خه‌ڵكی چاوه‌ڕوانی چی له‌ حكوومه‌تی نوێ ده‌كه‌ن؟

شه‌ماڵ نووری 

 ئه‌وه‌ی به‌ لای خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ گرنگ نه‌بێت، ئه‌م هه‌راوهوریایه‌ی ململانێی سیاسی و شه‌ڕی پۆست و پله‌وپایه‌ی حزبه‌كانه‌، كه‌ ڕۆژانه‌ به‌سه‌ر ڕاگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌ كه‌سانێك خۆیان كردووه‌ته‌ میوانێكی ڕه‌زاقورسی شه‌و و ڕۆژی شۆی ڕادیۆ و تیڤییه‌كان. خه‌ڵك گرنگی به‌ حكوومه‌تێك ده‌ده‌ن كه‌ ئومێدێكی زۆریان له‌سه‌ر به‌ده‌ستهێنانی خواست و پێداویستییه‌كانی ڕۆژانه‌یان هه‌ڵچنیوه‌، ئه‌وان له‌ خه‌می ئه‌وه‌دا نین داخۆ پارتی چۆن كێكه‌كه‌ی حكوومه‌ت ده‌به‌شێته‌وه‌، به‌ڵكو چاوه‌ڕوانی حوكمڕانییه‌كی باشی لێ ده‌كه‌ن. 

دیموكراتی و دیكتاتۆری و جۆری سیستمی سیاسی و ئابووری، خه‌می خه‌ڵكی ئاسایی نییه‌، ئه‌وه‌ كه‌سانی به‌رژه‌وه‌ندخوازی سیاسین به‌ ناوی خه‌ڵكه‌وه‌ بۆ مه‌رامی سیاسی و كه‌سیی خۆیان خه‌نجه‌ریان له‌ كالان هه‌ڵكێشاوه‌ و خۆیان بێئاگا كردووه‌ له‌وه‌ی خه‌می ئه‌و خه‌ڵكه‌ بریتییه‌ له‌ چاككردنه‌وه‌ی كه‌رتی په‌روه‌رده‌ و ته‌ندروستی و نه‌هێشتنی نادادپه‌روه‌ری كه‌ له‌و دوو بواره‌دا دۆخی هه‌مووانی شڵه‌قاندووه‌، به‌تایبه‌تی ئه‌و دوو بواره‌ بوونه‌ته‌ كه‌رتی بازرگانی و كه‌سانێك كه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی پاره‌یه‌كی چه‌ور له‌ سمكۆڵان ده‌ده‌ن، له‌ كاتێكدا خه‌ڵك خه‌می هه‌رزانكردنی كرێی كاره‌با و ئاو و كه‌مكردنه‌وه‌ی رسوومات و باج و غه‌رامه‌ و به‌ده‌ستهێنانی هه‌لی كاریان هه‌یه‌.

گه‌وره‌ترین ئاسته‌نگی به‌رده‌م كابینه‌ی نوێی حكوومه‌ت، به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی گه‌شبینی و پێشبینییه‌كانه‌ كه‌ وایان كردووه‌ هه‌م داخوازییه‌كانی خه‌ڵكی روو له‌ هه‌ڵكشان بكات و هه‌م كاربه‌ده‌ستانی وڵات پشتێنی لێ بكه‌نه‌وه‌ و خۆیان بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ته‌نگژه‌ ئاماده‌ نه‌كه‌ن. كورد ده‌ڵێ، ئاشی نه‌زان خوا ده‌یگێڕێت. به‌ڵام تا سه‌ر نا، ئیشی كه‌ڵه‌كه‌تڕێ درێژه‌ ناكێشێت و  هه‌ر رۆژێك بێت ده‌ڕووخێت.

له‌ كابینه‌ی نوێ پێویسته‌ خۆمان بۆ هه‌موو ئه‌گه‌ره‌كان ئاماده‌ بكه‌ین، چونكه‌ گه‌شه‌سه‌ندن و پووكانه‌وه‌ و سڕبوونی دۆخی ئابووری خۆی له‌خۆیدا خولێكه‌ له‌ ژیانی نه‌ته‌وه‌ و وڵاتدا به‌شێوه‌ی شه‌پۆل دێت و ده‌چێت، جاری وا هه‌یه‌ شه‌پۆله‌كان ئه‌وه‌نده‌ ترسناكن ئه‌زموون و مێژووی نه‌ته‌وه‌یه‌ك ده‌خه‌نه‌ مه‌ترسییه‌وه‌، ئه‌زموونی وڵاتان له‌مباره‌یه‌وه‌ پێمان ده‌ڵێت دادپه‌روه‌ریی و خۆشگوزه‌رانی و گه‌شه‌سه‌ندن به‌ته‌نیا نه‌به‌ستراوه‌نه‌ته‌وه‌ به‌ كۆپیكردنی ئه‌زموونه‌كانی رۆژئاوا، یاخۆ دروشمی سۆشیالیستی و نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌، راسته‌ چیرۆكه‌كانی سه‌ركه‌وتن و ئه‌زموونه‌كانی دنیا بۆ ئێمه‌ گرنگه‌ و په‌ندیان لێ وه‌رده‌گرین، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانین لاسایی ئه‌وان بكه‌ینه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌زموونه‌كان جیاوازن. 

زۆرجار له‌ جیهانی سێیه‌م، ئه‌و وڵاتانه‌ی دیموكراسی نه‌بوون، ئه‌وانه‌ بوون كه‌ له‌ قۆناغی بنیاتنانه‌وه‌دا به‌ره‌و گه‌شه‌ی ئابووری رۆیشتوون، چیرۆكی جه‌نه‌راڵ پاركی كۆریای باشوور و تایوان و ژاپۆن و سه‌نگافوراو ئیماراتی عه‌ره‌بی و چیلی و بۆتسوانا و چه‌ندان وڵاتی تر هه‌ن، هه‌ر هه‌موویان له‌ خاڵێكدا هاوبه‌ش بوون، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ هه‌رگیز حزبه‌كانیان رێگر نه‌بوون له‌ به‌رده‌م سه‌قامگیری سیاسی و زۆرجار یه‌ك حزبی سیاسی سه‌قامگیریی دروست كردووه‌. به‌ڵام حزبی سیاسی له‌ كوردستاندا كار بۆ حوكمڕانی ناكه‌ن، به‌ڵكو هه‌ر له‌ ساڵی 1992ی یه‌كه‌مین هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ تا ئه‌مڕۆ حزبه‌كان رێگری سه‌ره‌كی بوون له‌ به‌رده‌م حوكمڕانی و حكوومه‌تیش نه‌یتوانیوه‌ به‌ زه‌بری یاسا مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ بكات، ته‌نانه‌ت دیموكراسیی و گه‌شه‌ به‌ هه‌ڵبژاردن و فره‌حزبی و بۆچوونی جیاواز دروست نابێت، به‌ڵكو به‌ سه‌قامگیری سیاسی و سه‌روه‌ری یاسا و دامه‌زراوه‌كان دروست ده‌بێت. 

ته‌نیا چانسێك له‌ به‌رده‌م حكوومه‌تی نوێ هه‌بێت، بریتییه‌ له‌ به‌ دامه‌زراوه‌ییكردنی وه‌زاره‌ت و داوده‌زگاكانی، چیتر نابێت هه‌ر وه‌زیر و به‌رپرسێك له‌سه‌ر ئینتیمای حزبی و خزمایه‌تی و ناسیاوی و ناوچه‌گه‌رێتی گه‌مه‌ به‌ ستاف و فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت بكات و ئه‌وه‌ی پێشتر كراوه‌ سفری بكاته‌وه‌ و بمانخاته‌وه‌ سه‌ره‌تای رێ، له‌ولایشه‌وه‌ هه‌رچی په‌یمانگه‌ و سه‌نته‌ر و رێكخراو و ئه‌نجوومه‌ن و لیژنه‌ هه‌یه‌، بێ لێپرسینه‌وه‌ بۆچوون و پێشبینییه‌كانیان به‌هه‌ڵه‌ ده‌رده‌چێت و وه‌ك به‌رزه‌كی بانانیش بۆی ده‌رده‌چن، چونكه‌ لێپرسراوانی باڵا له‌ وه‌زاره‌ت و هه‌موو ئه‌و سه‌نته‌ر و رێكخراوانه‌ هیچ كێشه‌یه‌كیان نییه‌ ئه‌گه‌ر لێره‌ش قوتابخانه‌ و زانكۆی ئه‌هلی نه‌بێت، منداڵه‌كانیان له‌ به‌ریتانیا و قوبرس و لبنان و وڵاتانی بیانی ده‌خوێنن، بۆ پشكنینێكی ئاسایی سه‌ردانی نۆرینگه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی وڵات ده‌كه‌ن. 

من هه‌رگیز نه‌مزانیوه‌ سیستمی ئابووری وڵاتێك بخرێته‌ به‌ر چه‌قۆی ئه‌زموونی وڵاتێكی شكستخواردووی وه‌ك لبنان و مه‌رجه‌ قورس و نامرۆییه‌كانی  بانكی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌، ئه‌و بانكه‌ی سه‌رقاڵی سه‌فقه‌ و به‌رژه‌وه‌ندی بازرگانی و پێوه‌ندی ژێر به‌ژێرن له‌گه‌ڵ گه‌وره‌ كۆمپانیاكان و هه‌رگیز ناتوانێ له‌ ئازار و خواست و ویستی گه‌له‌كه‌مان تێبگات، كه‌واته‌ حوكمڕانی و ئابووری هاورده‌ ناكرێت، هه‌رچی سیستم و شێوازی به‌ڕێوه‌بردنه‌، خواستی گه‌ل و پێداویستییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ دروستی كردوون، لێره‌ كاتێك ئه‌زموونێكی ته‌قلیدی یا نوێخوازی شكست دێنێت، ئه‌وه‌ خراپ مامه‌ڵه‌كردنه‌ له‌گه‌ڵ كه‌ڵكی ئابووری ئه‌و ئه‌زموونه‌ و نه‌گونجاندنێتی له‌گه‌ڵ حه‌ز و خولیای خه‌ڵكدا. 

جێی داخه‌ كاربه‌ده‌ستانی لیژنه‌ی دانوستانی حزبه‌كان دووباره‌ سه‌رقاڵی كۆپیكردنه‌وه‌ی هه‌مان ئه‌زموونه‌كانی حكوومه‌تی بنكه‌فراوانن كه‌ خۆی له‌خۆیدا هۆكارێكه‌ بۆ نه‌هامه‌تی و تێكچوونی سه‌قامگیری سیاسی و ئابووری، دووباره‌ سه‌رقاڵی به‌شینه‌وه‌ی پشكه‌كانی ژیان و بژێوی خه‌ڵكن به‌م به‌رپرسی حزب و ئه‌و به‌رپرسی حزبه‌وه‌، باشه‌ دووباره‌كردنه‌وه‌ی هه‌مان كۆپی حوكمڕانی چی سوودێكمان پێ ده‌گه‌یه‌نێت، هه‌ر دوێنێ بوو حزبه‌كان شكستیان به‌ حكوومه‌ت هێنا، هه‌ر دوێنێ بوو به‌رۆژ له‌ حكوومه‌ت بوون و به‌شه‌و له‌سه‌ر شاشه‌ی تیڤی ئۆپۆزسیۆن بوون، له‌ ته‌نگژه‌دا كه‌س خۆی لێ نه‌كردین به‌ به‌رپرس و له‌ هاتنی مووچه‌ و بودجه‌دا هه‌مووان پۆزیان پێوه‌ لێدا، دوو مووچه‌ی بێ پاشه‌كه‌وت درا، نرخه‌كان فڕین، ئه‌وه‌مان له‌بیر چوو هه‌زاران گه‌نجی بێكار له‌م وڵاته‌دا هه‌ن نه‌ك داهاتیان نییه‌، به‌ڵكو كارێكیان ده‌ست ناكه‌وێت، له‌بیرمان كرد مووچه‌ كه‌مه‌كان چی زیانێكیان لێ كه‌وتووه‌. 

ئێسته‌یش هه‌مووان سه‌رقاڵی پڕۆژه‌ و ئومێدبه‌خشینه‌وه‌ن بێ ئه‌وه‌ی هیچ داتا و ئامارێكمان له‌به‌رده‌ست بێت بۆ پێشبینی و پێشهاته‌كان، تۆ بڵێی حكوومه‌تی نوێ داره‌كه‌ی مووسای به‌ ده‌سته‌وه‌ بێت و هه‌نگاوی موعجیزانه‌ی پێ هه‌ڵهێنێ، تا ئه‌و هه‌موو كه‌موكورتی و بێسه‌روبه‌ری و داخوازییه‌ جێبه‌جێ بكات كه‌ له‌ناو ته‌پوتۆز و بوقی حزبه‌ شه‌عبه‌ویی و به‌ناو هاوپه‌یمانه‌كان و هاتنی كاراكته‌ره‌ نوێیه‌كانی دوور له‌ باروبژێوی ژیانی خه‌ڵك و هه‌ژار و كه‌مده‌رامه‌ته‌وه‌ بوونه‌ته‌ شۆی تیڤییه‌كان؟ 

هه‌رگیز دیموكراسیی و گه‌شه‌، به‌ هه‌ڵبژاردن و فره‌حزبی و بۆچوونی جیاواز دروست نابێت، به‌ڵكو به‌ سه‌قامگیری سیاسی و سه‌روه‌ری یاسا و دادپه‌روه‌ریی دروست ده‌بێت.


PM:02:34:02/05/2019




ئه‌م بابه‌ته 96 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌