هونه‌ر و موزیك و سیاسه‌ت

ڕاستگۆ محه‌مه‌د

هونه‌ر به‌هره‌ و داهێنانێكه‌ خواوه‌ند به‌ ڕێژه‌ و ئاستی جیاواز به‌هه‌موو كه‌سێكی به‌خشیوه‌ كه‌ توانای هێنانه‌ قسه‌ى ناخی مرۆڤه‌كانی هه‌یه‌ و زمانێكی تایبه‌ته‌ بۆ گوزارشتكردن له‌ خۆی و له‌و ژینگه‌ و كات و شوێنه‌ى تیایدا ده‌ژی، جا ئه‌و گوزارشتكردنه‌ یان به‌ شێوه‌ی بینراوه‌، وه‌ك هونه‌ری شێوه‌كاری (وێنه‌ و پۆتریت)، یان به‌شێوه‌ى بیستراوه‌ (هونه‌ری موزیك و گۆرانی) یان به‌شێوه‌ی جووڵه‌یه‌ (سه‌ما و سێرك و شانۆ). به‌ واتایه‌كی تر به‌هۆی هونه‌ره‌وه‌ مرۆڤ ده‌توانێت هه‌ست و نه‌ست و ململانێ و كێبه‌ركێ ناوه‌كییه‌كانی پیشان بدات و خۆی خاڵی بكات له‌ ئه‌ندێشه‌ و هزره‌ قه‌تیسبوو، گوزارشت له‌ قسه‌ نه‌گوتراو و په‌نگخواردووه‌كانی ناو ناخی بكات، بۆیه‌ هه‌ندێك له‌ لێكۆڵه‌ران و زانایان پێیان وایه‌ هونه‌ر بۆ ژیانی مرۆڤه‌كان وه‌ك ئاو و خۆراك پێویسته‌ .

موزیكش وه‌ك به‌شێكی گرنگی هونه‌ر یه‌كێكه‌ له‌ پێویستییه‌كانی ڕۆح و ده‌گوترێت كه‌ خۆراكی ڕۆح و ده‌روونه‌، موزیك خاوه‌نی كاریگه‌رترین زمانه‌، ئه‌ویش زمانی جوانی و هه‌ست و سۆزه‌ و له‌ نێوان مرۆڤه‌كاندا وه‌ك زمانی خۆشه‌ویستی به‌كار ده‌هێنرێت. ئه‌و چێژه‌ى له‌ كاتی بیستنی موزیكدا وه‌ری ده‌گرین، به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناخی مرۆڤ پێویستیه‌تی و تینوێتی زۆری بۆی هه‌یه‌، تا به‌هۆی موزیكه‌وه‌ بگات به‌ دنیای ڕۆح و ویژدان، هه‌ر به‌هۆی موزیكه‌وه‌ عه‌قڵ و دڵی مرۆڤ هێمن و ئارام ده‌بێته‌وه‌ و ته‌ڕ ده‌بێته‌وه‌.

ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ى گوتمان له‌سه‌ر ئاستی تاك و كۆمه‌ڵگه‌ ڕۆڵ و پێگه‌ و كاریگه‌ریی هونه‌ر به‌گشتی و موزیك به‌تایبه‌تی بێت، به‌وه‌ی ئاوپرژێنی عه‌قڵ و دڵ و ده‌روونی مرۆڤه‌كان ده‌كات، ئه‌وا بێگۆمان كاریگه‌ری و جێكه‌وت له‌سه‌ر كایه‌ی سیاسی و بیركردنه‌وه‌ى سیاسی تاك و كۆمه‌ڵیش به‌جێ دێڵێت، به‌و پێیه‌ى سیاسه‌ت پرۆسه‌یه‌كی پڕاوپڕ عه‌قڵانییه‌. واته‌ عه‌قڵێك به‌ موزیك و هونه‌ر ئاوپرژێن كرابێت، بێگومان سیاسه‌تێكی هێمن و نه‌رم و میهره‌بانانه‌ به‌رهه‌م دێنێت و خاوه‌نه‌كه‌ى له‌و زبری و ڕه‌كیكییه‌ قوتار ده‌كات كه‌ ئێسته‌ بووه‌ به‌ سیمای زۆرینه‌یان، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سیاسییه‌كان دۆست و ئه‌هلی هونه‌ر بن و گوێ له‌ موزیكی جوان و ڕه‌سه‌ن ڕادێرن، كاریگه‌ریی له‌سه‌ر گوتار و ڕه‌فتار و سیاسه‌تیان ده‌رده‌كه‌وێت و میهره‌بانی و نه‌رمونیانی ده‌به‌خشێته‌ كرداره‌كانیان، به‌مه‌ش وڵات هێمن ده‌بێت و له‌ زۆر ململانێ و شه‌ڕه‌قۆچ و ئاڵۆزی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌ و له‌ دواجاردا هاونیشتمانییانیش ژیانێكی شایسته‌ و خۆش ده‌ژین، چونكه‌ به‌ كورتی و به‌پوختی سیاسه‌ت واته‌ سه‌رپێخستنی كاروباری هاونیشتمانییان به‌ جۆرێك كه‌ ئاشتی و سه‌قامگیری و خۆشگوزه‌رانی فه‌راهه‌م بكات، گه‌شه‌ى به‌رده‌وام به‌ كۆمه‌ڵگه‌ بدات و به‌ره‌وپێشه‌وه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كانی هه‌نگاوی پێ بنێت.

هونه‌ر به‌گشتی و هونه‌ری گۆرانی و موزیك به‌تایبه‌تی، دنیایه‌كی تایبه‌ت و جیاوازه‌ و هیچ سنوور و به‌ربه‌ستێك له‌ به‌رده‌میدا نییه‌، هه‌موو سنووره‌ جیۆگرافی و نه‌ته‌وه‌یی و ئاینییه‌كان ده‌بڕێت، زۆرجار چوارچێوه‌ حزبی و سیاسییه‌كانیش ده‌به‌زێنێت و له‌ ئاستێكی باڵاتری مرۆییدا خۆی نیشان ده‌دات و ده‌بێت به‌ ڕایه‌ڵه‌ و زمانی هاوبه‌شی نێوان گه‌لان و نه‌ته‌وه‌ و ده‌وڵه‌ته‌ جیاوازه‌كان، بۆیه‌ ده‌كرێت سوود له‌ هه‌ندێك كه‌ره‌سته‌ و مۆد و نه‌ریتی ئه‌م دنیا جوان و تایبه‌ته‌ وه‌ربگرین و له‌ كایه‌ سیاسی و حزبییه‌كاندا لێی به‌هره‌وه‌ر بین. بۆ نموونه‌: مه‌زهه‌ری خالقی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ى كه‌سێك نییه‌ گوێبیستی ببێت و هه‌ست به‌ ئارامی نه‌كات، ته‌نانه‌ت ده‌ڵێن له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان هه‌ندێك پزیشكی ده‌روونی بۆ چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی گۆرانییه‌كانی خالقی بۆ نه‌خۆش ده‌كه‌ن به‌ به‌رنامه‌ی رۆژانه‌.

خالقی له‌ لووتكه‌ و چڵه‌پۆپه‌دا وازی له‌ گۆرانی هێنا، ئیتر گۆرانیی چڕی (ڕه‌نگه‌ ئێسته‌ ده‌نگی خۆش نه‌مابێت و ژێیه‌كانی ئه‌و توانایه‌ی جارانی نه‌بێت) بۆیه‌ نایه‌وێ گۆرانی بڵێت، نه‌ك ده‌نگی نه‌شازی تێكه‌وتبێت و ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی بڵێن به‌رده‌وامه‌ له‌ گۆرانی خۆی له‌ لووتكه‌وه‌ بێنێته‌وه‌ بۆ بنار و بۆ زۆنگ و ده‌شتایی.

ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ و زۆر جێی خۆیه‌تی سیاسییه‌كانی ئه‌م مه‌مله‌كه‌ته‌ سوودی لێ وه‌ربگرن، ئه‌ویش كاتێك هه‌ست ده‌كه‌ن گه‌یشتوونه‌ته‌ لووتكه‌، ئیتر واز بێنن و به‌رده‌وام نه‌بن، بۆ ئه‌وه‌ى ناوبانگ و توانا و لێهاتوویییه‌كانیان له‌ لووتكه‌ نه‌یه‌ته‌وه‌ بۆ خواری خواره‌وه‌، نه‌ك به‌رده‌وام بن و ده‌ست بكه‌نه‌وه‌ به‌ گۆرانیگوتنه‌وه‌ى دووباره‌ و له‌گه‌ڵ گرووپێكی موزیكی بێ ته‌نسیقی پڕ له‌ ئاوت و ده‌نگی نه‌شاز كه‌ هه‌ندێك جار به‌ دوو ستایلی جیاواز ده‌یژه‌نن و به‌ دوو مه‌قامی جیاوازدا هاوار ده‌كه‌ن.

له‌ دنیای موزیك و گۆرانیدا لاساییكردنه‌وه‌ و شوێنكه‌وتن و كۆپیكردن چه‌ند كارێكی ناشیرین و شه‌رمئاوه‌ره‌، به‌هه‌مانشێوه‌ بۆ كایه‌ سیاسی و حزبییه‌كه‌ش هه‌روایه‌. بۆ نموونه‌ ئه‌و حزب و سیاسییانه‌ى كه‌ خاوه‌ن سیاسه‌تێكی زاتی و خۆماڵی نین و هه‌ر خه‌ریكی لاسایین و كۆپی گوتار و هه‌ڵوێستی ئه‌وانی تر ده‌كات، بێگومان زیاده‌ن و تا كۆپییه‌ ئۆرجیناڵه‌كه‌ هه‌بێت خه‌ڵكی حه‌وسه‌ڵه‌ى كۆپی و لاسایییه‌كه‌ى نابێت.

هه‌ر له‌باره‌ى لاسایی و كۆپیكردنه‌وه‌، كاتێك كه‌سێك به‌ هیدفۆن گوێ له‌ گۆرانی ده‌گرێ و به‌هه‌مان ئاواز و تێكست له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌نده‌كه‌دا ده‌یڵێته‌وه‌، لای خۆی وا ده‌زانێ ده‌نگی زۆر خۆشه‌، به‌ڵام كه‌ كه‌سێك له‌ ته‌نیشتی گوێی لێ ده‌بێت، مێشكی دێشێ له‌ نه‌شازی و ناباوی و بێتامی ده‌نگی كه‌ زۆرجار هه‌ر مینگه‌ مینگه‌. بۆ سیاسه‌تیش وایه‌، كاتێك لایه‌نێك ده‌یه‌وێت به‌دوای لایه‌نێكی تردا قسه‌ بكات و ده‌یه‌وێت له‌ نۆته‌ و ئاوازی ئه‌و ده‌رنه‌چێت، لای خۆی وا ده‌زانێت كارێكی زۆر گرنگی كردووه‌ و ده‌نگ و گوتاری زۆر خۆشه‌، به‌ڵام راستییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌نگی زۆر زبر و بێتام و ئاڵۆزه‌ و جاری واش هه‌یه‌ هیچی لێ تێناگه‌ن مینگه‌ منگ نه‌بێ.

PM:01:33:06/02/2018




ئه‌م بابه‌ته 333 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌