كورد له‌ناو گێژه‌نی عرووبه‌دا

نووری بێخاڵی

داگیركردنه‌وه‌ی كه‌ركووك و ناوچه‌كانی تر، ڕاستییه‌كی مێژوویی تاڵی بۆ كورد ڕوون كرده‌وه‌، ڕاستییه‌ك كه‌ كورد به‌ ساده‌یی و خۆشباوه‌ڕیی خۆی و له‌ په‌نا موجامه‌له‌ی دروشمی برایه‌تیی كورد و عه‌ره‌ب خۆی لێ ده‌دزییه‌وه‌، ئه‌ویش ڕه‌گاژۆبوونی شۆڤینیزمی عه‌ره‌بی و خۆبه‌رهه‌مهێنانه‌وه‌یه‌تی له‌ به‌رامبه‌ر كورد و ماف و داخوازییه‌كانیدا، له‌ به‌رگ و گوتاری  نوێدا، هه‌روه‌ها به‌ میكانیزم و ئه‌جێندای جیاواز له‌ ده‌ورانی پێش خۆی، مه‌به‌ست سه‌رده‌می به‌عس و پێش ئه‌ویش، ئه‌م ڕاستییه‌ش پێوه‌ندی به‌ گرفتی شوناسی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌.

كه‌ ده‌ڵێین گرفتی شوناس، مه‌به‌ستمان بێ شوناسی عێراق نییه‌، به‌ڵكو ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ بووه‌ته‌ خاوه‌نی شوناسێكی ترسناكتری بارگاوی به‌ شۆڤینیزمی نه‌ته‌وه‌یی و فاشیزمی مه‌زه‌وی. به‌و مانایه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقی دوای ڕووخانی به‌عس، جیاواز له‌ ئه‌زموونه‌كانی پێش خۆی (له‌ پادشایه‌تییه‌وه‌ تا كۆماریی به‌عس) شوناسێكی مه‌ترسیدارتری به‌رهه‌م هێناوه‌ته‌وه‌. به‌و پێیه‌ی هه‌نووكه‌ ده‌وڵه‌تێكه‌ به‌ دوو شوناسی تێكه‌ڵ و جیاواز هاتووه‌ته‌وه‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌وه‌، شوناسێكی شۆڤینیزمی نه‌ته‌وه‌یی (عرووبه‌)، له‌گه‌ڵ شوناسێكی فاشیزمی مه‌زه‌وی (شیعه‌گه‌ری). 

عێراقی دوای به‌عس، بڕیار بوو ببێت به‌ عێراقی (هیوا و ئاشتی!). عێراقێك ڕابردووی ڕه‌شی خۆی بپێچێته‌وه‌ و لاپه‌ڕه‌یه‌كی نوێی سپی به‌سه‌ر ئێسته‌ و ئاینده‌ی خۆیدا بكاته‌وه‌.. عێراقێك تۆزی مێژووی دڕنده‌یی له‌ شانی خۆی دابته‌كێنێ و به‌ ڕه‌ونه‌قی ژیانه‌وه‌ بێته‌وه‌ ناو مێژوو. عێراقێك كاژی خوێناویی ڕابردووی فڕێ بدات و به‌ به‌رگێكی ڕه‌نگینه‌وه‌ ده‌ربكه‌وێ. كه‌چی وه‌ك عه‌ره‌ب خۆیان ده‌ڵێن "عادت حلیمه‌ الی عادتها القدیمه‌”، عێراق نه‌ك هه‌ر وه‌ك جاران گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر بناغه‌ و ڕه‌سه‌نی خۆی، به‌ڵكو خراپتر له‌وه‌ش، ده‌ستی دایه‌وه‌ خوو و عاده‌تی خۆی.

له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌، كاتێ ده‌بینین غرووری حكوومه‌ت و په‌رله‌مانی عێراق له‌ به‌رامبه‌ر كوردستاندا گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستی شێتگیری، شێتگیرییه‌ك ڕۆژانه‌ یاسا و بڕیاری دوژمنكارانه‌ دژی گه‌لی كوردستان ده‌رده‌كه‌ن. ئه‌مه‌ ده‌ركه‌وتێكی سه‌یر نییه‌، به‌ڵكو له‌ ڕاستیدا ئه‌م غرووره‌، دیوێكی ئه‌و شۆڤینیه‌ته‌ی عرووبه‌مان بۆ ڕوون ده‌كاته‌وه‌ كه‌  له‌ قۆناغی لاوازی و بێده‌سه‌ڵاتیدا ده‌چێته‌ سووڕی متبوون، وه‌لێ هه‌ركه‌ ده‌ست و به‌رچاوی خۆی بینی، خوێنی دڕنده‌یی تێدا ده‌گه‌ڕێ و دێته‌وه‌ سه‌ر سروشتی جانه‌وه‌رانه‌ی خۆی له‌ ئاست به‌رامبه‌ره‌ جیاوازه‌كانیدا. 

ئینجا مه‌ترسیی ئه‌م تایپی شۆڤینیزمی نه‌ته‌وه‌یی و فاشیزمی مه‌زه‌وییه‌ی هه‌نووكه‌ له‌ عێراقدا دژی كورد فۆرمۆله‌ ده‌كرێ، له‌وه‌دا نییه‌ ته‌نیا له‌ گوتاری سیاسیدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌، به‌ڵكو مه‌ترسیی هه‌ره‌ گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌، گوتاری سیاسی باڵاده‌ست و عه‌قڵیه‌تی حوكمڕانیی به‌غدا، خه‌ریكه‌ ئه‌م شۆڤینیزم و فاشیزمه‌ ده‌كات به‌ به‌شێك له‌ هۆشیاری ده‌سته‌جه‌معی و جه‌ماوه‌ری، وه‌ك ژه‌هرێك ده‌یخاته‌ مێشكی شه‌قام. ڕه‌نگه‌ ڕووداوه‌كانی خورماتوو نزیكترین نموونه‌ی ئه‌و مه‌ترسییه‌ بن كه‌ خه‌ریكه‌ بۆ جۆرێك له‌ كولتووری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌گۆڕێ. تا ئه‌و ئاسته‌ی ڕووداوه‌كانی كه‌ركووك و خورماتوو، گوتاری شۆڤینیزمی عرووبه‌ و فاشیزمی مه‌زه‌وی له‌ ئاست كورددا گه‌یانده‌ لووتكه‌. به‌ جۆرێك له‌ناو ئه‌و هه‌موو دۆڕان و شكسته‌ی عرووبه‌ له‌ دنیای عه‌ره‌بی و له‌ ئاست به‌رامبه‌ره‌كانیدا، عرووبه‌ یه‌كسان بووه‌ته‌وه‌ به‌ دژایه‌تی و دوژمنایه‌تی و له‌ناوبردرنی كورد. 

دیاره‌ ئه‌وه‌ی ده‌یڵێین تۆمه‌ت و بوختان نییه‌، به‌ڵكو ئه‌مه‌ له‌ نووسین و بۆچوونی زۆر نووسه‌ر و چاودێری سیاسی عه‌ره‌بیش ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌. ئه‌وان به‌ ڕوونی و ڕاشكاوی ئاماژه‌یان به‌ مه‌ترسییه‌كانی ئه‌م گوتاره‌ كوشنده‌ جیاوازیی كوژه‌ كردووه‌ و هۆشداری ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ ئه‌م ته‌وژمی دوژمنایه‌تیكردنه‌ی كورد، به‌ر له‌وه‌ی به‌ زیانی كورد ته‌واو بێت، دواجار سه‌ری عه‌ره‌ب خۆی ده‌خوات. 

له‌باره‌ی ئه‌م هه‌ستی ئه‌نتی كورده‌ی عرووبه‌ (حازم ساغیه‌) له‌ وتارێكیدا له‌ ڕۆژنامه‌ی (ئه‌لحه‌یات)دا، ده‌ڵێ: "له‌گه‌ڵ كه‌وتنی كه‌ركووك، نیشانه‌ی شانازیكردن به‌سه‌ر ڕووخساری هه‌ندێ نێوه‌ندی عه‌ره‌بی له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی عێراقدا ده‌ركه‌وت: عه‌ره‌ب به‌سه‌ر كورددا سه‌ركه‌وت. له‌ ڕاستیدا ئه‌و وه‌همه‌یش كه‌ گریمانه‌ی عرووبه‌ (له‌ دۆخی هه‌نووكه‌دا بریتییه‌ له‌ دژایه‌تیكردنی كورد)، سوننه‌ و شیعه‌ یه‌ك ده‌خات، بازدانه‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا، چونكه‌ هه‌مان شتیش له‌باره‌ی ئه‌و وه‌همانه‌ ده‌گوترێ كه‌ (گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌لبوكه‌مال)، (گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ ڕێگای نه‌ته‌وه‌یی) نێوان سووریا و عێراق”.

(ساغیه‌) به‌ بوێری و ڕاشكاوییه‌وه‌ قسه‌ له‌سه‌ر گاڵته‌جاڕیی ئه‌و دنیابینییه‌ عرووبه‌وییه‌ ده‌كات كه‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر ده‌ره‌وه‌ی خۆیدا، وه‌ك ده‌سكه‌وت به‌ گه‌لانی خۆی ده‌فرۆشێته‌وه‌، له‌ كاتێكدا عه‌ره‌ب و عرووبه‌ شكسته‌كانی ناو مێژووی خۆی بیر چووه‌ته‌وه‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌، به‌ڵكو وێرانییه‌كانی ئێسته‌ی خۆیشی په‌رده‌پۆش ده‌كات و نووسیویه‌تی: "پێویسته‌ سه‌ركه‌وتنی عرووبه‌، به‌ جه‌نگه‌كانی عرووبه‌ پێوانه‌ بكرێ، به‌تایبه‌تی دوای تێپه‌ڕبوونی چه‌ند مانگێك به‌سه‌ر 50ـیه‌مین بیره‌وه‌ریی شكستی حوزه‌یرانی ١٩٦٧. هه‌روه‌ها باشتره‌ له‌ پێوانه‌یه‌كی تری عرووبه‌ویدا سه‌یری دۆخی ئه‌مڕۆی دنیای عه‌ره‌بی بكه‌ین، به‌ جۆرێك كه‌س ئه‌ویتری قبووڵ نییه‌، هیچ یه‌كێك جگه‌ له‌ مردن و له‌ناوچوون، هیوای زیاتر بۆ ئه‌وی تر ناخوازێ. عێراقی ئه‌مڕۆش ئه‌گه‌ر گرنگترین فیرده‌وسه‌كه‌ی نه‌بێت، ئه‌وا فیرده‌وسێكی ئه‌و هه‌سته‌ (نه‌ته‌وه‌یی) و (برایه‌تی)یه‌ی عرووبه‌یه‌!”.

له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، (محه‌مه‌د تۆفیق عه‌لاوی) نووسه‌ری عێراقی، له‌ نووسینێكدا كه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی (كتابات) بڵاو كراوه‌ته‌وه‌، له‌باره‌ی مه‌ترسیی هه‌ڵكشانی ئه‌م گوتار و هه‌ڵوێسته‌ عرووبه‌وییه‌ ده‌ڵێ: "گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ كه‌ له‌ پاش ڕووداوه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی عێراقدا، عه‌ره‌ب ده‌یكات، نیشاندانی هه‌ستی بێزارییه‌ له‌ گه‌لی كورد”. ئه‌و نووسه‌ره‌ به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ مێژوو و سه‌رله‌نوێ بۆ بیرخستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌مڕۆی عێراق و ئه‌و نه‌وه‌ نوێیه‌ی عه‌ره‌بی عێراق، كه‌ ئاشنای ئه‌و ڕابردووه‌ نین، به‌ په‌رۆشه‌وه‌ ده‌نووسێ: "چۆن ده‌بێ ئاوا و به‌ هه‌ستی ڕه‌گه‌زپه‌رستییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كورددا بكه‌ین، ئه‌و گه‌له‌ی له‌ كاتی تێكۆشانمان له‌ دژی سته‌مكاریی به‌عس و تاوانه‌كانی سه‌دامدا، ئێمه‌یان له‌ باوه‌ش گرت و له‌ناو ماڵ و چیاكانیاندا داڵده‌یانداین”. هه‌روه‌ها باس له‌وه‌ ده‌كات، كورد له‌پێناو به‌دیهێنانی ئه‌و مافه‌ سروشتی و یاسایی و ڕه‌وایه‌ی خۆی، له‌سه‌ر ده‌ستی ڕژێمێكی عه‌ره‌بی كه‌ بۆ خۆی شانازی به‌م دروشم و مافانه‌وه‌ ده‌كرد، كورد دووچاری جینۆساید بووه‌وه‌، به‌داخه‌وه‌ هه‌نووكه‌ش ته‌نیا له‌سه‌ر ده‌نگدان له‌سه‌ر چاره‌نووسی خۆیان، وه‌ك ماف، به‌ جۆرێكی تر سزا ده‌درێن و ده‌ڵێ: "ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌ گه‌واهی ئه‌و ڕاستییه‌ ده‌ده‌ن، له‌ كاتێكدا ڕژێمێكی نه‌ته‌وه‌یی عه‌ره‌بی كه‌ دروشمی عرووبه‌ی به‌رز كردبووه‌وه‌، به‌رپه‌رچی داخوازیی ڕه‌وای نه‌ته‌وه‌یی كوردی دایه‌وه‌ و مافی به‌رزكردنه‌وه‌ی ئه‌و دروشمه‌ی لێ زه‌وت كردن. بۆیه‌ من ته‌واو له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ ناكۆكم كه‌ له‌ پای به‌شداریكردنیان له‌ ڕیفراندۆم وه‌ك مافێكی یاسایی و ڕه‌وا، سزای گه‌لی كورد ده‌ده‌ن”.

به‌ لای خۆیشیه‌وه‌ نووسه‌ر و میدیاكاری عه‌ره‌بی عێراقی (عه‌باس عه‌بدوڵا) هه‌ر له‌ ماڵپه‌ڕی (كتابات) له‌ نووسینێكیدا داخ بۆ به‌رده‌وامیی هه‌ڵوێست و عه‌قڵییه‌تی ده‌مارگیریی نه‌ته‌وه‌یی له‌ دنیای عه‌ره‌بی و به‌تایبه‌تی له‌ عێراق ده‌خوات و به‌ گرێ و نه‌خۆشییه‌كی درمی ده‌زانێ و ده‌نووسێ: "به‌داخه‌وه‌، شاڕێی مامه‌ڵه‌كان له‌گه‌ل كوردی خاوه‌ن ماف له‌م وڵاته‌دا ئه‌وه‌یه‌، له‌ كاتێكدا هه‌موو دنیا به‌ ئاراسته‌ی به‌ره‌وپێشچوونی ئه‌رێنی هه‌نگاو ده‌نێ، كه‌چی ده‌سه‌ڵاتدانی ئێمه‌ به‌ره‌و دواوه‌ ده‌كشێنه‌وه‌. له‌و ده‌مه‌یدا چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌مان له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێسته‌ی عێراق ده‌كرد، نه‌ك هه‌نگاونان، به‌ڵكو هیچ وشه‌یه‌ك ده‌رنه‌بڕن كه‌ هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی كورد بریندار بكات، كه‌چی ڕاسته‌وخۆ له‌ دوای ئه‌نجامدانی ڕیفراندۆم، له‌ بری هه‌رێمی كوردستان كه‌ چه‌مكێكی یاسایییه‌ و ده‌ستوور ددانی پێدا ناوه‌، ناوی _ باكوری خۆشه‌ویستی وڵات - گه‌ڕاندنه‌وه‌ی لق بۆ ڕه‌گ و ڕه‌چه‌ڵه‌ك و ئه‌و شتانه‌ ده‌ڵێنه‌وه‌".

نووسه‌ر شۆك و سه‌رسوڕمانی خۆی له‌ ئاست ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ ده‌مارگیره‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی عێراق و به‌ كه‌م سه‌یركردنی كورد و نیشتمانه‌كه‌یان و قوربانیدانه‌كانی سه‌ری سوڕ ده‌مێنێ و وه‌ك ئه‌وه‌ی شۆك گرتبێتی، ده‌نووسێ: "به‌ڕێزان چۆن شه‌رم ناتانگرێ، گاڵته‌ به‌ دیرۆك و ئازایه‌تیی و به‌شداریی مێژوویی نه‌ته‌وه‌ی كورد بكه‌ن، كه‌ زیاتر له‌ دوو هه‌زار شه‌هیدی له‌ شه‌ڕی تیرۆریستانی داعش به‌خشی و باوه‌شی بۆ زیاتر له‌ یه‌ك ملیۆن ئاواره‌ی عه‌ره‌ب كرده‌وه‌ و له‌و شه‌ڕه‌ تایفییه‌ نه‌گریس و قێزه‌ونه‌ پاراستنی، كه‌ ئێوه‌ ئاگره‌كه‌یتان هه‌ڵگیرساندووه‌؟ چۆن ئه‌م چاكه‌ی كورد كه‌ نه‌هاتنه‌ ناو شه‌ڕه‌ تایه‌فه‌گه‌رییه‌كانتان و جوامێرانه‌ عه‌ره‌به‌ ئاواره‌كانیان له‌ ئاگری ئه‌و شه‌ڕه‌ی ئێوه‌ پاراست، به‌وه‌ وه‌ڵام ده‌ده‌نه‌وه‌، كه‌ نیشتمانی ڕه‌سه‌نی ئه‌وان به‌ باكوری خۆشه‌ویستیی نیشتمانه‌كه‌تان ناو ببه‌ن؟”.

(عه‌لاوی)یش له‌ نووسینه‌كه‌یدا، مێژووێكی دوورتر دێنێته‌وه‌ مه‌یدانی ئه‌مڕۆ و له‌ ڕێیه‌وه‌، سه‌رزه‌نشتی هه‌ڵوێستی دووڕوویی دنیای عه‌ره‌بی ده‌كات له‌ پێوه‌ست به‌ هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و ماف و داخوازیی بۆ ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی و بیریان ده‌خاته‌وه‌، كه‌ : "له‌ پرس و بابه‌تی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و سه‌ربه‌خۆیی، پێویسته‌ عه‌ره‌بێكی عێراقی، خۆی بباته‌ شوێنی كوردی عێراق و له‌ بیری نه‌كات كه‌ مه‌یلی سه‌ربه‌خۆخوازی كورد دوای جه‌نگی یه‌كه‌می جیهانی ده‌ركه‌وت، له‌ كاتێكدا ئه‌و مه‌یله‌ زۆر به‌ ڕژد و قووڵتریش له‌ لای عه‌ره‌ب بۆ پێش ئه‌و جه‌نگه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. بۆیه‌ گله‌یی له‌ كورد مه‌كه‌ن كه‌ له‌و دۆخی داواكارییانه‌دا ده‌ژیی، له‌ كاتێكدا نه‌وه‌كانی عه‌ره‌ب پێشتر به‌و دۆخه‌دا تێپه‌ڕیون”.

نزیك و ته‌با له‌گه‌ڵ ئه‌م بۆچوونه‌ی پێشه‌وه‌، (عه‌بدوڵا) هۆشداری ده‌دات به‌ عه‌ره‌ب و ده‌سه‌ڵاتدارانی عێراق كه‌ واز له‌ ده‌مارگیری بێنن و ده‌نووسێ: "به‌ ڕه‌چاوكردنی ئه‌و لۆژیكه‌ی، هه‌موو شتێك به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چێت. پێمان خۆش بێت یان نا.. نزیك یان دوور، ڕۆژگار چه‌ندیش تێپه‌ڕێ. ڕۆژێك له‌ ڕۆژان نه‌ته‌وه‌ی كورد هه‌ر ده‌بێت به‌ خاوه‌نی ده‌وڵه‌تی خۆی، یه‌كه‌م دراوسێی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ش عه‌ره‌ب ده‌بن. ئیتر بۆچی به‌هۆی پشت به‌ستنتان به‌ ده‌مارگیریی كوێری نه‌ته‌وه‌یی، هه‌ر به‌ره‌و دواوه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌؟”.

پێوه‌ست به‌م گیروگاز و پارادۆكسه‌ی ناو گوتاری عرووبه‌ كه‌ مافی نیشتمانێكی سه‌ربه‌خۆ و یه‌كگرتوو بۆ خۆی به‌ ڕه‌وا و هه‌مان ئه‌و ماف و ئازادییه‌ بۆ ئه‌وانی تر به‌ ناڕه‌وا ده‌زانێ. خه‌یاڵم چووه‌وه‌ سه‌ر سه‌ربوورده‌یه‌ك كه‌ پێشتر له‌باره‌یه‌وه‌ خوێندوومه‌ته‌وه‌ و خراپ نییه‌ لێره‌ دووباره‌ تێهه‌ڵكێشی بابه‌ته‌كه‌ی بكه‌م، ئه‌مه‌ش وه‌ك هه‌وڵێك بۆ زیاتر ڕۆشنكردنه‌وه‌ی به‌رچاوی خوێنه‌ر له‌مه‌ڕ گوتاری عرووبه‌، كه‌ نه‌ك بڕوای به‌ ماف و ئازادییه‌كانی ئه‌وی تری جیاوازی ناو دنیای خۆی نییه‌، به‌ڵكو هه‌میشه‌ و به‌ میكانیزمی جیاواز، له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بووه‌، ئه‌و جیاوازییانه‌ به‌ جیۆگرافیا و مێژوو و شوناس و كولتووره‌كه‌یانه‌وه‌، له‌ بۆته‌ی شوناسی نه‌ته‌وه‌یی و جیۆگرافیا و كولتووری عه‌ره‌بیدا بتوێنێته‌وه‌.

له‌ شوێنێكدا خوێندوومه‌ته‌وه‌، له‌ ناوه‌ڕاستی هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی ڕابردوو، سه‌نته‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كان له‌ به‌یرووت، كۆبوونه‌وه‌یه‌كی له‌باره‌ی (چاره‌نووسی یه‌كێتیی عه‌ره‌بی) ئه‌نجام داوه‌. یه‌كێك له‌ به‌شداران سه‌رنجی ئه‌وه‌ ده‌دات، گفتوگۆكانی كۆبوونه‌وه‌كه‌ باس له‌ گرنگی گه‌شه‌پێدانی هۆشیاریی نه‌ته‌وه‌یی و یه‌كێتیی عه‌ره‌ب و ئاینده‌ی نه‌وه‌ و وڵاته‌كانیان و هه‌ر شتێك كه‌ پێوه‌ندی به‌ عه‌ره‌ب و له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی عه‌ره‌بدایه‌، ده‌كه‌ن. وه‌لێ خۆیان له‌وه‌ ده‌بوێرن باسی چاره‌نووسی هه‌موو ئه‌و پێكهاته‌ ئیتنی و ئاینی و مه‌زه‌وییانه‌ بكه‌ن كه‌ كۆڵۆنیالیزم، بوون و خاك و ناسنامه‌كه‌یانی له‌گه‌ڵ عه‌ره‌ب و نیشتمانی عه‌ره‌بیدا كردنه‌ یه‌ك. ئه‌مه‌ و به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاماژه‌ به‌ چاره‌نووسی ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ش بكه‌ن كه‌ له‌ناو ده‌وڵه‌تی عه‌ره‌بیی یه‌كڕه‌نگدا، ڕووبه‌ڕووی زه‌بروزه‌نگ و سه‌ركوتكردن ده‌بنه‌وه‌. ئیتر ئه‌م كه‌سایه‌تییه‌ به‌ پرسیارێك گۆمه‌كه‌ ده‌شڵه‌قێنێت و به‌شداران تووشی حه‌په‌سان ده‌كات، كاتێ ده‌پرسێ: باشه‌ ئێوه‌ باسی هه‌موو شتێكتان له‌باره‌ی عرووبه‌ و عه‌ره‌ب و یه‌كێتیی عه‌ره‌بی گوت، ئه‌ی ئه‌گه‌ر ئێسته‌ (بارزانی) هات؟ 

كابرا كه‌ ده‌زانێ به‌شداران سه‌ریان له‌و پرسیاره‌ و له‌و شوێنكاته‌دا سوڕ ماوه‌، مه‌به‌ستی پرسیاره‌كه‌ی بۆ ئاماده‌بووان ڕوون ده‌كاته‌وه‌ و پێیان ده‌ڵێ: "له‌ بیرتان چوو، ئه‌و نیشتمانه‌ یه‌كپارچه‌ و یه‌كگرتووه‌ی ئێوه‌ خه‌ونی پێوه‌ ده‌بینن، به‌ ئامانجی ڕووخاندنی ئیمپراتۆریی عوسمانی، هاوپه‌یمانه‌كانتان پارچه‌ پارچه‌یان كرد و كردیان به‌ چه‌ندان ده‌وڵه‌ت و ده‌وڵه‌تۆچكه‌، به‌ڵكو به‌وه‌یشه‌وه‌ نه‌وه‌ستان و به‌ زۆری و به‌بێ ویست و ئیراده‌ی خۆیان، كۆڵۆنیالیزمی هاوپه‌یمانتان، هه‌ندێ نه‌ته‌وه‌ و پێكهاته‌ی ناعه‌ره‌بی كه‌ وه‌ك ئێوه‌ خه‌ون به‌ نیشتمانێكی سه‌ربه‌خۆ و هێنانه‌دی مافه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانیان ده‌بینن، ناچار به‌ چوونه‌ ژێرباری حوكمڕانی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بییانه‌ و ژینگه‌ی عه‌ره‌بی كرد؟ ئه‌وه‌تا له‌پێناو هێنانه‌دی ئه‌م ئامانجه‌یان، (مسته‌فا بارزانی) له‌ عێراق و (عه‌قید كڕه‌نك) له‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كانی باكوری ئه‌فه‌ریقا، سه‌ركردایه‌تیی شۆڕش و بزووتنه‌وه‌ی چه‌كداریی (كورد و ئه‌ماریغ) ده‌كه‌ن. پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌: ئێوه‌ چۆن خه‌ون به‌ یه‌كێتیی عه‌ره‌بی و یه‌ك نیشتمانه‌وه‌ ده‌بینن، له‌ كاتێكدا ئه‌وانه‌ پشتگوێ و په‌راوێز ده‌كه‌ن كه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا ده‌ژین، كه‌چی وه‌ك ئێوه‌ خاوه‌نی ئه‌و خه‌ون و هه‌مان ئه‌و مافه‌ ڕه‌وایانه‌ن؟ 

ئه‌م سه‌ربوورده‌یه‌م بۆ ئه‌وه‌ هێنایه‌وه‌ تا لێیه‌وه‌ سه‌رنج له‌ بۆچوونێكی (عه‌باس عه‌بدوڵا)ی میدیاكار و نووسه‌ر بده‌ین كه‌ له‌م ڕووه‌وه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات، ئه‌وان له‌ ناوه‌ڕاستی شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا، كاتێ له‌ كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌ و بۆنه‌كاندا له‌باره‌ی ڕوانگه‌ میدیایی و ڕۆشنبیرییه‌كانی عه‌ره‌بی له‌ ئاست پرسی كورد گفتوگۆیان ده‌كرد. به‌وانه‌ی كه‌ دژایه‌تیی مافه‌كانی كوردیان ده‌كرد، یان كاریان بۆ په‌راوێزخستنی ده‌كرد گوتووه‌، كه‌وا ڕۆژێك دێت له‌سه‌ر پشتگوێخستنی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و مافه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌ ڕه‌واكانی كورد په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌ و ده‌نووسێ: "ئه‌وكات پێمان ده‌گوتن، هه‌تا ئێوه‌ له‌سه‌ر ئه‌م پشتگوێخستنه‌ی داخوازیی ڕه‌وای كورد به‌رده‌وام بن، ئه‌وا هه‌وڵه‌كانی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی عێراقی یه‌كگرتوو زیاتر و په‌نجه‌ره‌كانی هه‌ڵاتنی كورد له‌م وڵاته‌دا ئاوه‌ڵاتر ده‌كه‌ن”. 

ئه‌م میدیاكاره‌ ده‌ڵێ له‌و كۆڕ و نێوه‌نده‌ سیاسی و میدیایی و ڕۆشنبیرییانه‌دا دووپاتمان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ هۆكارێكی سه‌ركه‌وتنی خه‌بات له‌پێناو یه‌كێتیی عه‌ره‌بی، دداننانه‌ به‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانی كورد و ده‌ڵێ: "ده‌یان ساڵه‌ داواتان لێ ده‌كه‌ین له‌ ڕێی هاوكاریكردنی كورد بۆ ئه‌وه‌ی به‌ هه‌نگاو و قۆناغبه‌ندیش بێ، به‌ ڕێیه‌كی یاسایی و ڕه‌وا بگه‌ن به‌ مافه‌كانیان پشتیوانی و دۆستایه‌تیی ئه‌م گه‌له‌ بۆ عه‌ره‌ب مسۆگه‌ر بكه‌ن، بیرتان ده‌خه‌ینه‌وه‌ و پێتان ده‌ڵێین: یه‌كێك له‌ پێداویستییه‌كانی سه‌ركه‌وتنی خه‌بات و تێكۆشانی عه‌ره‌ب له‌پێناو یه‌كێتی خاكه‌كه‌ی و ئازادكردنی فه‌له‌ستین ئه‌وه‌یه‌، بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی عه‌ره‌بی ددان به‌ مافی چاره‌نووسی نه‌ته‌وه‌یی كورددا بنێ”.  

(عه‌لاوی)یش له‌ نووسینه‌كه‌یدا نایشارێته‌وه‌ كه‌ له‌ سای ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ دژواره‌ی عێراق و ناوچه‌كه‌ی پێدا ڕه‌ت ده‌بێ، له‌و قۆناغه‌ مێژوویییه‌ مه‌ترسیداره‌ی خه‌ریكه‌ ناوچه‌كه‌ ده‌رگیری شه‌ڕێكی خوێناویی دوورمه‌ودا ده‌كات، ئه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدانی ڕیفراندۆم و بانگه‌شه‌ی جیابوونه‌وه‌ی كورددا نه‌بووه‌، به‌ڵام ناكۆكییه‌كه‌ی به‌وه‌ یه‌كسان ناكات، كه‌ ئه‌و دژی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان بێت و ده‌نووسێ: "من وه‌ك خۆم، ناتوانم دژی خواستی گه‌لی كورد بم بۆ سه‌ربه‌خۆیی و بنیاتنانی ده‌وڵه‌تی خۆیان، بۆیه‌ كه‌ ئه‌و ڕابردووه‌ خوێناوییه‌ی ئه‌وان و ئێسته‌ی سه‌ركوتكردنی داخوازییه‌كانیان ده‌بینم، ناتوانم گله‌یی له‌ سووربوون و پێداگیریی كورد بكه‌م له‌سه‌ر خواست و خه‌ونه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانیان كه‌ ساڵانێكی زۆر له‌پێناویدا تێكۆشاون و قوربانییان داوه‌”. 

AM:08:49:26/11/2017




ئه‌م بابه‌ته 330 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌