێنەی یەك هێلكە بۆ 100 گرام بڕی 252 میلیگرامی تیادایە.
-رۆبیان بۆ 100 میلیگرام بڕی 150 گرامی تیادایە.
-كابۆریا بۆ 100 گرام بڕی 100 میلیگرامی تیادایە.
-پەنیری شیدەر بۆ 100 گرام بڕی 84 میلیگرامی تیادایە.
-مریشك بۆ 100 گرام بڕی 67 میلیگرامی تیادایە.
-گوێچكە ماسی بۆ 100 گرام بڕی 50 میلیگرامی تیادایە.
-شیری چەور بۆ یەك كووپ بڕی 14 میلیگرامی تیادایە.

سەرچاوە/ خسس نفسك






وشە - مه‌حموود ئیسماعیل


PM:06:41:13/06/2018




ئه‌م بابه‌ته 1099 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌