باشوور خۆی بە دەست دواكەوتووییوە دا


ئەو راستییەی دوای چواریەكە سەتەیەك لە تاقیكردنەوەی خۆبەڕێوەبردنی كوردیدا، بە زەقی كەوتە روو، ئەوەیە ئێمە خەونمان بە نەبوونی یاسا و دەسەڵات (بە واتەی كاربگێڕیی دەوڵەتی)وە بینیوە نەك رزگاری لە یاسای دەوڵەتی داگیركەر وەك بانگەواشەمان دەكرد. دەبێ بە داخ و كەسەرەوە ددانی پێدا بنێین، نێوانی ئەوەی دەمانوت لەگەڵ ئەوەیدا كردمان ئاسمان و رێسمان بوو، باشترین نموونەش لە كێشەی ژندایە. هێندە ژنەی لە ماوەی نێوان سەرەتای ساڵی نەوت و یەكەوە تا بنەتای ئەم 2016یە، بە دەستی كەسوكارەوە هاتوونەتە كوشتن، بە درێژای چەند سەتەیەك رووی نەداوە. تەنانەت یۆلیس و راگەیاندنیش لە خزمەتی ئەم بۆشاییی دەسەڵاتەدان و دەری خست حزبی كوردی، لە هیچ خەمێكی كۆمەڵایەتیدا نییە، با بە نموونەیەك دەست پێ بكەم:
پێش چەند ساڵێك، سەرلەبەیانییەك پێوەندیم بە هاوەڵێكی بەرپرسەوە كرد، وەڵامی نەدایەوە هەرچەندە كەسێكی خێرا وەڵامیشە. لای ئێوارە خۆی پێوەندیی كردەوە. وتم حزب سەرقاڵ دیارە؟ وتی باوەڕ بكە پێنجی بەیانی نووستووم. "خێر؟" وتم. بەسەرهاتی ئەو كوڕ و كچەی گێڕایەوە، كە بە یەكەوە هەڵاتبوون. وتی چوارسەت پیاو لە كۆبوونەوەدا بوون. "جا بڕیارەكە چی بوو؟" پرسیم. "بڕیار بڕیاری جڤاكی كوردییە خۆت دەزانی" وەڵامی دامەوە. "ئەدی بڕیاری حزب؟" پرسیم. "حزب ناتوانێ لە بڕیاری جڤاك هەڵگەڕێتەوە" وتی. وتم گوێ بگرە هەڤاڵ، من لەم ساتەوە حزبی نیم، حزبێك لە كۆبوونەوەی كوشتنی دوو ئاشقدا بەشدار ببێ، منی تێدا نابم. وتی تۆ بوویتایە چیت دەكرد؟ وتم كۆنسوڵگەی ئەمەریكە پێنسەت مەتر لە هەردووكمانەوە دوورە، بنكەی دەرهێنانی پاسپۆرتیش هەر هێندە دەبێ، من بوومایە بە دانەڕۆژێك سواری باڵەفڕەم دەكردن بەرەو ئەوپەڕی دنیا، جڤاكی كوردیش با لێرە بۆ خۆی تێر هەڵپەڕیایە.
بزاوی رزگاریی گەلان تەنیا بۆ گۆڕینی باری سیاسی سەر هەڵناگرێ. ئەو بزاوە، هەڵگری خەمی تریشە، لە پێشیاندا گۆڕینی كۆمەڵگە. هیچ چتێك كوردی رۆئاوا نەكا بە دەوڵەت، یەكسانیی نێر و مێ دەیكا، كە روومەتی ئەوانی لە دنیادا گەیاندووە بە لووتكە. ساڵی 2001 بە دواوە حكوومەتی هەرێم كۆمەڵێك یاسا و بڕیاری بۆ بەرگری لە مافی ژن دەركرد. نێچیرڤان بارزانی وتی: پرسی ژن بووە بە لەكەیەك بە توێڵی كۆمەڵگەی كوردستانەوە، دەبێ بیسڕینەوە. بەڵام بڕیار و یاسا هەر لەسەر پەڕە مانەوە و یەكبینەی توندتیژیش زیاتر هەڵكشا. نموونەیەكی ئەرێنی دەهێنمەوە، كە سەرۆك مەسعوود بارزانی لە بارەی بارزانیی باوكەوە دەیگێڕیتەوە. لە كاروانێكی گەورەی پێشمەرگەدا لە شوێنێكەوە بۆ شوێنێك، بە ئاوەدانییەكدا رادەبوون. كچێك بە هەڵەداوان دێت بە پیریانەوە دەزانێ بارزانییان لەگەڵدایە، دەڵێ دەمەوێ بیبینم كێشەم هەیە. پێشمەرگەی پاسەوان ناهێڵن. بارزانی گوێی لە دەنگ و داوای كچەكە دەبێ، دەڵێ: رێی بدەن با بێ. كچەكە دێ، "دایكم نەماوە و باوكیشم پیرە، دەیەوێ بە ژنبەژنە بمدات بە یەكێكی وەك خۆی" سكاڵا دەكا. بارزانی دەپرسێ ئاخۆ كەسێك هەیە حەز بكا شووی پێ بكا؟ كچەكە دەڵێ: بەڵێ، شوانێكە.
بارزانی لادەداتە مزگەوتەكەی لادێ و بە دوای باوكی كچەكەدا دەنێرێ. باوكە دەڵێ دەزانم كارێكی هەڵەیە بەڵام چارەی ترم نییە، ژنهێنان دە دیناری دەوێ. بارزانی پارەی جیازیی ژن دەدا بە كابرا، بە دوای شوانە و مەلاشدا دەنێرێ. لەوێ ناڕوا تا مارەی ئەو دوو ئەویندارە نەبڕێ. ئەمەش كاتێكی زۆر دەبا و ئەوانەی لەگەڵ بارزانیدا دەبن، لە سەرەتاوە ئەم لادانەیان پێ خۆش نابێ لەبەرئەوەی لەو ئەركەی بۆی هاتبوون درەنگ دەكەوتن، بەڵام بەلای بارزانییەوە ئەم ئەركە گەورەتر دەبێ لەوەی بۆی دەچوون. ببوورن لێم، لەم دوورەوە دەستم نەگەیی بە كتێبەكەی سەرۆك مەسعوود بارزانی بۆ ئەوەی چیڕۆكەكە بە زوانی خۆی بگوازمەوە. بەسەرهاتی تریش لەو كتێبەدا هەن، كە نامەی بارزانیی باوك لەبارەی كێشەی ژنەوە دەگەینن. چەند وەستانەوەیەكی كاك مەسعوودیشم لەبارەی ژنەوە بینیوە، بەڵام هیچیان دانەبەزین بۆ ناو سیستەم. بارزانیی مەزن جڤاكی پێشكەوتووی زۆر بینیبوو، كوردەواریی خۆیشمان لەو سەردەمانەدا باشتر لەمڕۆ مامەڵەی ئافرەتی دەكرد. كوردەواریی ئێستا ملی رێگەی بەرەودواوەی گرتووە، كە بەڕاستیش وایە"پرسی ژن بووە بە لەكەیەك بە ناوچەوانی كۆمەڵگە و حكوومەتی كوردییەوە". پێتان وا نەبێ ئەم هەمكە بیانییە، بە تایبەتی كۆنسوڵگەی وڵاتانی ئەوروپا، رۆژانە ئەو دەنگوباسەیلە مووبەموو نانێرنەوە.
لەمەوبەر جارێكی تریش وتە گرینگەكەی مارتن ڤان براونێسنم هێناوەتەوە، كە دەڵێ: كوردەواری لە سەردەمی بارزانیدا لە خێڵەوە بوو بە نەتەوە، بەڵام دوای كۆچكردنی، گەڕانەوە بۆ خێڵ. ئەوانەی شوێنی كاروانەكەی بارزانییان گرتەوە نەیانتوانی دەسكەوت بپارێزن، هەر مەبەستم پارتی نییە لێرەدا، یەكێتی و گۆڕان و هەموو ئەوانی تریش لە هەناوی ئەو كاروانەوە هاتوون و 25 ساڵ زیاترە هەرێمی كوردستانیان كردووە بە گۆڕەپانێكی بەرەڵای ژنكوشتن، كە ئەمەش لە (بۆشاییی دەسەڵات) بەولاوە هیچ ناوێكی تر هەڵناگرێ. پۆلیس و راگەیاندن، كە پێویست بوو داڵدەی مافی ژن بن، ئەركی پاراستنی ئەم بەرەڵایییەیان لە ئەستۆ گرتووە وەك لەم رۆژانەدا فرەپاتیان كردەوە.
لە كۆمەڵگەی ئەم سەردەمەی كوردستاندا، ماڵباتێك رێز لە مافی ژن و كچانی خۆی بگرێ، لە هەموو لاوە بە چاوی سووك سەیری دەكەن. پیاوی كورد بزانێ هاوەڵەكەی لەگەڵ ژندا باشە، یەكبینە تیر و تانەی لێ دەدا. رۆشنبیرەكە خراتریشە. جێی خۆیەتی لێرەدا نموونەیەك لە رۆشنبیر بگێڕمەوە، كە ساڵەیلی ساڵ خەمم پێوە خواردووە، ئەویش ئەو چیڕۆكەیە مام هەژار لەبارەی محەمەد تۆفیق وردییەوە باسی دەكا. مام هەژاری كەڵەبنووس و باوكی رێنیسانسی زمانی كوردی، تەنیا بۆ ئەوەی گاڵتە بە حزبی شیوعی بكات چیڕۆكێكی بۆ هەڵدەبەستێ. دەڵێ: حزبی شیوعی ئافرەتێكی عەرەبیان لە بەغدا لە وردی مارە بڕیبوو، پاشان وردی بۆ ماوەیەك بە سەردان چوو بۆ تاران، كە هاتەوە ژنەكەیان دابوو بە یەكێكی تر، وتبوویان "لەبەرئەوەی زۆرت پێ چووە". ئەم هەڵبەستەیە باشترین بەڵگەیە، كە پیاوی كورد، رۆشنبیرەكەی زیاتر، گاڵتە بە یەكسانیی ژن و پیاو دەكا. ئەو قسەیەی كەوتە پاڵ سروە عەبدولواحید، هەزار جار خۆم لە راگەیاندنم بیستووە و بەرزەكی بانان (وەك بەدیهییە) تێ پەڕیوە. لەبەرئەوە با بزانێ ئەم دەسەڵاتە سیاسییەی لەمەڕ خۆمان، لە پرسی ژندا لە دزێوترین سەرەنوێڵكی مێژوو شوێنی خۆی گرتووە. ئەوەی ئەم بەرەڵایییەشی زیاتر هێناوەتە گۆڕێ، راستیت دەوێ شوێنەواری پاشەكشەی بزاوی چەپە، كە ئەمە كەلەبەرێك بوو جەهلی ئاینی پڕی كردەوە. بیبینە كوردی رۆئاوا چۆن بوون بە جێی سەرسوڕمانی مرۆڤایەتی، باشووری خۆیشمان خۆی بە دەست دواكەوتووییوە دا، هەی لە منی كەوێ.

بەدران ئەحمەد حەبیب

PM:12:05:29/12/2016




ئه‌م بابه‌ته 1628 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌