سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌


سمكۆ محه‌مه‌د

جیاوازى نێوان كرده‌ى سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌ ته‌نیا كاره‌كته‌ره‌كان نین، به‌ڵكو ئه‌و فه‌زا ناته‌ندروسته‌ و ئه‌و زه‌وینه‌یه‌یشه‌ كه‌ مرۆڤه‌ وه‌همخواز و بێ ئیراده‌كانیش ده‌یڕه‌خسێنن، وه‌ك ئه‌وه‌ى خه‌ڵكێكى وه‌همگه‌را بۆ كه‌سێك ده‌یڕه‌خسێنن كه‌ خۆى له‌ بنه‌چه‌دا هیچ نییه‌ و هێزى پێ ده‌ده‌ن له‌ هێزى كۆمه‌ڵگه‌ و عه‌قڵ زیاتره‌. په‌رله‌مانتار نموونه‌ى سه‌لمێنه‌ره‌ كه‌ به‌ ده‌نگى حزب و هێزى سیاسى نه‌بێ، ده‌نگى خۆى نایگه‌یه‌نێت به‌و ده‌زگه‌یه‌، خه‌ڵكیش  به‌شدار بێ و بایكۆت بكات، له‌ هه‌ردوو باره‌كه‌دا یه‌ك فۆڕم ده‌بینی.
سیاسه‌ت كاره‌كته‌رى واقیعى پێڕه‌وى ده‌كات و كۆمه‌ڵگه‌یش كه‌م تا زۆر به‌شدارى تێدا ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ى له‌ پرۆسه‌ى ده‌نگدان ده‌بینرێت، هه‌ر ده‌ره‌نجامى ئه‌م سیناریۆیه‌یه‌ كه‌ خۆى راده‌ست به‌قه‌ده‌رێك ده‌كات كه‌ خه‌ڵكى نه‌زان به‌ ویستى خۆیان چاره‌نووسى دیارى ده‌كه‌ن، فاڵیش كه‌سانى مفته‌خۆر و ساخته‌چى ده‌یكه‌ن به‌بێ ئیراده‌ى هیچ كه‌سێك و قه‌ناعه‌ت پێكردنیش له‌ ده‌ره‌وه‌ى ئیراده‌ى ئه‌وان، بۆیه‌ به‌هه‌شتێكى وه‌همى به‌ مرۆڤ ده‌به‌خشن و دواتریش هیچ.
ناكرێ ئه‌م دوو شته‌ وه‌ك یه‌ك ته‌ماشا بكرێ، ئه‌و واقیعه‌ى ئێسته‌ خه‌ریكه‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌ ده‌خوڵقێنێ كه‌ سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌ وه‌ك یه‌كن و میدیاى كوردى ره‌واجى پێ داوه‌ به‌ كاره‌كته‌رى نه‌خوێنده‌وار له‌سه‌ر شاشه‌، سه‌ره‌نجام ئامانجه‌كه‌ ئاراسته‌كردنى خه‌ڵكه‌ بۆ ئه‌وه‌ى به‌شدارى سیاسه‌ت نه‌كه‌ن، چونكه‌ ئه‌وه‌ به‌شدارى نییه‌ كه‌ ده‌نگ ده‌ده‌ن یان بایكۆت ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر ویستیان ته‌نیا ده‌نگ بده‌ن به‌و سیناریۆیه‌ى ده‌سته‌بژێره‌كان دایانڕشتووه‌، ده‌رنجامه‌كه‌یش له‌ چاوى ئه‌و ده‌سته‌بژێره‌ ده‌زانن كه‌ سیاسه‌ت ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ریش نه‌یانویست بایكۆتى بكه‌ن، ئه‌مه‌ ئایدیایه‌كه‌ دژى ئیراده‌گه‌رێتییه‌، پێچه‌وانه‌كه‌یشى حزبه‌كانن كه‌ڵك له‌و دووركه‌وتنه‌وه‌یه‌ وه‌رده‌گرن.  
سیاسه‌ت ته‌نیا هونه‌رى به‌ده‌ستهێنان نییه‌ وه‌ك ئه‌و پێناسه‌ كلاسیكییه‌ى له‌ رابردوودا له‌لایه‌ن چه‌پى كلاسیكى ته‌رویجى بۆ ده‌كرا، ئه‌مه‌ ره‌نگه‌ بۆ گرووپێكى دیاریكراو وا بێت كه‌ ئامانجه‌كه‌ى بچووكه‌، بۆ ده‌سته‌بژێرێك كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ ئاراسته‌ ده‌كات بۆ خزمه‌تى به‌رژه‌وه‌ندى خۆى، جۆرێك هونه‌رى تره‌، به‌ پێچه‌وانه‌یشه‌وه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ ستراتیجێكى هه‌بێت و قوربانى بۆ دابێت، مانایه‌كى ترى هه‌یه‌، ئه‌ویش ورووژاندنى كۆمه‌ڵێك پرسیاره‌ بۆ به‌شداریكردن له‌ پرسگه‌لێك كه‌ چاره‌نووسسازه‌ و ده‌بێ خۆى به‌شێك بێت له‌ دروستكه‌رى.
ئه‌زموونى سیاسه‌ت له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى عێراقى و كوردستانى، بۆیه‌ ته‌نیا بۆ سیاسییه‌كان بووه‌ته‌ جێى متمانه‌، چونكه‌ ده‌سته‌بژێر وه‌ك ته‌واوى كۆمه‌ڵگه‌ چاوه‌ڕوانى ده‌ره‌نجامى نه‌كردووه‌، به‌ڵام خه‌ڵكى ئاسایى له‌ شێوه‌ی فاڵ و سیاسییه‌كانیش وه‌ك فاڵگره‌وه‌ ته‌ماشا كراون، ئه‌مه‌ش له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌ى گرتووه‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ى ئیراده‌ ته‌ماشاى ده‌ره‌نجام كراوه‌ و ده‌ره‌نجامه‌كانیش ئه‌وه‌بوون كه‌ ده‌سته‌گوڵێكى بۆ نه‌خۆشێك به‌دیارى نه‌هێنا، بۆیه‌ سیاسه‌ت شكستى هێناوه‌ و خه‌ڵك بووه‌ته‌ قوربانى، ئیتر كاره‌كته‌ره‌كانیش ناشیرین ته‌ماشا كراون یان له‌ شێوه‌ی بتى پیرۆز ته‌ماشا كراون.   
پرسیارى ئه‌وه‌ى بۆچى كۆمه‌ڵگه‌ پێویستى به‌ سیاسه‌ته‌ و خه‌ڵك بۆچى ده‌بێ به‌ده‌نگدان به‌شدارییه‌كى راسته‌وخۆ بكات غائیبه‌؟ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تا ئێسته‌ فه‌زاى گشتى نه‌ك كاریگه‌رى راسته‌وخۆ، به‌ڵكو كاریگه‌رى ناڕاسته‌وخۆیشى نه‌بووه‌ له‌ كایه‌ى سیاسه‌تدا، بۆیه‌ له‌ سه‌ركه‌وتنه‌كاندا هه‌موو كه‌س خۆى ده‌كات به‌ خاوه‌نى ده‌ره‌نجام و پاڵه‌وانى دیمه‌نه‌كان، له‌ شكسته‌كانیشدا ته‌نیا سیاسییه‌كان تاوانبار ده‌بن، ئه‌ویش دیسان قازانجى كاره‌كته‌ره‌ سیاسییه‌كانن كه‌ نه‌ باجى سیاسى ده‌ده‌ن و نه‌ باجى ئابوورى و نه‌ باجى كۆمه‌ڵایه‌تى و فه‌رهه‌نگى و هتد بۆ شكسته‌كان.
من بۆیه‌ ئه‌مه‌ ده‌ڵێم، چونكه‌ هیچ كات كوردستان به‌ بارته‌قاى ئێسته‌ پێویستى به‌ پرسیار نه‌بووه‌ له‌و چاره‌نووسه‌ى خه‌ریكه‌ لێى نزیك ده‌بێته‌وه‌ و هیچیش دیار نییه‌ به‌ره‌و كوێ ده‌چێت، ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێت له‌گه‌ڵ هه‌ر ئاڵوگۆڕێكدا دیمه‌نێكى بچووكتر ده‌بینێ و خۆیشى ده‌بێت به‌ كۆمبارسى فیلمه‌كه‌، كه‌چى من هه‌ست به‌و به‌رپرسیارێتییه‌ ناكه‌م جیاوازى نێوان سیاسى و فاڵچى ده‌رده‌خات، له‌ حاڵێكدا ئه‌زموونى هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك وه‌ك كورد بۆ ئامانجه‌كانى، ئه‌زموونێكى ده‌وڵه‌مه‌ند نه‌بووه‌ به‌هه‌موو شكست و سه‌ركه‌وتنه‌كانییه‌وه‌.
ئه‌و ململانێ سیاسییه‌ى كورد ئێسته‌ رووبه‌ڕووى ده‌بێته‌وه‌ له‌ هه‌موو پارچه‌كان و به‌تایبه‌تیش له‌ عێراق كه‌ گرێى هه‌ره‌ گه‌وره‌ى ناوچه‌كه‌یه‌، باشترین سه‌لمێنه‌رى ئه‌و راستییه‌ن كه‌ چیتر كۆمه‌ڵگه‌ نابێ ته‌ماشاكه‌ر بێت و ده‌سته‌بژێرى سیاسیش كاره‌كته‌رى چالاك و پاڵه‌وان.
وا هه‌ست ده‌كه‌م ئاڵوگۆڕى سیاسى به‌تایبه‌تى له‌ باشوورى كوردستان ئه‌گه‌ر ئه‌گه‌رێكى كراوه‌ بێت، خراپ ره‌نگ ده‌داته‌وه‌ به‌سه‌ر زه‌ینى خه‌ڵك، ئه‌و سیناریۆیه‌ هه‌موو چوار ساڵ جارێك به‌ رووه‌ نه‌رێنییه‌كه‌ی ئه‌زموون ده‌كرێت و هیچیش به‌رهه‌م ناهێنێ، به‌جۆرێك ته‌نیا خه‌ڵك سه‌رقاڵ ده‌كرێت، ئه‌مه‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌یه‌ كه‌ سیاسه‌ت له‌ كرده‌ى ئیراده‌گه‌راییانه‌ى گشته‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ پێناسه‌یه‌ك كه‌ بازرگانییه‌ بۆ گرووپێك.
ئه‌گه‌رچى ئه‌مه‌ دنیابینى ته‌واوى خه‌ڵك نییه‌ و هه‌ندێك نووسه‌ر هه‌ن تیوریزه‌ى ده‌كه‌ن و خه‌ڵك به‌و تێگه‌یشتنه‌ ئاراسته‌ ده‌كه‌ن كه‌ به‌شداریكردنه‌ له‌ دیاریكردنى چاره‌نووس، له‌ حاڵێكدا هه‌ر ئه‌و نووسه‌رانه‌ كه‌ باس له‌ دیموكراسی و سیستمى حوكمڕانى ده‌كه‌ن، باس له‌ فه‌زاى گشتى و فشار ده‌كه‌ن، نازانن ئه‌مه‌ پاڕادۆكسێكى فكرییه‌ كه‌ سیاسه‌ت فاڵگرتنه‌وه‌ نییه‌ تا به‌هه‌شتێكى وه‌همى بخوڵقێنێ بۆ خه‌ڵك و دوا دیمه‌نه‌ سیاسییه‌كه‌ش به‌ده‌ستى به‌تاڵ بگه‌ڕێنه‌وه‌، به‌ڵكو به‌شدارییه‌كى هه‌مه‌لایه‌نه‌ى گشته‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانى ئامانجێك كه‌ ره‌نگ بداته‌وه‌ له‌ ژیانى واقیعى.  


PM:01:22:05/10/2018




ئه‌م بابه‌ته 431 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌