ملهوڕی و به‌رژه‌وه‌ندی عه‌فرین به‌كوێ ده‌گه‌یه‌نێت

دڵشاد به‌رزنجی

ماوه‌یه‌كه‌ ئاماژه‌كانی گه‌مارۆدان یان پشتكردنه‌ پارتی یه‌كێتی دیموكرات (په‌یه‌ده‌) له‌ رۆژئاوای كوردستان ده‌ركه‌وتوون، هه‌ر له‌ به‌شدار نه‌كردنیان له‌ كۆبوونه‌وه‌ گرنگه‌كانی وڵاتانی هه‌رێمایه‌تی و نێوده‌وڵه‌تی ‌تا ده‌گات به‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر عه‌فرین. هه‌رچه‌نده‌ له‌ دوای راپه‌ڕینه‌كه‌ی گه‌لانی سووریاوه‌، په‌یه‌ده‌ به‌هه‌موو ئه‌و كه‌موكوڕی‌ و تێبینییانه‌ی له‌سه‌ر چۆنیه‌تیی به‌ڕێوه‌بردنی رۆژئاوای كوردستان هه‌یه‌ له‌سه‌ری، به‌ڵام ‌وه‌ك هێزێكی كاریگه‌ر ده‌ركه‌وت و له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی ئه‌زموونی كانتۆنه‌كان ‌توانی به‌هۆی چالاكییه‌ سه‌ربازییه‌كانییه‌وه‌ سۆزی دنیا به‌لای خۆیدا رابكێشێ، به‌ڵام ئه‌زموونه‌كه‌ رووبه‌ڕووی مه‌ترسی له‌ناوچوون بووه‌ته‌وه‌، ئه‌ویش له‌به‌رئه‌وه‌ی:

مه‌رجه‌عی بڕیاری پارتی یه‌كێتی دیموكرات (په‌یه‌ده‌) ‌‌و ئه‌زموونی رۆژئاوای كوردستان، خۆیان نین، به‌ڵكو سه‌رچاوه‌ی بڕیاره‌كان قه‌ندیله‌، واته‌ (پارتی كرێكارانی كوردستان—په‌كه‌كه‌)، ئه‌مه‌ریكا ‌و ئه‌وروپا ‌و توركیاش په‌كه‌كه‌ وه‌ك هێزی شۆڕشگێڕ ناناسن‌ و پێیان وایه‌ سه‌رچاوه‌ی نائارامییه‌ له‌ توركیا ‌و هێزێكی "تیرۆریسته‌". له‌لایه‌كی تر په‌یه‌ده‌ ‌له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆش نه‌یاری زۆره‌، به‌ڵام لێره‌دا قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ كێیان له‌سه‌ر هه‌قن ‌و كێیان له‌سه‌ر هه‌ق نین.

پرۆسه‌ی داگیركردنی عه‌فرین له‌لایه‌ن سوپای توركیاوه‌ ده‌ستی پێ كرد و ئه‌نكه‌ره‌ هێرش ده‌كات گوایه‌ بۆ پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی خۆی، هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ش به‌رگریی ده‌كه‌ن بۆ له‌ ده‌ستنه‌دانی خاك و نه‌پچڕانی هێڵی گه‌رمی پێوه‌ندی له‌ نێوان كانتۆنه‌كان و پاراستنی رێڕه‌وی گه‌یشتن به‌ باكوری كوردستان و سه‌ركردایه‌تیی قه‌ندیلی په‌كه‌كه‌. هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین ره‌هه‌ندی ناوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تی هه‌یه‌، مه‌ترسییه‌كه‌ش لێره‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كات، ئه‌گه‌ر له‌ پشت په‌رده‌وه‌ وڵاتانی زلهێزی هه‌رێمایه‌تی و نێوده‌وڵه‌تی ره‌زامه‌ندییان دابێت به‌ ئه‌ردۆغان، ئه‌ویش ده‌رفه‌تی وا له‌ ده‌ست نادات. به‌ڵام ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ بۆ رێگرتن له‌ داگیركاری عه‌فرین به‌ته‌نیا هێزی یه‌په‌گه‌ و خۆپیشاندان به‌س نین، به‌ڵكو دروستكردنی یه‌كهه‌ڵوێستی ناوخۆیی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی رۆژئاوای كوردستان و خۆتێكه‌ڵكردن له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی وڵاتانی زلهێزی دنیا، به‌ تایبه‌تی ئه‌مه‌ریكا، خاڵێكی به‌هێزه‌ بۆ پاراستنی ئه‌زموونی كوردی رۆژئاوا.

توركیا ئێسته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریكا و ئیسرائیل كێشه‌ی گه‌وره‌ی هه‌یه‌، له‌ به‌رانبه‌ردا له‌گه‌ڵ رووسیا و ئێران و ئه‌سه‌د زۆر نزیكه‌، هه‌ڵوێستی توركیا له‌ دڵنیایدان به‌ مانه‌وه‌ی ئه‌سه‌د و زیاتربوونی قه‌باره‌ی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان (توركیا و رووسیا) و بێده‌نگبوونی توركیا له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی حه‌شدی شه‌عبی بۆ كه‌ركووك و به‌ستنی هاوپه‌یمانێتی زۆرینه‌ی توركمان له‌گه‌ڵ حه‌یده‌ر عه‌بادی، به‌رهه‌می ئه‌م نزیكبوونه‌وه‌ن، بۆیه‌ ئه‌گه‌ری هه‌بوونی مه‌ترسیی گه‌وره‌یان لێ ده‌كرێت، چۆن كوردانی باشوور بوون به‌ قوربانی، به‌هه‌مانشێوه‌ كوردی رۆژئاوایش بێت به‌ قوربانی.

له‌لایه‌كی تر، له‌ ڕۆژئاوای كوردستان هێزی ئه‌مه‌ریكا هه‌یه‌ كه‌ هه‌م بڕیار و هه‌م كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتن یان تێكشكاندنی پرۆسه‌ی داگیركاری عه‌فرین هه‌یه‌، خاڵی مه‌ترسیدار لێره‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ریكا به‌هه‌ر هۆیه‌ك بێده‌نگ بووبێت، ره‌نگه‌ له‌ درێژه‌كێشانی شه‌ڕه‌كه‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌ستوه‌ردان بكات ‌و وه‌ڵامی هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر شه‌ڕڤانان بداته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و هێزه‌ له‌ شه‌ڕی دژی داعش هاوكاری ئه‌مه‌ریكا بوون له‌ سووریا، به‌ تایبه‌ت كه‌ جۆرێك له‌ رێككه‌وتن له‌ نێوان (رووسیا ‌و توركیا) ‌و تا ئاستێك ئه‌مه‌ریكاش له‌سه‌ر سه‌قامگیركردنه‌وه‌ی سووریا هه‌یه‌، بۆیه‌ به‌شار ئه‌سه‌د وه‌ك كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی ئێسته‌، سیسته‌می فیدراڵی ره‌ت ده‌كاته‌وه‌ ‌و ئاماده‌ی ددان پێدانانی نییه‌. 

راپۆرته‌ شیكارییه‌كان له‌سه‌ر ره‌وشی ئۆپه‌راسیۆنی عه‌فرین باس له‌ رێككه‌وتنێكی نهێنیی رووسیا و توركیا ده‌كه‌ن كه‌ له‌ماوه‌ی رابردوودا له‌سه‌ر دۆخی سووریا ئه‌نجامیان داوه‌. به‌پێی رێككه‌وتنه‌كه‌، توركیا رازی بووه‌ به‌ده‌ستبه‌رداربوونی پارێزگاری ئیدلب ‌و ئه‌و هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنانه‌ی له‌و شاره‌ن، له‌ به‌رانبه‌ردا مۆسكۆ رازی بێت به‌هێرشی سوپای توركیا بۆ سه‌ر كانتۆنی عه‌فرین. هه‌ر به‌پێی رێككه‌وتنه‌كه‌، له‌ دوای واژووكردنی سوپای توركیا ده‌ستی به‌هێرش كردووه‌ بۆ سه‌ر عه‌فرین و هاوكات له‌گه‌ڵیدا رووسیا هێزه‌كانی له‌و كانتۆنه‌ كشانده‌وه‌، ئه‌مه‌ سه‌لمێنه‌ری راستی ئه‌و رێككه‌وتنه‌یه‌، لێره‌دا ده‌رده‌كه‌وێت تا ئه‌مه‌ریكا رێگری له‌ توركیا بكات، توركیا به‌ هه‌وڵی خۆنزیككردنه‌وه‌ له‌ رووسیا، ده‌یه‌وێت واشنتن تووڕه‌ بكات تا ناچاری بێت هه‌ڵوێستی بگۆڕێت، به‌ڵام تا ئێسته‌ ئه‌مه‌ریكا نه‌چووه‌ته‌ ژێرباری ئه‌م پاڵه‌په‌ستۆیانه‌ی توركیا.

ئه‌گه‌ر هێرشی توركیا بۆ عه‌فرین له‌ ماوه‌یه‌كی كورت كۆتای نه‌یه‌ت، ئه‌وا شكستی گه‌وره‌ بۆ ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی ئه‌ردۆغان تۆمار ده‌كرێت و ئه‌مه‌ش كاریگه‌ری نه‌رێنی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر ڕه‌وشی ناوخۆی وڵاته‌كه‌ی به‌گشتی و ده‌ره‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ساڵی 2019 ده‌بێت بۆ سه‌ر پێگه‌ی ئه‌ردۆغان. له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌ی بۆ توركیا هه‌یه‌ كه‌ كوردانی باكور و ڕۆژئاوا زیاتر له‌ یه‌ك نزیك ببنه‌وه‌ و لێدانی كوشنده‌ له‌ ناوخۆی توركیا روو بدات، چونكه‌ ترسی سه‌ره‌كیی توركیا له‌ ڕۆژئاوای كوردستان، بوونی ئه‌و پێوه‌ندییه‌ نزیكه‌ فره‌ئاسته‌یه‌ له‌ نێوان هه‌ردوولادا هه‌یه‌. 

له‌ هه‌موو حاڵه‌ته‌كاندا، به‌هۆی به‌رده‌وامیی كاره‌ساتی مرۆیی له‌ كۆمه‌ڵكوژی و ئاواره‌بوون له‌ عه‌فرین، به‌رزبوونه‌وه‌ی ده‌نگی ناڕه‌زایی وڵاتانی دنیا به‌دوای خۆیدا دێنی، ئه‌مه‌ش ده‌بێت به‌ په‌ستانێكی گه‌وره‌ بۆ سه‌ر ئه‌ردۆغان، بۆیه‌ توركیا هه‌رچی زوو ده‌یه‌وێت ئه‌و ئۆپه‌راسیونه‌ ته‌واو بكات و و سوپای ئازاد بخاته‌ ناو عه‌فرینه‌وه‌ نه‌ك سوپای توركیا خۆی، چونكه‌ ده‌زانن دوای سه‌ركه‌وتنی دانوستانه‌كان و چاره‌سه‌ری ره‌وشی سووریا، ده‌بێت بكشێنه‌وه‌ و توركیاش نایه‌وێت ئه‌و دیمه‌نه‌ پیشانی دنیا بدات، به‌ تایبه‌ت كه‌ توانای سوپاكه‌ی له‌ژێر گوماندایه‌ ئێسته‌ بۆ خۆیشیان كه‌ ناتوانن شارێك بگرن، ئه‌گه‌ركشانه‌وه‌كه‌ روو بدات، دوای ئه‌و هه‌موو هه‌ڕه‌شه‌ و گوڕه‌شه‌، به‌یه‌كجاری ده‌شكێن وه‌ك ناوبانگی سوپایی.

سه‌ره‌ڕای ئه‌م هه‌موو پیلانه‌ گه‌ورانه‌ی سه‌ر رۆژئاوای كوردستان، مه‌ترسیی گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ په‌یه‌ده‌ تا ئه‌م ساته‌ له‌سه‌ر بنه‌مای (ئایدۆلۆجیای چه‌پگه‌رایی و دیكتاتۆریی پرۆلیتاریا) سیاسه‌ت و ئیداره‌ ده‌كات، پێڕه‌وكردنی ئه‌م جۆره‌ له‌ سیاسه‌تكردن و ئیداره‌كردن ڕێگری له‌وه‌ ده‌كات په‌یه‌ده‌ هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ هێزه‌ كوردییه‌كانی تر بكات له‌ ڕۆژئاوایی كوردستان و هاوكات خۆیشی ناتوانێت جۆره‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی هاوبه‌ش ئاوا بكات له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی دنیای نوێ یه‌ك بگرێته‌وه‌. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سه‌یری تابلۆی ئێسته‌ی دۆخی عه‌فرین بكه‌ین، سه‌ره‌ڕای بوونی ئه‌و هه‌موو فشاره‌ له‌سه‌ر كوردانی رۆژئاوا به‌گشتی و عه‌فرین به‌تایبه‌تی، په‌یه‌ده‌ ئاماده‌ نییه‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی تری كوردیی هاریكار و هاوئاهه‌نگ بێت بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌م قۆناغه‌، بگره‌ زیاتر سازشی بۆ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌د كردووه‌ نه‌ك كورد، ئه‌مه‌ش ئه‌و ده‌رده‌ كوشنده‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ كوردی نائومێد كردووه‌ له‌ كۆتادا.  ‌   

PM:01:24:07/02/2018




ئه‌م بابه‌ته 367 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌