ڕیفۆرم لە بازنەی گەمە سیاسییەكانی هەڵبژاردنەكانی ئێراندا


لە كاتێكدا ڕیفۆرم دێتە ناو كەوانەی یاسایی وڵاتێكەوە كە بنەماكانی داڕشتنی دەستووری بنەڕەتی، ئاڵوگۆڕە فكری و كولتوورییەكانی كۆمەڵگە و مێژووی وڵاتەكەی لەبەرچاو بێت و پێوەرەكانی داڕشتنی ئەم یاسا داڕێژراوەش ڕەنگدانەوەی ڕابردوویەكی 50 ساڵ پێش ئێستەی هاوكات كردبێت، لەگەڵ ئەم چین و توێژەی ئێستە كە لە تەمەنی 15 تا 25 ساڵەدا تێیدا دەژین و لە هەمان كاتدا درێژەدان سیاسەتی شارستانێتی بۆ داهاتوو، لە بواری ریفۆرمی هەمەجۆر لە خۆیدا ببینێتەوە . 
بەڵام بە ئاوڕدانەوە لە مێژووی دەسەڵاتداران بەتایبەت دەسەڵاتی دیكتاتۆری، بۆمان ڕوون دەبێتەوە كە ریفۆرم هەمیشە لە ڕوانگەی بۆچوونی دەسەڵاتەوە سەرچاوەی گرتووە و پێناسەی ریفۆرم بەپێی لۆژیكی دەسەڵات لە كۆمەڵگەدا هاتووەتە ئاراوە، واتە هیچ كات ریفۆرمێك كە لە چوارچێوەی مافی مرۆڤ و پێوەرەكانی مرۆڤبووندا بێت، نەیتوانیوە سەركەوتوو بێ. ئەمانە پێوەرێكن لە ئایدیای تایبەت بۆ دەسەڵاتی مرۆڤ، بەڵام ئەگەر یاسای وڵاتێك لەسەر دەقی كتێبە ئاسمانییەكان داڕێژرابێت و بەشێوەیی دۆگما و پێشكەوتنی سەردەم لەبەرچاو نەگرێت، چۆن دەكرێت بۆچوونەكانی ریفۆرمخوازی بۆ پێناسە بكرێ؟ 
دیارە سیاسەتی كاتی لە هەر دەسەڵاتێكدا لەكاتی وڵات لە هەڵبژاردندایە، ئەگەر بۆ سەرنجڕاكێشانی نێودەوڵەتیش بێت، بازنە داخراوەكانی دۆگمایی واڵا دەكەن باس لە ریفۆرم دەكەن، بەڵام لە كاتێكی دواتردا هەمان وڵات چارەسەری تەناهیی بەكار دێنن بۆ دەمكوتكردنی باسی ریفۆرم، ئەمە لە سەردەمی خاتەمی و دواتریشدا رووی داوە. هەرچەندە هەر ئومێدخوازی یان گفتوگۆ لەبارەی "ریفۆرمخواز كۆنەپارێز" لەناو سیستمێكی ئیسلامیی وەك ئێراندا، جۆرێكە لە نەزانی و نەبوونی ترووسكایی، ئەگەر نا هەردوو بەرە لەناو رێنوێنی رابەری شۆڕش و شیعیزمی توندا دەتوانن سیاسەت بكەن لە ئێران، بۆیە دەبێت هەمیشە ئەمە لەبەرچاو بگیرێ بۆ ئەوەی نەكەوینە ناو هەڵەوە. 
وا دیارە ئەم سیناریۆیانە لە ئێستەدا و لە سەردەمی ڕۆحانیدا (سەركۆماری ئێستەی ئێران) خۆیان دووپاتە دەكەنەوە، ئەمە لە كاتێكدایە لە كۆماری ئیسلامیی ئێراندا، دەستوور سەرچاوەی لە ئاسمان و ویلایەتی فەقی وەرگرتووە و هیچ ئاڵوگۆڕێك لە دەرەوەی ئایەت و بنەماكانی شیعیزمی 12 ئیمامی بە حەرام دەزانێت و چالاكانی بوارە جۆراوجۆرەكان بە تاوانی دژایەتی یاساكانی خودا لە دار دەدات، بۆیە لە دوای هاتنە سەركاری ترەمپ، هەموو یاسا و كەسایەتییەكان باوەڕیان بە چارەسەر و ریفۆرم لەناو كۆماری ئیسلامیدا نەماوە.
پرسیار ئەوەیە لە كاتێكدا ئەم تێگەیشتنەمان لە كۆمار هەیە و فەلسەفەی ڕاسیۆنالیزمی سیاسی خۆی دەكات بە پێوەری عەقڵی و بواری مەعنەوی لەخۆ ناگرێت، چۆنە ئێستەش كەسانێك بە ناوی ریفۆرمخوازەوە باوەڕیان وایە ئێران لە چوارچێوەی پێناسەی مرۆییدا كە تەنیا گاڵتە پێكردنە بە یاساكانی جیهانی، پێیان وابێت رێز لە ویست و بۆچوونی گەلی بە ئێرانیكراو دەگرێت.
مستەفا پوور محەمەدی وەزیری دادی ئێرانیان وەبیر بێنینەوە كە چەند رۆژ لەمەوبەر وەك  پێڕەوكردنی سیاسەتێكی دوو دەم، ڕای گەیاند "ئەو كەسانەی باوەڕیان بە رێفۆرم هەیە لە چوارچێوەی یاساكانی كۆماری ئیسلامیدا، وا باشە خۆیان ماندوو نەكەن و لەوە بگەن یاساكان یاسای ئاسمانین و گۆڕینیان بە واتای ڕووخانی كۆماری ئیسلامییە، بۆیە وا باشە ئەو كەسانەی ناڕازین لە دەسەڵات و دەستووری ئێران وڵات بەجێ بێڵن و هەر بنەماڵەیەكیش بیەوێ ئێران بەجێ بێڵێ، بڕی 20 ملیۆن دۆلاری ئەمەریكایی خەڵاتی دەكەین". ئەمە قسەی سەرەتا و كۆتای كۆماری ئیسلامییە، بۆیە دەبێت نەكەوینە داوای گرووپگەلی جیاواز كە بەناوی ریفۆرمەوە ئێران جوان دەكەن لەبەرچاوی دنیا.
لێرەدا دەبێت بپرسین ریفۆرمخوازان بە كام هیوا داوای ریفۆرم و بەشداری خەڵك دەكەن لە هەڵبژاردنەكاندا، ئەو ریفۆرمەی هاشمی ڕەفسەنجانی كە لە دامەزرێنەرانی كۆماری ئیسلامی و سەرۆكی دەستنیشانكردنی بەرژەوەندییە باڵاكانی ئێرانی تەنیا لەبەرئەوەی باسی گۆڕینی یاسای بنەڕەتی 1979ی كرد، كوژرا و ئێستەش دۆسیەكەی بە ناڕوونی ماوەتەوە. خۆ كەڕووبی و مووسەوی لە هاوڕێیان و بەرپرسانی سەردەمی خومەینی، بۆ كەمتر لە ڕیفۆرمیش زاریان هەڵپچڕی، دەبینین چییان بەسەر هات، ئێستە پێتان وا نییە لە سایەی دەسەڵاتی ئاخوندی ئێراندا ڕیفۆرم زۆرتر لە "نوكتە" دەچێت.                                
  
 
شەماڵ بۆكانی



AM:10:38:10/04/2017




ئه‌م بابه‌ته 822 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌