له‌باره‌ی خوێندنه‌وه‌ و كتێبه‌وه‌

په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر  

سه‌ره‌تا ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ پرسیاری ئه‌وه‌ی كه‌ "كتێب" چییه‌ و كێیه‌؟ پێوه‌ندی نێوان كتێب و مرۆڤ، كتێب و كولتوور، كتێب و كۆمه‌ڵگه‌. بۆچوونێك هه‌یه‌ پێی وایه‌ كتێب سه‌رمایه‌یه‌. سه‌رمایه‌ به‌مانا ماركسی و ئه‌نگڵسییه‌كه‌ی نا، به‌و مانایه‌ش نا چه‌په‌كان بۆ ته‌فسیركردنی كۆمه‌ڵگه‌ و كۆمه‌ڵێك بابه‌تی تر به‌كاری دێنن. سه‌رمایه‌ به‌و مانا لیبڕاڵ و كاپیتاڵیزمه‌یش نا كه‌ سه‌رمایه‌داری بۆ دنیا و دیارده‌ و ده‌وروبه‌ر هه‌یه‌تی. 

سه‌رمایه‌ به‌و مانایه‌ی چۆن له‌ڕێی كتێبه‌وه‌ جارێكی تر دنیا لێك بده‌ینه‌وه‌! چۆن له‌ مانا جیاوازه‌كانی گه‌ردوون بگه‌ین و شرۆڤه‌ی بكه‌ین. به‌ سه‌رمایه‌كردنی كتێب واته‌ به‌ سه‌نته‌ركردنی كتێب، لێره‌وه‌ كتێب ده‌بێت به‌ كاراكته‌ر و سه‌بجێكت. لێره‌وه‌ پێوه‌ندیی نێوان كتێب و مرۆڤ ده‌بێت به‌ پێوه‌ندیی نێوان دوو بوونه‌وه‌ر و كتێب، ده‌بێت به‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی گه‌وره‌ی مه‌عریفه‌ و پرۆسه‌ی خۆداڕشتنه‌وه‌ و خۆڕێكخستنه‌وه‌ و خۆتازه‌كردنه‌وه‌.

كتێب خوێندنه‌وه‌ كولتووره‌. كولتوور واته‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك له‌سه‌ر "كتێب" بنیات نرابێت، دنیایه‌ك له‌ كتێب دروست كرابێت. كتێب له‌ هه‌موو پانتایییه‌كان ئاماده‌گی هه‌بێت. له‌ شوێنی وه‌ستانی پاس و له‌ناو پاس و له‌ناو میترۆ و شه‌مه‌نده‌فه‌ر و فڕۆكه‌ و سه‌رتاشخانه‌ و كافێ و ڕێستۆرانته‌كان و ڕووبه‌ره‌ گشتییه‌كان، كتێب ئاماده‌گی هه‌بێت و بخوێنرێته‌وه‌. ده‌بێت كتێب وه‌ك نۆرم و به‌ها و تڕادیسیۆنێكی ده‌سته‌گه‌رایی خۆی داكوتابێت، بووبێت به‌ پڕۆژه‌ی ته‌مه‌ن، بووبێت به‌ به‌شێك له‌ به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی مرۆڤ و دنیا، مرۆڤ و ژیان، مرۆڤ و مرۆڤ.
 بابه‌تی به‌ كولتووركردنی خوێندنه‌وه‌ ده‌مانباته‌وه‌ بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر سۆسیۆلۆژیا و سۆسیۆلۆژیای سیاسی و كولتووری سیاسی و میدیا و مۆدێڵی په‌روه‌رده‌كردنی تاك. هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ دنیای كوردیدا له‌ پێوه‌ندی و گفتوگۆدا نین له‌گه‌ڵ یه‌كتر و نائاماده‌یییه‌كی گه‌وره‌یان هه‌یه‌. هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ دابڕانێكی گه‌وره‌دان له‌گه‌ڵ یه‌كتر و به‌هیچ شێوه‌ و ڕێگه‌یه‌ك نه‌یانتوانیوه‌ وه‌ك بازنایه‌ك به‌ ده‌وری یه‌كتردا كۆ ببنه‌وه‌ و یه‌كتر بدۆزنه‌وه‌ و كولتووری خوێندنه‌وه‌ و كتێب خوێندنه‌وه‌ و دنیا خوێندنه‌وه‌ به‌رهه‌م بێنن. 

كولتووری سیاسیی ئێمه‌ (كولتووری ده‌سته‌بژێر و جه‌ماوه‌ر) له‌گه‌ڵ كتێبدا ناژی! له‌ناو كتێبدا ناژی و كه‌مترین خوێنه‌ر و كتێبخوێنی دروست كردووه‌. كولتووری سیاسی ئێمه‌ كولتوورێكی داخراو و ڕه‌قه‌ و كتێب و خوێندنه‌وه‌ به‌ به‌شێك له‌ گه‌شه‌پێدانی سیاسی و به‌رهه‌مهێنانی فكری تازه‌ و سه‌رده‌می تازه‌ دانانێت. 

 سیستمی په‌روه‌رده‌ و خێزان و دنیابینی تاك، ڕۆڵێكی كاریگه‌ر ده‌گێڕن له‌ به‌كولتووركردنی خوێندنه‌وه‌ و نزیككردنه‌وه‌ی كتێب و كۆمه‌ڵ یا گشت. به‌داخه‌وه‌! ئه‌و سیستمه‌ی له‌ باشووری كوردستان مرۆڤی پێ په‌روه‌رده‌ ده‌كرێت، نه‌ك هه‌ر كتێبدۆست و كتێبخوێن دروست ناكات، بگره‌ به‌ هه‌زاران دژه‌-كتێب و كتێبكوژی به‌رهه‌م هێناوه‌. قوتابخانه‌ و زانكۆی ئێمه‌ مرۆڤ فێر ئه‌وه‌ ده‌كات چۆن له‌ كتێب دوور بكه‌ونه‌وه‌ و مه‌لزه‌مه‌ بپه‌رستێت. چۆن كتێب به‌ كاڵا ببینێت و وه‌ك دیكۆر و جوانكاری له‌ ماڵه‌كه‌یدا دایبنێت تا خۆی وه‌ك خوێنه‌ر و دنیاناس پیشانی خه‌ڵك و میوانانی بدات. 

خوێندنه‌وه‌ ئه‌گه‌ر كرده‌ بێت! بۆ ئێمه‌ كرده‌یه‌كی مردوو و مرێندراوه‌. مه‌رگی خوێندنه‌وه‌ و كتێب بۆ ئێمه‌ واته‌ خوێندنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ كایه‌ جیاوازه‌كانی دنیای ئێمه‌ له‌ پێوه‌ندیدا نییه‌ و دوورن له‌ یه‌كتر. ناتوانێت له‌گه‌ڵ هیچ ڕووبه‌رێك بوه‌ستێته‌وه‌. مامه‌ڵه‌ و ڕه‌فتاری ئێمه‌ له‌گه‌ڵ كتێبدا مامه‌ڵه‌یه‌كی فیزیكییه‌ و ته‌نیا وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌كی ڕه‌ق ده‌یبینین و ده‌یناسین. وه‌ك پارچه‌ كاغه‌زێكی بێ ڕۆح و مردوو! به‌بێ پشكنینی دیوی ناوه‌وه‌. به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ نێو تێكسته‌كان و حیكایه‌ته‌كان. به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌و هێزه‌ی كه‌ له‌ ناوه‌وه‌ خۆی شاردووه‌ته‌وه‌. كۆمه‌ڵگه‌ی بێ كتێب ڕووبه‌ڕووی ئه‌و پرسیاره‌ ده‌بێته‌وه‌ كه‌ به‌رهه‌می كێیه‌؟ ئێمه‌ بێ كتێب و خوێندنه‌وه‌ به‌رهه‌می كێین و كێ ئێمه‌ی به‌رهه‌م هێناوه‌! مۆدێلی ژیان لێره‌دا مۆدێلێكی دوور له‌ كتێب و دوور له‌ خوێندنه‌وه‌یه‌ و كتێب وه‌ك كاراكته‌ر هیچ بوونه‌وه‌رێك نییه‌ نوێنه‌رایه‌تی بكات.  

PM:02:33:07/05/2017




ئه‌م بابه‌ته 1401 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌