ئەمەریكا گرەو لەسەر عێراق دەكات بۆ خنكاندنی ئابووری ئێران

چاودێران كۆكن لەسەر ئەوەی ناوەندی سەپاندنی سزا ئابوورییەكانی ئەمەریكا بەسەر ئێران، بەغدایە، بەو پێیەی ئەگەر واشنتن سەركەوتوو بێت لە پچڕاندنی پێوەندی بانكی و ئابووری نێوان تاران و بەغدا ئەوا درێژترین باڵی ئێران لە ناوچەكە دەبڕێت. عێراقیش چاوەڕوانی كۆبوونەوەی ئۆپیك دەكات بۆ زانینی ئاستی ئەو بڕە نەوتەی ئێران لە بازاڕەكان كەمبووەتەوە بۆ پڕكردنەوەی.

ئێوارەی دوێنێ سێشەم، حكوومەتی عێراق رای گەیاند چاوەڕونی كۆبوونەوەی ئۆپیك دەكات لە بارەی بڕە نەوتی كەمبووەوە لە بازاڕ بە هۆی گەڕی دووەمی سزاكانی ئەمەریكا بەسەر سێكتەری نەوتی ئێران، چاودێرانیش وەها هەڵوێستی بەغدا شڕۆڤە دەكەن كە عێراق لە چوارچێوەی پلانی ئەمەریكادایە بۆ پڕكردنەوەی كەمی خستنەڕووی نەوت لە بازاڕەكانی جیهانی، ئەوەیش دەخەنەڕوو ئەگەر بەغدا بتوانێت ئەوە ئەنجام بدات، ئەوا هەنگاوی داهاتووی ئەمەریكا خنكاندنی ئابووری ئێرانە لە بەغداوە.

سامر غەزبان، وەزیری نەوتی عێراقی رای گەیاند ئەو بڕە نەوتەی لە بازاڕەكانی جیهانی كەم دەبێتەوە بەهۆی گەمارۆكانی ئەمەریكا لەسەر ئێران، هێشتا بە روونی دەرنەكەوتووە و پێویست دەكات لە كۆبوونەوەی ئۆپیك كە بڕیارە مانگی داهاتوو ئەنجام بدرێت، ئەوە روون بكرێتەوە و بڕەكەیشی دەستنیشان بكرێت.

روونی كردەوە كە عێراق دەیەوێت بزانێت بە دروستی چەند نەوت لە بازاڕ كەمی كردووە پێش ئەوەی بەغدا و ئەندامانی ئۆپیك قسە لەسەر چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ كەمبوونەوەی نەوتی ئێرانی لە بازاڕ بكەن.
 
غەزبان لە یەكەم دەركەوتنیدا وەك وەزیری نەوت كە لە 24ی مانگی رابردوو لە پەرلەمان متمانەی پێدراوە گوتی، "چاوەڕێ دەكەین بزانین چەند كەمی كردووە، چۆن قەرەبوو بكرێتەوە، ئایا وڵاتانی ئەندام لە ئۆپیك قەرەبووی دەكەنەوە یان وڵاتانی تریش".

زیاتر گوتی، "چۆن دەتوانم بڵێم ئێمە قەرەبووی نەوتی كەمبووەوە لە بازاڕ دەكەین؟، دەبێت سەرەتا بزانین خواست لەسەر نەوتی عێراق زیادی كردووە یان نا، ئەگەر خواست نەبێت چۆن باسی قەرەبوو بكەینەوە".

وەزیری نەوتی عێراق پێشبینی دەكات ساڵی 2019 بەهای بەرمیلێك نەوت سەرووی 70 دۆلار بێت، پێی وایە ئەو نرخە، نرخێكی دادگەرانەیە ئەگەرچی چەندە بەرزتر ببێتەوە ئەوا بۆ عێراق باشترە.


قسەكانی وەزیری نەوتی عێراق لە كاتێكدایە دوێنێ یەكەم رۆژی سەپاندنی گەڕی دووەمی سزا ئابوورییەكانی ئەمەریكا بوو لەسەر ئێران كە بە پلەی یەكەم سێكتەری نەوت دەگرێتەوە.

ئەمەریكا بەشێوەیەكی كاتی چاوپۆشی بۆ وڵاتانی چین، كۆریای باشوور، هیندستان، تایوان، ژاپۆن، یۆنان، توركیا و ئیتاڵیا كردووە تا كاتێكی دیاریكراو.
چین تا 180 رۆژی تر بۆی هەیە رۆژانە 360 هەزار بەرمیل نەوت لە ئێران بكڕێت كە پێشتر 665 هەزار بەرمیل نەوتی لە ئێران دەكڕی و بە چاوپۆشی لەو هەشت وڵاتە، ئەوا بە هەر هەموویان رۆژانە 75%ی هەناردەی نەوتی ئێران دەكڕن كە لە رێگەی دەریاوە دەگەیەنرێن  نەك بۆڕی.

بخێت رەشیدی، وەزیری نەوتی كوێت دەڵێ چاوەڕوان دەكرێت تا كۆتایی ساڵ بازاڕی نەوت جێگیر بێت وزیاتر گوتی، "لە كۆبوونەوەی داهاتووی ئۆپیك لە كوێت لە مانگی داهاتوودا روون دەبێتەوە كە بازاڕ پێویستی بە خستنەڕووی نەوتی زیاتر هەیە یان نا".

چاوەڕوانی كۆبوونەوەی مانگی داهاتووی ئۆپیك لە كاتێكدایە ئێوارەی دوێنێ، دۆناڵد ترەمپ رای گەیاند واشنتن دەیەوێت دانانی سزا لەسەر سێكتەری نەوتی ئێرانی پلە بە پلە زیاد بكات لە ترسی روودانی شۆك بوونێك لە بازاڕی نەوت و بەرز بوونەوەی نرخ.

بات سیكر، بەڕێوەبەری هەرێمی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقیا لە یەكەی ئیكۆنۆمیست ئینتلیجنس دەڵێ بڕیاری چاوپۆشی بۆ ئەو هەشت وڵاتە لەلایەن ئەمەریكاوە ئامانجێكی راگەیەنراوی لە پشتە ئەویش دابەزاندنی هەناردەی نەوتی ئێرانە بۆ سفڕ.

زیاتر گوتی، "چاوەڕوان دەكرێت ئەمەریكا هەناردەی نەوتی ئێرانی لەم مانگەدا بگەیەنێتە ملیۆنێك و 100 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا".

دوای سەپاندنی گەڕی دووەمی سزاكان لەسەر ئێران، سعوودیە ئامادەیی خۆی دەربڕی بۆ پڕكردنەوەی نەوتی كەمبووەوە لە بازاڕەكانی جیهانی بە هاوبەشی لەگەڵ هاوبەشە سەرەكییەكانی لە سێكتەری نەوت، بەڵام چاودێران كۆكن لەسەر ئەوەی عێراق یاریزانی سەرەكی دەبێت لە قۆناغی داهاتوودا.

سەمیر مەدەنی، چاودێر لە دامەزراوەی "تانكەر تراكرز" تایبەتمەند بە چاودێری جولەی بارهەڵگرەكانی نەوت لە رێگەی مانگە دەستكردەكان دەڵێ، هەمووان قسە لەسەر سعوودیە دەكەن كە ماوەیەكی زۆرە هەناردەی رۆژانەی لە 10 ملیۆن بەرمیل جێگیر بووە، بۆیە بەرزبوونەوەی بەرهەم لە عێراقەوە دەبێت كە ئێستە رۆژانە چوار ملیۆن  و200 هەزار بەرمیل نەوت هەناردە دەكات، ئەو بڕە پێشتر عێراق بەخۆیەوە نەیدیوە.

چاودێرانی سێكتەری نەوتی پێیان وایە بەهۆی سزاكانی ئەمەریكا، هەناردەی نەوتی ئێران لە كۆی دوو ملیۆن و 500 هەزار بەرمیلی رۆژانە ئەوا ملیۆنێك تا دوو ملیۆن كەم دەكات، ئەگەرچی ئێران شانازی بە ئاڵنگاری دژ بە سزا نوێیەكان دەكات و دەڵێ بەردەوام دەبێت لە هەناردەكردنی نەوت.

لێدوانی وەزیری نەوتی عێراق لە كاتێكدایە سەرۆكی جیهانی توێژینەوەی دامەزراوەی ئەبوزەبی بۆ وەبەرهێنان بە دووری دەزانێت سزاكانی ئەمەریكا بۆ سەر ئێران كاریگەری و لێكەوتەی بەسەر بازاڕی نەوت دروست بكات، وڵاتانی جیهانی دەتوانن ئەو بۆشاییەی دروست دەبێت پڕ بكەنەوە.

كریستۆڤ روهل، سەرۆكی جیهانی توێژینەوە لە دامەزراوەی ئەبوزەبی بۆ وەبەرهێنان لە پەراوێزی كۆنگرەی ئەبوزەبی گوتی، "بڕێكی زۆری نەوتی خاو لە بازاڕەكانی جیهانی هەیە، ئەو دۆخەیش تا ماوەیەكی زۆر بەردەوامی دەبێت".

هاوكات شارەزایان لە دامەزراوەی وسیتی گرووپ ئاماژە بەوە دەدات كە وڵاتە زەبەلاحەكانی بەرهەمهێنی نەوت وەك سعوودیە و رووسیا و ئەمەریكا لە توانایاندا هەیە خواستی بازاڕ لە نەوت دابین بكەن.

ئید مورس، ئەندامی كۆڕبەند و سەرۆكی جیهانی بۆ لێكۆڵینەوە لە شتومەك لە سیتی گرووپ دەڵێ، دامەزراوەكەیان دەری خستووە كە نەوتی زیادە لە بازاڕ هەیە كە بتوانێت ئەو بڕە پڕ بكاتەوە بەهۆی نەوتی ئێرانەوە دروست دەبێت.

زیاتر روونی كردەوە بەرهەمی زیاتر لە ئەمەریكا و كەنەدا و بەڕازیڵ و وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە دەخرێنە بازاڕەكان گوتی، "توانای ئێران لەسەر بەرهەمهێنانی نەوتی زۆر بەشێوەی رۆژانە دەكەوێتە سەر توانای ئەو دەوڵەتە لە ئەمباركردنی نەوتەكە بە پلەی یەكەم و چۆنیەتی دۆزینەوەی بازاڕ بۆی لە ماوەیەكی كورت دا".

چاودێران پێیان وایە ئێران فێڵ لە خۆی دەكات كاتێك گرەو لەسەر چاوپۆشی ئەمەریكا بكات لە فرۆشتنی بڕێك لە نەوتەكەی بە وڵاتانی چین و كۆریای باشوور و هیندستان و ژاپۆن و تایوان و ئیتاڵیا و توركیا، بەڵام ئەوە بۆ ماوەیەكی دیاریكراوە و بەردەوام نابێت، جگە لەمەیش ئێران نابێت پشت بە لێدوانە هاوسۆزییەكانی ئەوروپا ببەستێت، بە پێچەوانەوە بەردەوامبوونی ئەو دۆخە، پێدەچێت هەمان سیناریۆی بەسەر عێراق هات، نەوت بەرانبەر بە خۆراك بەسەر ئێرانیش جێبەجێ بكرێت.

كەچی سەرەڕای ئەو هەموو گوشارانە و سزای ئابووریش، بەرپرسانی ئێرانی ئامادەنین زەنگی مەترسی لێ بدەن، بەڵكو بە پێچەوانەوە لە توندی سزاكە كەم دەكەنەوە كە كاریگەری لەسەر ئابووری ئێران نابێت، هاوكات بچووككردنەوەی كێشەكە بە جۆرێك كە ئەوە كێشەیەكی كەسییە لەنێوان دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا دژ بە ئێران كە ترەمپ بە سەرۆكێكی سەرسەخت و نەزان لە سیاسەت ناو دەبەن.



وشە - فه‌رمان سادق


PM:09:45:07/11/2018




ئه‌م بابه‌ته 212 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌