تاران دەتوانێت لەگەڵ واشنتن گفتوگۆ بكات؟


بەهۆی پەرەسەندنی ئاستی ناكۆكییەكانی لەگەڵ ئەمەریكا ئێستە ئێران بژارەی سەختی لەپێشە كە تەنیا بە پاشەكشەكردن لە رێككەوتنی ئەتۆمی و سەپاندنی سزاكان بەسەر تاران نەوەستاوە، بەڵكو واشنتن داوایشی لە وڵاتانی دنیا كردووە و هەڕەشەیەشی لێ كردوون لە ئەگەری كڕینی نەوتی ئێران، جیا لە هەڕەشەكردن لە ئێران لەئەگەری دەستكردنەوە بە پەرەپێدانی پڕۆگرامە ئەتۆمییەكەی. 

ئەوەیشی پاڵەپەستۆكانی سەر ئێران زیاتر دەكات، ئەو پشتی بە بەردەوامبوونی رێككەوتننە ئەتۆمییەكە بەستووە لەگەڵ وڵاتانی ئەوروپا و رووسیا و چین، بەڵام لەسایەی شكستی وڵاتانی ئەوروپا لە پاڵنانی كۆمپانیاكانیان بۆ بەردەوامبوون لە بازاڕەكانی ئێران تا ئێستە ئەرێنیی ئەنجامەكان بۆ بەرژەوەندیی ئێران دیار نەكەوتوون، دوای ئەوەی چەندان گەورە كۆمپانیا لەبەرانبەر هەڕەشەكانی ئەمەریكا بە سەپاندنی سزا بەسەریان چۆكیان دادا.

لێرەوە ئەگەری گفتوگۆی تاران لەگەڵ واشنتن دەبێتە بژارەیەك كە رەنگە تاران بیری لێ بكاتەوە بۆ خۆپاراستن لە لێكەوتەكانی بژارەكانی كەمی تری بەردەمی، بەڵام ئەو بژارەیش باجی گەورەی دەوێت و رەنگە لەبەر چەندان هۆكاری ئایدیۆلۆجی و سیاسی رژێمی ئێران نەتوانێت بەرگەیان بگرێت. 

بەهۆی بانگەشەكردنی رەوتێك بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ واشنتن بەو پێیەی ئەو بژارە زیاتر لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی ئێران دەگونجێت بە بەراورد بە بژارەكانی تر كە رەنگە ئێران پەنای بۆ ببات، گۆڕەپانی ناوخۆی ئێران دۆخێكی مشتومڕی تێ كەوتووە، بۆیە لەو ناوەدا دەتوانین بڵێین ئەو رەوتەی داوای ئەو بژارە دەكات پشتی بەوە بەستووە كە رێگەچارەیەكە بۆ پاراستنی ئێران لە رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەمەریكا و رێگرتن لە بەردەوامیی ئەو دۆخەی ئێستەی ئێران. 

بەوپێیەیش رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ لەنێوان ئێران و ئەمەریكا لە سایەی ئەو ئاڵۆزییەی هەیە دوور نییە و ئەگەر روو بدات ئەنجامی وێرانكاری بۆ سەر ئێران دەبێت، نەوەك بەتەنیا بەهۆی ناهاوسەنگی هێز لە نێوانیان كە بۆ ئەمەریكا پارسەنگ دەبێت، بەڵكو ئێران لەسەر ئەو جۆرە رووبەڕووبوونەوانە رانەهاتووە و هەمیشە خۆی لێ لادەدات و پشت بە جەنگی بەوەكالەت دەبەستێت لە رێگەی میلیشیاكانییەوە كە لە وڵاتانی ناوچەكە دروستی كردوون و دوور لە سنوورەكانی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی بەكاریان دێنێت.  

چوونە ناو گفتوگۆ لەگەڵ واشنتن بۆ تاران رەنگە لە ناوخۆی ئەو وڵاتەیش جێی گومان بێت لە دوای پاشەكشەكردنی ئەمەریكا لە رێككەوتنی ئەتۆمی كە ئاماژەیەكی روون بوو بۆ ئەوەی ناتوانرێت متمانەیەكی بەردەوام بە ئەمەریكا بكرێت لە رێككەوتننەكاندا، هەروەها ناشتوانرێت بەراورد بە دۆخی ئێران و كۆریای باكور بكرێت لە ئەگەری دەست پێكردنی گفتوگۆ لەگەڵ واشنتن بەو پێیەی كۆریای باكور بەراستی خاوەن پرۆگرامی ئەتۆمییە. 

لەوانەیش گرنگتر ئەوەیە كە هەر رێككەوتننێك لەگەڵ ئەمەریكا دوای گفتوگۆی نێوانیان تەنیا پڕۆگرامی ئێران ناگرێتەوە، بەڵكو چەندان دۆسیەی تر لەخۆ دەگرێت كە رەنگە پابەندی زیاتر و قوڕستری بەسەردا بسەپێنن بەو شێوەی رژێمی ئێران نەتوانێت بەرگەیان بگرێت.

جیا لە دۆسیەی وڵاتانی ناوچەكە كە ئێران لەكاتی پاڵەپەستۆ خستنە سەری ئاماژەیان بۆ دەكات وەك سووریا و لبنان و یەمەن، پڕۆگرامی مووشەكەكانی بالیستی لە پێشەوەی ئەو دۆسیانەوە دەبێت كە واشنتن داوای هەڵدانەوەیان دەكات و گرنگییەكی گەورەی پێ دەدات، نەوەك تەنیا بەهۆی هەڕەشەكانی بەردەوامی ئێران بۆ بەكارهێنانیان لەئەگەری رووبەڕووبوونەوەی هەر مەترسییەك، بەڵكو وەك سووربوونی ئەمەریكا بۆ بەستنەوەی ئەو بابەتە بە تۆمەتەكانی بۆ ئێران بە هەوڵدان بۆ بوون بەخاوەن چەكی ئەتۆمی، بەو پێیەی ئەو مووشەكانە دەبنە ئامرازێك بۆ هەڵگرتنی بۆمبی ئەتۆمی بەرەو ئامانجەكانیان. 

هەروەها ئیسرائیل لەو گفتوۆگیانە دوور ناوەستێت و پێشبینی دەكرێت ئەمەریكا پرسی ئاساییكردنەوەی پێوەندییەكان لەگەڵ ئیسرائیل و پرسەكانی پابەند بەوە بە وەستاندنی پاڵپشتی ئێران بۆ رێكخراوەكانی وەك حزبوڵای لبنانی و هەردوو بزاوی حەماس و جیهادی ئیسلامی بكاتە مەرجێك بۆ سەركەوتنی هەر گفتوگۆیەكی گریمانكراو لەگەڵ ئێران.

بێ گومان چوونە ناو ئەو بابەت و دۆسیانە بۆ رژێمی ئێران ئاسان نییە، ئەگەرچی لە سەردەمانی پێشوو بەتایبەتی لە ماوەی جەنگی عێراق-ئێران لە (1980-1988) لەگەڵ ئەمەریكا و ئیسرائیل گەیشتە لێكگەیشتن و رێككەوتن، بەڵام دۆسیەكانی وەك پڕۆگرامی مووشەكی و هەڵوێست لە بەرانبەر ئیسرائیل و رێكخراوە تیرۆریستی و چەكدارییەكانی لە چەند وڵاتێكی ناوچەكە هەن، راستەوخۆ پێوەستن بە ژێرخانی ئایدیۆلۆجی كە رژێمی ئێرانی هەر لە سەرەتاوە لەسەر بنیات نراوە و سوپای پاسداران بۆ پاراستنی دامەزراوەكە بەپەلە بەربەست لەبەردەم ئەو بۆچوونە (گفتوگۆكردن لەگەڵ ئەمەریكا) دروست دەكات.  

هەروەها رژێمی ئێران ناتوانێت بیرۆكەی گفتوگۆ لە گۆڕەپانی ناوخۆی وڵاتەكە بەئاسانی تێپەڕ بكات بەو پێیەی لەگەڵ ئەو بنەمایانە پێچەوانەیە كە لەوەتەی گەیشتووە بەدەسەڵات ویستوویەتی بیچەسپێنێت بەشێوەیەك رەنگە تەنگژە و دابڕانی ناوخۆیی زیاتر بكات. 

 سەرچاوە/ سەنتەری موستەقبەل



وشە - مه‌حموود ئیسماعیل


PM:10:19:11/07/2018




ئه‌م بابه‌ته 287 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌