له‌باره‌ی سه‌دره‌وه‌

په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر 

(١)
سه‌در و حیكایه‌تی ڕیفۆرم 
بۆچوونێك هه‌یه‌ پێی وایه‌ موقته‌دا سه‌در ده‌یه‌وێت وه‌ك مۆدێلێكی تازه‌ی ڕیفۆرم له‌ كایه‌ی سیاسه‌ت و حوكمڕانی عێراق ده‌ربكه‌وێت و سه‌ره‌تای ژیانێكی تازه‌ بۆ عێراقییه‌كان دابڕێژێته‌وه‌، ژیانێك به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ جۆرێك له‌ به‌خته‌وه‌ری و جۆرێك له‌ ئارامی و بڕێك له‌ دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌خۆ بگرێت. لایه‌نگران و پشتیوانانی ڕه‌وتی سه‌در له‌ دوو ساڵی ڕابردوودا به‌هۆی گه‌نده‌ڵی و خراپی سیستمی حكومڕانی و نه‌بوونی بنه‌ماكانی ژیانكردن له‌ پارێزگاكانی ناوه‌ڕاست و باشووردا هاتنه‌سه‌ر شه‌قام و هه‌ڵیانكوتایه‌ سه‌ر ده‌زگه‌ی قانووندان له‌ به‌غدا. شه‌قام و ده‌زگه‌ی قانووندانان یا په‌رله‌مان وه‌ك دووانه‌یه‌ك بۆ ڕیفۆرم و دووباره‌ داڕشتنه‌وه‌ی به‌هاكان. پێ ده‌چێت هه‌ڵكوتانه‌ سه‌ر په‌رله‌مان وه‌ك دامه‌زراوه‌یه‌كی نوێنه‌رایه‌تی و یاسایی زیاتر پێوه‌ندی به‌وه‌وه‌ هه‌بێت كه‌ ئه‌و دامه‌زراوه‌یه‌ له‌ عێراق ناتوانێت خه‌می هه‌موو عێراقییه‌كان ته‌رجه‌مه‌ بكات و گفتوگۆی له‌سه‌ر بكات و به‌زمانی یاسا دایانبڕێژێته‌وه‌! یان به‌ها سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان دابه‌ش بكاته‌وه‌. 

راستییه‌كه‌ی له‌ دنیای ئێمه‌دا په‌رله‌مان وه‌ك به‌رهه‌می ڕۆشنگه‌ری و مۆدێرنه‌ ده‌زگه‌یه‌كی مردوو و بێ ڕۆحه‌ و ناتوانێت ‌هیچ چوارچێوه‌یه‌ك دابڕێژیت و هیچ خه‌مێكی عێراقییه‌كان ده‌ستكاری بكات. ئه‌وه‌ی كه‌ چوارچێوه‌ و خه‌می عێراقییه‌كان به‌رهه‌م دێنێته‌وه‌ خانه‌ و یه‌كه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی وه‌ك خێڵ و عه‌شیره‌ت و گرووپی مه‌زه‌وی و میلیشیای چه‌كداری شیعه‌ و سوننه‌ن. 

خۆپیشاندانی سه‌درییه‌كان كاتێك ده‌گاته‌ ناو په‌رله‌مان و هۆڵی په‌رله‌مان و ژوور به‌ژووری په‌رله‌مان و به‌شێك له‌ ئه‌ندامانی په‌رله‌مانیش گه‌مارۆ ده‌ده‌ن په‌یامێكی سیمبۆلی به‌رهه‌م دێنن كه‌ په‌رله‌مان ده‌بێت زیندوو بێت یا ڕیفۆرم و ده‌ستكاریكردنی پایه‌كانی ژیان له‌ عێراقدا ده‌بێت له‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ بچێته‌ ژووره‌وه‌.  

(٢)
سه‌در و حكوومه‌تی باوكانه‌ 
موقته‌دا سه‌در ڕێبه‌ری ڕه‌وتی سه‌در له‌ عێراق له‌دوای ئه‌وه‌ی وه‌ك هێزێكی براوه‌ی ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ ده‌رده‌كه‌وێت و ٥٤ كورسی به‌ده‌ست ده‌هێنێت، داوای پێكهێنانی حكوومه‌تێكی باوكانه‌ ده‌كات. دیاره‌ باوك له‌ دنیای خۆرهه‌ڵاتدا كۆمه‌ڵێك ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاتی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی هه‌یه‌. باوك وه‌ك ئامێریكی بایۆلۆجی بۆ به‌رهه‌مهێنانی ئه‌وانی تر و ئاراسته‌كردنی ئه‌وانی تر. باوك وه‌ك سه‌نته‌ر له‌ناو دامه‌زراوه‌ی خێزان و ده‌وڵه‌ت و سیستمی حكومڕانی. ئه‌و باوكه‌ی سه‌در مه‌به‌ستێتی باوكێكی سیاسییه‌! واته‌ چۆن له‌ ناوخۆدا ده‌سه‌ڵات چڕ بكه‌یته‌وه‌ و له‌ ده‌ره‌وه‌ش ده‌سه‌ڵاته‌كان به‌سه‌ر یار و نه‌یاردا دابه‌ش بكه‌یت. 

بۆچوونێك هه‌یه‌ پێی وایه‌ یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی سه‌در ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پاره‌ له‌ سعوودیه‌ وه‌رده‌گرێت، به‌ڵام به‌ گوێیان ناكات و پاره‌ش له‌ ئێران وه‌رده‌گرێت، به‌ڵام له‌ ململانێدایه‌ له‌گه‌ڵیان و ناشتوانێت له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریكا له‌ پێوه‌ندیدا بێت و ئه‌مه‌ریكا به‌هێزێكی كۆلۆنیال داده‌نێت! سه‌در به‌ر له‌وه‌ی لیست و هێزێكی سیاسی بێت؛ پڕۆژه‌یه‌كه‌ ده‌یه‌وێت به‌بێ شوناس بژیت. شوناس به‌مانای ئه‌وه‌ی هه‌وڵ بۆ ئه‌وه‌ بده‌یت كه‌ به‌بێ مه‌یلی مه‌زه‌و و ئیتنیك و ئاین بژیت، به‌ڵام عێراق له‌ڕووی بونیاده‌وه‌ هێشتا ئاماده‌ نییه‌ بۆ ئه‌م پرۆسه‌یه‌. عێراق هێشتا كولتووری دیمۆكراسی و هۆشیاری ده‌سته‌جه‌معی و ئابووری لیبڕاڵی نییه‌! ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ دیمۆكراسییه‌كی ده‌ستی دوو و هه‌ڵبژاردنێكه‌ كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ناتوانێت ژیانی سیاسی و ده‌سته‌بژێری سیاسی و بنه‌ماكانی حكومرانی مۆدێرن نوێ و تازه‌ بكاته‌وه‌.

(٣)
سه‌در و پرسی نیشتمان 
سه‌در له‌ به‌شێكی زۆری نووسین و گوته‌كانی باسی حیكایه‌تی نیشتمانێك ده‌كات كه‌ هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی به‌ خۆشی و به‌خته‌وه‌ری له‌ناویدا بژین و باسی دروستكردنی خه‌مێكی هاوبه‌ش و یاده‌وه‌رییه‌كی هاوبه‌ش ده‌كات كه‌ هه‌موو ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵگه‌ و له‌وێشه‌وه‌ هه‌موو تاك و گرووپه‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و مه‌زه‌وی و نه‌ته‌وه‌یییه‌كان به‌یه‌كه‌وه‌ ببه‌ستێته‌وه‌ و یه‌ك هه‌ستی هاوبه‌ش و قووڵ و یه‌ك ناسنامه‌ به‌یه‌كه‌وه‌یان گرێ بداته‌وه‌. سه‌در وای خۆی پیشان ده‌دات كه‌ پرسی نیشتمان پرسێكی ستراتیجیی و فره‌ ڕه‌هه‌نده‌ و نابێت هیچ ناسنامه‌یه‌كی تر له‌ ده‌ره‌وه‌ی نیشتمان به‌رز بكرێته‌وه‌ و به‌سه‌ر نیشتمان زاڵ و گه‌وره‌ بكرێت. 

به‌بۆچوونی سه‌در پڕۆژه‌ی دواكه‌وتنی نیشتمان و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ نیشتمان و خۆشه‌ویستی بۆ نیشتمان هێزه‌ هه‌رێمییه‌كانی ناوچه‌كه‌ و هێزه‌ بیانییه‌كان و گرووپه‌ مه‌زه‌وی و ده‌سته‌ و گرووپه‌ گه‌نده‌ڵه‌كانی ناو پرۆسه‌ی حوكمڕانی عێراق دوایان خستووه‌ و زیانی گه‌وره‌یان لێ داوه‌ و پارچه‌ پارچه‌یان كردووه‌. سه‌در ده‌یه‌وێت بڵێت كه‌ له‌ڕێی تێپه‌ڕاندنی عه‌قڵ و پڕۆژه‌ی مه‌زه‌وگه‌رایی، ته‌نگژه‌ی بێ نیشتمانی و بێ ماڵی له‌ عێراق تێده‌په‌ڕێنم و هه‌موو ئه‌و پارچه‌ جیاواز و به‌شه‌ جیاوازانه‌ی ناو جه‌سته‌ی عێراق كۆ ده‌كه‌مه‌وه‌ و چیتر ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ ناده‌م گرووپه‌ جیاوازه‌كانی ناو عێراق خۆیان به‌ گرووپی نامۆ و بێ ماڵ و بێ نیشتمان بزانن و دابنێن. 

پێ ده‌چێت ئه‌م مۆدێله‌ی بیركردنه‌وه‌ی سه‌در زیاتر له‌ كاردانه‌وه‌ نزیك بێت نه‌ك مۆدێل و پڕۆژه‌ی پڵوڕاڵیزم و تۆڵیرانس و به‌یه‌كه‌وه‌بوون و دروستكردنی فه‌رهه‌نگێكی گه‌وره‌ی جیاوازبوون و ژیانكردن له‌گه‌ڵ گرووپه‌ جیاوازه‌كان. ڕاسته‌ سه‌درییه‌كان وه‌ك هێزێكی ئاینی له‌ناویشیدا مه‌زه‌وی له‌گه‌ڵ هیزێكی چه‌پی سێكیۆلار هاوپه‌یمان پێكدێنن و یه‌ك خه‌می سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ خۆیان دروست ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌و نزیكبوونه‌وه‌یه‌ هیچ پاڵنه‌رێكی هه‌میشه‌یی و هیچ بونیادێكی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی نایانجووڵێنێت و هیچ میكانیزم و ستراتیجێك نییه‌ به‌رهه‌میان بێنێته‌وه‌ و له‌ناو یه‌كدا بیانتوێنێته‌وه‌. عه‌بای ڕه‌شی سه‌در و ئاڵای سووری چه‌په‌كان دوو دابڕانی گه‌وره‌ و جیان! پێ ده‌چێت پرسی گه‌نده‌ڵی و خراپی حوكمڕانی ئه‌م دوو هێزه‌ له‌یه‌كتر نزیك بكاته‌وه‌، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانێت بیانكات به‌ خاوه‌ن یه‌ك نیشتمان و یه‌ك ماڵ.

AM:11:01:29/05/2018




ئه‌م بابه‌ته 416 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌