سیاسه‌ت و خۆشگوزه‌رانى

سمكۆ محه‌مه‌د 

سیاسه‌ت بۆ خۆى ئامانجى خۆشگوزه‌رانییه‌ سا با به‌هه‌ر پێوه‌رێكى ئایدیایى بێت، به‌ڵام له‌ ئه‌نجامى ململانێكاندا سه‌ره‌نجام له‌گه‌ڵ خۆیدا دوو جۆر ژیانى به‌رهه‌مهێنا، یه‌كێكیان شكست و ماڵوێرانى و ئه‌وی تریان سه‌ركه‌وتن و خۆشگوزه‌رانى، ماڵوێرانى ته‌نیا به‌رهه‌مى ته‌نگژه‌ی ده‌سه‌ڵاتى سیاسى نییه‌، به‌ڵكو ته‌نگژه‌ى عه‌قڵه‌ كه‌ دواجار ده‌رهاویشته‌ى لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌، ئه‌وه‌ى هانی دام له‌سه‌ر ئه‌و دوو جۆره‌ ژیانه‌ بنووسم كه‌ هه‌ردووكیان به‌رهه‌مى ده‌سه‌ڵاتى سیاسین، ئه‌وه‌بوو له‌ كوردستان هه‌میشه‌ خه‌ڵك ده‌م له‌ سیاسه‌ت ده‌كوتن و ئامانجیان خۆشگوزه‌رانییه‌، به‌ڵام له‌ وه‌همێك به‌ولاوه‌ هیچی تر نییه‌، چونكه‌ سیاسه‌ت له‌ كوردستان به‌رده‌وام له‌ غیابى سیستمدا بووه‌، بۆیه‌ قۆناغه‌كانیشى هه‌رس ناكرێ، چ بۆ ئه‌وانه‌ى له‌ناو كایه‌ى ده‌سه‌ڵاتدان و چ بۆ ئه‌وانه‌یشی له‌ ده‌ره‌وه‌ى كایه‌كه‌ن. 

له‌ ته‌واوى دنیادا چه‌مكى خۆشگوزه‌رانى ماناى پاراستنى كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌لایه‌ك و به‌ لایه‌نێك له‌ لایه‌نه‌كانى ره‌فتارى چاكه‌خوازه‌ى ده‌وڵه‌ت هه‌ژمار ده‌كرێت كه‌ له‌سه‌ر بنه‌ماى هۆشیارى كۆمه‌ڵگه‌ دانراوه‌، له‌ دواى كۆتاهاتن به‌ ململانێى ئایدۆلۆجییه‌كان ئه‌م چه‌مكه‌ له‌ دایك بوو و زیاتر له‌ 118 ده‌وڵه‌ت له‌ ته‌واوى دنیادا پێوه‌ی پێوه‌ست بوون، له‌لایه‌ك وه‌ك گه‌شه‌ى مرۆیی و له‌لایه‌كى تر وه‌ك ئاشتى كۆمه‌ڵایه‌تى و ئازادى به‌هه‌موو ماناكانییه‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌م چه‌مكه‌ بووه‌ به‌ لافیته‌ى ئایدۆلۆجییه‌كان به‌ ماركسى و چه‌په‌ لیبڕاڵ و سۆشیال دیموكرات و ئایدیاكانى تره‌وه‌، به‌ تێگه‌یشتنى بیرمه‌نده‌ سیاسى و فكرییه‌كانیشه‌وه‌، بۆ؟. 

له‌به‌رئه‌وه‌ى چیتر ئه‌لته‌رناتیڤێكى ره‌ها نه‌ماوه‌ چاره‌سه‌رى دوا قۆناغى سیستمى سیاسى و به‌ڕێوه‌بردنى دنیا بێت، چیتر شۆڕش به‌هه‌موو ماناكانیه‌وه‌ نه‌ بۆ خه‌باتى چه‌كدارى و نه‌ بۆ خه‌باتى په‌رله‌مانى و شارستانى، ئه‌و به‌هایه‌ى نه‌ماوه‌ خوێنى بۆ بدرێت و ده‌سه‌ڵاتیش سته‌مكارانه‌ وه‌ڵامى شۆڕش بداته‌وه‌، چیتر خاوه‌ن بیرۆكه‌ى شۆڕش جگه‌ له‌ رۆژهه‌ڵات، ئه‌و ره‌واجه‌ى نه‌ما بازرگانه‌كانى جه‌نگ ده‌وڵه‌مه‌ند بكات و خه‌ڵك بكات به‌ سووته‌مه‌نى، كه‌وابوو به‌لایه‌نى كه‌مه‌وه‌ لێره‌ به‌دواوه‌ خه‌ڵك ده‌بێ ئه‌م داواكارییه‌ى هه‌بێت له‌ حكوومه‌ت، نه‌ك جه‌نگى سیاسى و لاگیرى له‌ هێز و گرووپه‌ سیاسییه‌كان له‌پێناو سه‌رخستنى ئایدیایه‌كى تر و به‌ده‌ستهێنانى ده‌نگ بۆ په‌رله‌مان.  

ئه‌گه‌رچى هه‌رێمى كوردستان كێشه‌ى زۆرى سیاسى و جیۆگرافى ماوه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا. سه‌ربارى ئه‌وه‌ش خه‌ریك بوو ریسك بكات و خۆشگوزه‌رانى بكاته‌ پێوه‌ر بۆ ژیان، به‌ڵام به‌ تێوه‌گلانى حكوومه‌ت به‌ گه‌نده‌ڵییه‌وه‌، خه‌ڵكیش به‌و گه‌نده‌ڵییه‌وه‌ گلا، لانیكه‌م نه‌مانتوانى وه‌ك به‌شێك له‌ وڵاتانى عه‌ره‌بى و كه‌نداو كه‌ قه‌ته‌ر و كوێت و ئیمارات له‌ پێشى هه‌موویانه‌وه‌ن فێرى ئه‌و داواكارییه‌ ببن و بیكه‌ین به‌ سیستم. له‌ كاتێكدا خۆشگوزه‌رانى كه‌متر له‌و مه‌سره‌فگه‌رایییه‌ى تێده‌چوو كه‌ هه‌م حكوومه‌ت تووشى نه‌زیفى پاره‌ بوو، هه‌میش خه‌ڵك فێرى ئه‌و نه‌زیفه‌ له‌ مه‌سره‌فگه‌رایی بوو، ئه‌و قۆناغه‌ى ئێسته‌ سیستمى سیاسى هه‌رێمى كوردستان به‌خۆیه‌وه‌ ده‌یبینێ و خه‌ڵك هیچ ئینتیمایان بۆ سیاسه‌ت نه‌ماوه‌، هه‌م ئه‌نجامى ئه‌و رابردووه‌ پڕ هه‌ڵه‌یه‌ بوو، هه‌م نه‌بوونى به‌رپرسیارێتییه‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ به‌رانبه‌ر به‌ حكوومه‌ت و موڵكى گشتى. 

ئه‌وه‌ى ئێسته‌ هه‌ست به‌ حاڵه‌ته‌ نه‌رێنییه‌كه‌ی ده‌كه‌ین، گواستنه‌وه‌ى سیاسه‌ته‌ له‌ كایه‌یه‌كى تاقانه‌وه‌ به‌ره‌و ئابوورییه‌كى رووت و په‌تى، ئابوورییه‌ك كه‌ چاوه‌ڕوان نه‌كراوبوو به‌و شێوه‌یه‌ چینى مامناوه‌ندى نه‌هێڵێت، بۆیه‌ ده‌ڵێم سیاسه‌تێكى تاقانه‌، چونكه‌ پێشتر ته‌نیا سیاسه‌ت هه‌موو كایه‌كانى به‌ڕێوه‌ ده‌برد و ته‌نیا سیاسییه‌كانیش كارێكته‌رى كارا و دیار بوون، ئێسته‌ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ بزنسمان و كاره‌كته‌ره‌كانى تریش به‌شدارى تێدا ده‌كه‌ن و خه‌مه‌ كۆنه‌كه‌ى نه‌ته‌وه‌ و گشت نه‌ماوه‌. ئه‌مه‌ش فه‌زا سیاسییه‌كه‌ى گۆڕیوه‌ به‌ره‌و ئاقارێك ئومێد بۆ تاك نه‌هێڵێته‌وه‌، ئه‌و فه‌زایه‌ى به‌ر له‌ سه‌رهه‌ڵدانى دۆخه‌ ناجیگیره‌ ئابوورییه‌كه‌، وه‌ك به‌رهه‌مێكى سیاسه‌ت ته‌ماشا كراوه‌ و زیاده‌رۆیى تێدا كرا، چ له‌ ئاستى حوكمڕانى و چ له‌ ئاستى كۆمه‌ڵگه‌ كه‌ هه‌ندێك جار جێى پرسیارى خه‌ڵك بوو به‌گشتى، هه‌ر ئه‌مه‌یش بوو خۆشگوزه‌رانییه‌ وه‌همییه‌كه‌ى   زۆر به‌ خێرایى ئاشكرا كرد و ده‌ریخست كه‌ سیاسه‌ت ماڵوێرانییه‌ نه‌ك خۆشگوزه‌رانى. 

یه‌كێك له‌ ده‌رهاویشته‌ ناسروشتییه‌كانى خۆشگوزه‌رانى ساخته‌ له‌ كوردستان كه‌ به‌ناوى سیاسه‌ته‌وه‌ به‌ خه‌ڵك فرۆشرایه‌وه‌، هه‌ڵڕشتنى پاره‌ى ساخته‌ به‌رانبه‌ر به‌ كرده‌ى مه‌سره‌فگه‌رایى بوو، به‌بێ هیچ ئامانجێكى ستراتیجى. ئه‌و بازاڕه‌ بوو كه‌ مۆدێلى ژیانى گۆڕی بۆ باره‌ نه‌رێنییه‌كه‌ی و تاكى كرد به‌ به‌كاربه‌رێكى بێ شوناس و بێ هۆشیارى به‌رانبه‌ر ئه‌و ستایله‌ نوێیه‌ى ژیان، به‌بێ ئه‌وه‌ى بزانێ زه‌مه‌نه‌كه‌ى بۆچى كورتى هێنا و له‌ پڕێكدا وشك بوو. 

ئه‌مه‌ ئه‌و وه‌خته‌ هه‌ستى پێ كرا كه‌ مرۆڤی كوردى چۆن له‌ڕێى كه‌ره‌سته‌ و پێداویستییه‌كانى ژیانه‌وه‌ كولتوورى نه‌ته‌وه‌یى له‌بیر چوو و له‌ نێوان نه‌ ئه‌میانى رۆژهه‌ڵاتى و نه‌ ئه‌ویانى رۆژئاوایى رایگرتو ون بوو، حكوومه‌ت و رێكخراوه‌كانی به‌ناو كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی هیچ شیكارییه‌كیان بۆ نه‌كرد، ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێ خه‌ڵكیان فێر كرد به‌شدار بێت له‌و فه‌زا نائاسایییه‌، هه‌ڵبه‌ته‌ مه‌ترسیدارترین ده‌رهاویشته‌ى ئه‌م حاڵه‌ته‌ ئه‌وه‌بوو كه‌ به‌ر له‌ هه‌ر شتێك نه‌وه‌ى ئاینده‌ى به‌ره‌و ئاقارێكى نادیار برد و 70%ى خوێندكارى بێئومێد كرد، له‌ به‌رانبه‌ریشدا زۆربه‌ى نه‌خوێنده‌واره‌كانى كرد به‌ خاوه‌ن بڕوانامه‌ كه‌ ئه‌مه‌ ده‌ستكردى بیركردنه‌وه‌یه‌كى به‌رنامه‌ بۆدارێژڕاوى حزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان بوو كه‌ نه‌یانده‌زانى چۆن چاره‌سه‌رى كادرى نه‌خوێنده‌واریان بكه‌ن له‌ كایه‌ى كارگێڕی و حكوومیدا، سه‌ره‌تا له‌ رێى جیاكردنه‌وه‌ى قوتابخانه‌ى تایبه‌ت له‌گه‌ڵ حكوومه‌ت و دواتر دامه‌زراندنى په‌یمانگه‌ و زانكۆى ته‌زیور و بێ شوناس و بێ ئاستى مه‌عریفى، تا ده‌گاته‌ جیاكردنه‌وه‌ى به‌شێك له‌ دانیشتوانى كوردستان له‌گه‌ڵ ئه‌وانى تر كه‌ ئه‌مه‌ مه‌ترسیدارترین دیارده‌ بوو.

ته‌واو ئه‌م دیاردانه‌ هه‌موو شوناسى  رابردوى نه‌ته‌وه‌یى گۆڕی بۆ ئه‌و فه‌زایه‌ى هه‌موو داستان و ئه‌فسانه‌ و چیرۆكه‌كانى شۆڕش و مێژوو و په‌ندى پێشینان و كولتوورى ره‌سه‌ن به‌هه‌موو شێوه‌كانیه‌وه‌، سیاسه‌ت و راگه‌یاندن و بزنسمان و كاره‌كته‌ره‌ چالاكه‌كان له‌ هه‌موو كایه‌كان، بگۆڕێته‌وه‌ به‌ لاف و گه‌زافى نه‌خوێنده‌وارى به‌سه‌ر خوێنده‌وار  و خه‌مخۆرانه‌وه‌ به‌رانبه‌ر بڕوانامه‌یه‌ك كه‌ به‌هاى خۆشگوزه‌رانى پێ به‌خشرابوو، سیاسه‌ت له‌ كوردستان ئه‌م نه‌گبه‌تییه‌ى بار هێنا نه‌ك خۆشگوزه‌رانى بۆ گشت.

AM:10:30:29/06/2018




ئه‌م بابه‌ته 189 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌