ئایا ئه‌لته‌رناتیڤی (پارتی و یه‌كێتی) پێك دێت

دڵشاد به‌رزنجی

دیاره‌ كه‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ قۆناغێكی مه‌ترسیداری ئابووری و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی تێده‌په‌ڕێت و ناڕه‌زایی خه‌ڵك گه‌یشتووه‌ته‌ لووتكه‌ و هه‌موو لایه‌ك به‌ گشت چین و توێژه‌كانه‌وه‌ داوای چاره‌سه‌ری ئه‌م ته‌نگژانه‌ ده‌كه‌ن، هه‌موو چاویان له‌ كه‌شتیوانێكی زیره‌ك و باوه‌ڕپێكراوه‌ كه‌ بتوانێت گۆمه‌ڵگه‌ بگه‌یه‌نێت به‌ كه‌ناری ئارامی. به‌پێی لێدوانی به‌شێك له‌ خه‌ڵك و پارتی سیاسی و جووڵانه‌وه‌ سیاسییه‌كان ناڕازی، ئۆباڵی ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌ی به‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان و خه‌ڵكه‌كه‌ی گرتووه‌، ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆی شێوازی پێڕه‌وكردنی ده‌سه‌ڵاتی (پارتی و یه‌كێتی).

له‌ گۆڕه‌پانی سیاسیی كوردستان ژماره‌یه‌كی زۆر پارتی سیاسی و جووڵانه‌وه‌ی سیاسی هه‌ن، هه‌ندێكیان پێگه‌ی مێژوویی و جه‌ماوه‌رییان هه‌یه‌ و هه‌ندێكیان نا، ئه‌گه‌ر به‌ تایبه‌تی سه‌یری پێكهاته‌ی پارته‌ سیاسی و جووڵانه‌وه‌كان به‌ گشتی و نوێیه‌كان به‌تایبه‌ت بكه‌ین كه‌ زۆربه‌یان ده‌كه‌وێته‌ (زۆنی سه‌وز) بێجگه‌ له‌ (یه‌كێتی) كه‌ خاوه‌نی مێژووی تایبه‌ت به‌ خۆیه‌تی، ئه‌وانیتر وه‌ك (بزووتنه‌ووه‌ی گۆران و جووڵانه‌وه‌ی نه‌وه‌ی نوێ و هاوپه‌یمانییه‌كه‌ی دكتۆر به‌رهه‌م و كۆمه‌ڵی ئیسلامی)، ئه‌گه‌ر به‌ناو و ژماره‌ سه‌یریان بكه‌یت زۆرن، به‌ڵام به‌هۆی خۆگرێدانیان به‌و فه‌زا سیاسییه‌ی له‌ زۆنی سه‌وز خوڵقاندوویانه‌ و له‌ناو وه‌همی خۆناساندنی ئۆپۆزسیۆنی خۆیان پێناسه‌ كردووه‌، به‌بێ رێكخستنێكی سه‌رانسه‌ری كوردستانی، بۆیه‌ له‌و چوارچێوه‌ ده‌رناچن، بۆیه‌ پرسیاری سه‌ره‌كی ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌م پارت و جووڵانه‌وه‌ سیاسییانه‌ ده‌توانن ببن به‌ ئه‌لته‌رناتیڤی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی). 

وه‌ڵامه‌كه‌ش ده‌توانم بڵێم نه‌خێر، چونكه‌ ئه‌م پارت و جووڵانه‌وانه‌ نه‌ له‌ (هه‌ولێری پایته‌خت) و نه‌ ناوچه‌كانی تری كوردستانی ده‌ره‌وه‌ی زۆنی سه‌وز نه‌یانتوانیوه‌ خۆیان رێك بخه‌ن، هۆكاره‌كانیش روونن. له‌وانه‌:

ئه‌م پارت و جووڵانه‌وه‌ سیاسییانه‌ له‌ كاری سیاسی و ڕێكخراوه‌یی خۆیاندا وا خۆیان ده‌رخست كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مایی خزمه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی خۆیان رێك نه‌خستووه‌، به‌ڵكو له‌سه‌ر بنه‌مایی (دژه‌ پارتیبوون) خویان رێكخستووه‌.

له‌لایه‌كی تر له‌ (زۆنی سه‌وز) ئیداره‌یه‌كی باش و خزمه‌تگوزارییه‌كی باشیان پێشكه‌ش نه‌كردووه‌، هه‌روه‌ها ناشیرینكردنی هه‌موو چه‌مكه‌كان وه‌ك (حوكمڕانی، كاری حزبی، ئۆپۆزسیۆنبوون، به‌رژه‌وه‌ندی گشتی، كاری په‌رله‌مانی، پێڕه‌وكردنی شێوازه‌ مه‌ده‌نییه‌كان وه‌ك خوپێشاندان و ناڕه‌زایی) ئه‌مه‌ش گورزێكی هێند كوشنده‌ی له‌ بزووتنه‌وه‌ی سیاسیی مۆدێرن داوه‌ كه‌ هیچ كام له‌و پارته‌ سیاسی و جووڵانه‌وانه‌ نه‌یانتوانیوه‌ ‌سنووری زۆنی سه‌وز ‌ببڕن. له‌لایه‌كی تر، ئه‌وانه‌ نه‌یانتوانی خۆیان له‌ (چه‌مكی شارچێتی) رزگار بكه‌ن و هه‌روه‌ها هێنانه‌ كایه‌ی مودێلێكی سه‌قه‌تی چه‌مكی ئۆپۆزسیۆنبوون له‌سه‌ر بنه‌مایی دژایه‌تی.

بۆیه‌ پارت و جووڵانه‌وه‌ سیاسییه‌كانی زۆنی سه‌وز به‌هۆی ئه‌وه‌ی دنیابینییان كورته‌ بۆ سیاسه‌ت، ناتوانن ببن به‌ پارتێكی سه‌رانسه‌ری كوردستان، چونكه‌ بنكه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كه‌یان فراوان نییه‌ و ده‌نگیان به‌ته‌واوه‌تی ناگاته‌ ته‌واوی جیۆگرافیای كوردستان، سه‌ره‌نجام هه‌موو سووده‌ سیاسییه‌كه‌یان كه‌ ئومێدی سیاسییه‌ ده‌چێته‌ گیرفانی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی). به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌م پارت و جووڵانه‌وه‌ سیاسییانه‌ هیچ گرینگییه‌ك بۆ (هه‌ولێر و دهۆك) و خه‌ڵكی كه‌ركووك دانانێن، ته‌نیا خۆیان وه‌ك سیمبۆلی سیاسی و خاوه‌ن ئه‌لته‌رناتیڤی سیاسی ده‌خه‌نه‌ ڕوو، ئه‌گه‌ر نا متمانه‌یان بۆ خه‌ڵك نه‌هێشتووه‌ته‌وه‌ تا بڕوا بكه‌ن هێزێك له‌ هه‌ناوی كۆمه‌ڵگه‌دا ماوه‌ وه‌ك دینامیك ده‌توانێ هه‌م هۆشیاری سیاسی پێشكه‌ش بكات و هه‌م بتوانێ له‌ خزمه‌ت ریفۆڕمی سیاسی و حوكمڕانی بكات.

دیاره‌ كه‌ ته‌نگژه‌ی سیاسی و ئابووری روو له‌ هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ده‌كات ده‌ستاوده‌ستی ده‌سه‌ڵاتیش میكانیزمی چاره‌ی ته‌نگه‌ی سیاسی و نوێبوونه‌وه‌ی كایه‌ی سیاسی و راسته‌ڕێكردنه‌وه‌ی پرۆسه‌ی سیاسییه‌، ئه‌گه‌ر پارته‌كانی تر و جووڵانه‌وه‌ سیاسییه‌كانی تر، به‌و شێوه‌ی سه‌ره‌وه‌ خۆیان نیشان بده‌ن، پرسیار ئه‌وه‌یه‌ ئایا چۆن ده‌توانن ببن به‌ ئه‌لته‌رناتیڤی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی)، به‌ تایبه‌ت كه‌ له‌ رابردوو دیار بوو كاركردن بۆ كوده‌تای سیاسی و شه‌ڕ و شۆڕ و ئاشووب و یاخیبوون و چاره‌سه‌ری ته‌نگژه‌ و سواربوونی شه‌پۆلی ناڕه‌زایییه‌كانی گه‌ل، ره‌وشه‌كه‌ی سه‌ختر كرد.

به‌هۆی قووڵبوونه‌وه‌ی ته‌نگژه‌ ئابوورییه‌كانی هه‌رێم و سیسته‌می پاشه‌كه‌وتكردن و هاوكات دواكه‌وتنی مووچه‌، كه‌ پێشهاتێكی چاوه‌ڕوانكراو بوو له‌ ئاكامی شه‌پۆلی نوێی ناڕه‌زایه‌تییه‌كان له‌ناو ئه‌و چین و توێژانه‌ی كۆمه‌ڵگه‌دا سه‌ری هه‌ڵدا، ئێسته‌ جارێكی تر به‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی هه‌ڵه‌كانی پێشوو، دۆزه‌كه‌ پتر وه‌ك دۆزی توێژی مامۆستایان ‌و فه‌رمانبه‌ران به‌گشتی ته‌ماشا ده‌كه‌ن، نه‌ك وه‌ك كێشه‌ی گه‌وره‌ له‌ بونیادی  سیسته‌می ئابووریی كۆمه‌ڵگه‌دا. 

ته‌نگژه‌كانی كوردستان له‌ كێشه‌ی پارتێك زیاتره‌، كێشه‌كه‌ سیسته‌مێكه‌ كه‌متر هانی خزمه‌تگوزاری ‌و سه‌رمایه‌گوزاریی ئازادانه‌ی كه‌رتی تایبه‌تی داوه‌‌ و قووت و ژیانی به‌شێكی گه‌وره‌ی كۆمه‌ڵگه‌ و ‌ئابووری به‌ ده‌وڵه‌ت‌ و كه‌رتی گشتییه‌وه‌ به‌ستووه‌ته‌وه‌ كه‌ ئاشكرایه‌ ئه‌و سیسته‌مه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ناشاره‌زایی ‌و به‌رژه‌وه‌ندی حزبی داڕێژراوه‌ كه‌ له‌ بنه‌مادا كه‌رتی ئابووریی هه‌رێمی په‌كخستووه‌ له‌ رووی كشتوكاڵی و پیشه‌سازییه‌وه‌، كه‌ ده‌كرا دوو سه‌رچاوه‌ی په‌ره‌پێدانی ئابووریی وڵات بن. ده‌ره‌نجامێكی تری ئه‌و سیسته‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ ته‌نانه‌ت له‌ ‌زۆر كاڵا و پێویستی رۆژانه‌ی هه‌رێمدا به‌ ناچاری پشت ده‌ره‌وه‌ ده‌به‌ستن، به‌مه‌ش به‌شێكی زۆری پاره‌ و سامانی وڵات ‌و هاووڵاتی ده‌چێته‌ گیرفانی بازرگان و كۆمپانیا ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌.

بۆیه‌ ئه‌م شێوه‌ كاركردنه‌ بۆ دروستكردنی ئه‌لته‌رناتیڤی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی) سه‌رناگرێت، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م ناڕه‌زایی و خۆپێشاندانانه‌ی له‌ شه‌قامه‌كاندا هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر ناوچه‌یش بن، له‌ كۆتادا ده‌ربڕی واقیعی ناڕه‌زایه‌تییه‌كی بابه‌تین كه‌ زاده‌ی ناهه‌مواریی باری ژیان و گوزه‌رانی دانیشتووانه‌ به‌گشتی و ده‌چێته‌ خزمه‌تی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی) و نیشاندانی ناڕه‌زایییه‌كانی شه‌قامه‌ وه‌ك رێدانی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی) به‌ ده‌نگی ئازاد و پێڕه‌وكردنی سیسته‌می دیموكراسی ناكه‌وێته‌ به‌رژه‌وه‌ندی گۆڕانكاری له‌ سیسته‌می هه‌رێمی كوردستان.

بۆیه‌ ئه‌گه‌ر هێنانه‌ كایه‌ی ئه‌م ره‌وشه‌ ئابووری و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌ كوردستان، فاكته‌رێكی ده‌ره‌كی بێت به‌شێكیشی بكه‌وێته‌ سه‌ر به‌رپرسیارێتی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی)، به‌ڵام پشكی شێری به‌ر ئه‌و جووڵانه‌وه‌ سیاسی و پارته‌ سیاسییه‌ نوێیانه‌ ده‌كه‌وێت كه‌ داوای گۆڕان ده‌كه‌ن به‌تایبه‌تی ئه‌و ئه‌زموونه‌ی تا ئێسته‌ (بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان) نمایشی كردووه‌، چونكه‌ ده‌ره‌نجامی شێوازی كاری ئه‌وان بێئومێدی زیاتری له‌ گۆڕانكاری له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ دروست كردووه‌، ئه‌مه‌ش تا ئێسته‌ كه‌وتووه‌ته‌ گیرفان و به‌رژه‌وه‌ندی (ده‌سه‌ڵاتی پارتی و یه‌كێتی).

‌بۆیه‌ ئه‌گه‌ر پڕوپاگه‌نده‌ی هه‌موو پارت و جووڵانه‌وه‌ سیاسییه‌كان له‌ كوردستان بۆ دیموكراسی و مه‌ده‌نیه‌تخوازی و باڵاده‌ستی ئیراده‌ی گه‌ل و یاسا راستگۆیانه‌ بێت، ده‌بێ هاوكات له‌گه‌ڵ بانگه‌وازی حكوومه‌تی هه‌رێم و ئاماده‌باشییه‌كانی كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردن، تێكڕای پارته‌كان ده‌ست له‌ هه‌ر كار و كرده‌وه‌یه‌كی نادیموكراسی و هه‌ر هه‌وڵێكی گێره‌شێوێنی و شه‌ڕانگێزانه‌ هه‌ڵبگرن و خۆ بۆ هه‌ڵبژاردن ساز بكه‌ن، چیتر شه‌قام نه‌ورووژێنن و هیچ لایه‌نێك ئاسایش نه‌شێوێنێ و كه‌ڵه‌گایی نه‌نوێنێ و هه‌موو شه‌ڕ و ململانێكان هه‌ڵبگرن بۆ ساته‌وه‌ختی بانگه‌شه‌ و چوونه‌ سه‌ر سندووقی ده‌نگدان.

ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردن راسته‌ڕێی یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ململانێی سیاسی و چاره‌ی ته‌نگژه‌ سیاسییه‌كانه‌ له‌ كوردستان تا ئه‌و ساته‌وه‌خته‌ی میله‌ت قسه‌ی خۆی ده‌كات و ئازادانه‌ رای ده‌گه‌یه‌نێت كێ به‌ نوێنه‌ر و وه‌كیلی خۆی ده‌زانێ.

AM:10:02:01/03/2018




ئه‌م بابه‌ته 421 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌