(ئاك پارتی) وەك ئامێرێكی گەورە

پەیڕەو ئەنوەر 

١٤ی ئاب ساڵوەگەڕی دامەزراندنی (پارتی داد و گەشەپێدان/ئاك پارتی)یە. ئاك پارتی وەك هێز چۆن بخوێنینەوە یا چۆن تێی بگەین؟ پارتی سیاسی دەرهاوێشتەی مۆدێرنەیە، دەزگەیەكە لە خۆرئاوا چەمك بەرهەم دێنێت و نوێنەرایەتی تاك دەكات. ئاك پارتی پارتێكی موحافیزكاری كۆنزێرڤەتیزمە. كار لەسەر بازاڕ و لیبڕالیزمی ئیسلامیی دەكات. پرسیار و تێڕامان لێرەدا پرسی مۆدرێنیتە و ئیسلامیزمە، ئەگەر توركیا یەكەیەكی بەخۆرئاواییكراو بێت یا چوارچێوەیەكی بەمۆدێرنكراو بێت، هێزێكی ڕەگ-ئیسلامی وەك ئاك پارتی چۆن جێی خۆی لەو پانتایییە لیبڕاڵ و مۆدێرنكراوەدا دەكاتەوە؟.
ڕاستە توركیا چوارچێوەیەكی خۆرئاوایی بۆ دروست كراوە، بەڵام ناوكەكەی شتێكی ترە. داد و گەشەپێدان مۆدێلێكە ناتوانێت لەناو ئەم چوارچێوەیەدا بمێنێتەوە. وا دەبینرێت ئەم پارتە زیاتر مۆدێلێكی ئابووری بێت نەك هیچ ڕەگەزێكی مۆدێرن بۆ دنیای توركی بەرهەم بێنێتەوە. دەكرێت بڵێین ئاك پارتی وەك دیاردەیەكی مێژوویی لە بابەتی سێكیۆلاریزم لە توركیا دەڕوانێت نەك وەك پارتێك ئەم دیدە مۆدێرنەی تێپەڕاندبێت.
ڕاستە ئاك پارتی لەناو سیستمێكدا دەژی پرسی ئاین و دەسەڵات لە دۆخێكی پێكەوەیین و كەمتر ڕووبەڕووی یەكتر دەبنەوە، بەڵام لە پرسی پێكەوەیی هەمووان لەگەڵ هەمووان یا توركیا وەك گشتێكی گەورە و فراوان بۆ هەمووان شكستێكی گەورەی هێناوە. ئاك پارتی ئەمڕۆ زیاتر لە ئامێرێك دەچێت بۆ بەرهەمهێنانی ئەردۆغانێكی گەورە یا بە ئەردۆغانیكردنی هەموو دنیای توركی.
لە دوای گرتنەدەستی دەسەڵات لەلایەن پارتی داد و گەشەپێدان، وەك پارتێكی موحافیزكار و ڕەگ-ئیسلام كە زیاتر كاری لەسەر لیبڕاڵیزمی بازاڕ و جۆرێك لە كرانەوە و جیاوازبوون دەكرد، سەرنجی زیاتر خرایە سەر توركیا هەم لە ئاستی ناوخۆ، هەم لە ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی، بەتایبەت لەلایەن یەكێتیی ئەوروپاوە. وا دەبینرا توركیای ئەم سەدەیە و توركیای ئاك پارتی یەكەیەكی جیاواز دەبێت و كێشەی كورد چارەسەر دەكات، بەمەش لە پرسگە و دەرگە گەورەكانی یەكێتیی ئەوروپا ڕزگاری دەبێت و دەچێتە ناو ژووری بڕیاردانی یەكێتییەكە. بەڵام وا دیارە ئاك پارتی وەك ئامێرێك ناتوانێت پرۆسەكە تەواو بكات و ئەو ئاڕگیۆمێنتە هەڵدەوەشێنێتەوە و پاشەكشە دەكات لە پرسی بە ئەوروپابوونی خۆی، یا ڕوونتر بڵێین بەرهەمهێنانی بنەما ئەوروپایییەكان لە هەناوی خۆیدا. 
توركیا وڵاتێكی هەرێمیی گەورەیە. ڕۆژگارێك ئیمپراتۆرێكی گەورەی ناوچەكە بووە و سنووری فەرمانڕەوایی گەیشتووەتە ناوەڕاستی ئەوروپا. دەكرێت بڵێین توركیا ئەوەندە خۆی بە گرنگ زانیوە ویستوویەتی ڕۆڵی ئەمەریكایەكی بچكۆڵە بگێڕێت لە ناوچەكەدا. بەڵام ئەمڕۆ توركیا لە بەردەم كۆمەڵێك تەنگژەی ناوەكی و دەرەكیدایە. تەنگژە بەو مانایەی ئەو وڵاتە نەیتوانیوە لەڕێی ڕەگەزە ناوخۆیییەكانیەوە (چارەسەكردنی كێشەی كورد، دوورخستنەوەی سەرباز لە بڕیاری سیاسی بەتەواوەتی، ڕێزگرتن لەوانی تر و ڕۆژنامەنووسان و مافەكانی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەكان و ئازادی دەربڕین) هێز و باڵایی لە دەرەوە بەرهەم بێنێتەوە و باشتر و بەهێزتر دەركەوێت. 

 لە ئەتاتوركەوە بۆ ئەردۆغان 
دیارە قسەكردن لەسەر مێژووی سیاسی توركیای هاوچەرخ دەمانباتەوە بۆ قسەكردن لەسەر ئەم دوو كاراكتەرە، چونكە هەردووكیان هەوڵیان داوە دوو مێژوو و دوو ئارگیۆمێنتی جیاواز لە دوو سەردەمی جیاوازدا بە نەڕەیتڤ (چیڕۆكی) جیاواز بەرهەم بێنن.
 ئەتاتورك وەك بنیاتنەر، دابڕێنەری مێژووی كلاسیكی سیاسی و كۆمەڵایەتی توركیا لە خۆرهەڵات یا تێكشكێنەری ئەو هەندەسە سیاسی و كۆمەڵایەتییە خۆرهەڵاتییەی توركیای دەجووڵاند و بەڕێوە دەبرد. دەكرێت بڵێین ئەتاتورك وەك ئەندازیاری بە خۆرئاواییكردنی دنیای توركی. یا ئەتاتورك واتە سێكیۆلاریزمی سەربازی و هەژموونی سوپا و مۆدێلێكی تازەی ناسیۆنالیزم و تۆرانیزم.
ئەردۆغان تا ئاستێك بە پێچەوانەوە، كاراكتەرێكی ئیسلامی بۆ لێكدانەوە و لكاندنەوەی توركیا بە خۆرهەڵات، دابڕینی سوپا لە دامەزراوە مەدەنییەكان تا ئاستێك، بە ناوەندكردنی توركیا و بوون بە ڕابەر لە دنیای ئیسلامی لە بری تێكەڵبوون بە كۆمەڵگەی ئەوروپیی و یەكێتیی ئەوروپا. لە هەمووی جیاوازتر زیندووكردنەوەی مۆدێلێكی تازە لە عوسمانیزم كە زیاتر بە "عوسمانییە نوێیەكان" دەناسرێن یا مۆدێلێك هەوڵی ئەوە بدات جیاوازییەكان كەم بكاتەوە و بیانسڕێتەوە. 
لە سەرەتای دروستبوونی ئاك پارتیدا زۆر لە توركیاناسانی دنیا ئومێدێكیان بەم هێزە نوێیە هەبوو تا ئاك پارتی وەك هێزێك دەستكاری بەشێك لە ڕەگەزەكانی كۆمەڵگەی سیاسیی توركی بكات. دوای بەهاری عەرەبی، جیهانبینی و بەرنامەی سیاسی ئەردۆغان دەگۆڕێت. ئەردۆغان لە دوو پرسی گەورە پاشەكشە دەكات (مۆدێلی پێكەوەیی و نۆژەنكردنەوەی سیستمی حكومڕانی). ئەردۆغان زیاتر بەرەو مۆدێلی تۆتالیتاریزم و براگەورەیی دەچێت! ئەو مۆدێلەی جۆرج ئۆروێل لە ڕۆمانی ١٩٨٤دا باسی دەكات. 
ئەردۆغان ئێستە دەیەوێت وەك برا گەورە، هەموو دنیای توركی بۆ خۆی بباتەوە و هەموو ڕووبەرەكان كۆنتڕۆڵ بكات و توركیا یەكسان بكات بە ئەردۆغان. 


AM:11:36:01/09/2017




ئه‌م بابه‌ته 549 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌