كورد لە نێوان بەرداشی خۆخۆری و خەمخۆریدا

ئیبراهیم شێخ محەمەد

لە ڕاستیدا عێراق وەك دەوڵەت و قەوارەی سیاسی، بەرهەمی هەڵەیەكی مێژوویی یان ڕێككەوتنێكی مێژویییە، نەك بەرهەمی پێداویستییەكی مێژوویی، وەك ئاشكرایە دەوڵەتی عێراق لە ئەنجامی بەرژەوەندی و ئیرادەی دەرەكی لە دایك بوو نەك ئیرادەی ناوخۆیی، ئەم دەوڵەتە لە سەرەتای دروستبوونییەوە لە دوو نەتەوەی سەرەكی دروست كرا (كورد و عە رەب)، لەگەڵ چەند كەمە نەتەوەیەكی تر. 

لە دوای ساڵی 2003وە بە تایبەت دوای پرۆسەی ئازادی عێراق، شیعە دەبنە هێزێكی باڵادەست لەسەر حیسابی چەند پێكهاتەیەكی سیاسی و بەشە هەستیارەكانی دەوڵەت دەگرنە دەست، هەرچی كوردیشە لە پاڵ ئەواندا خۆیان سەلماند لەڕووی سیاسی و سەربازی و جیۆگرافییەوە. كەواتە پرسیاری گرنگ ئەوەیە كورد خۆخۆرە یان خەمخۆر؟ 

لێرەدا دەتوانین گریمانەی ئەوە بكەین لە نێوان ئەو دوو چەمكە دوالیزمییەدا كە خەمخۆری كورد لەوەوە سەرچاوەی گرتووە، ڕۆڵێكی بنیاتنەرانەی بینی لە دووبارە بنیاتنانەوەی عێراق. لە دوای پرۆسەی ئازادی ئەوكات ژێرخانی ئابووری و سیاسی و سەربازی عێراق تەپیبوو، بژاردەی سیاسی كورد نەیتوانی دەستكەوتی گەورە بە دەست بهێنێت، چونكە ناوچە جێناكۆكەكان بوونە قوربانیی بەرژەوەندی سیاسی و ئابووریی كورد و هەرچی فیدڕاڵیزمیشە بووبوو بە دیفاكتۆ، نە شیعە و نە سوننە نەیاندەتوانی ڕەتی بكەنەوە. 

لەم كاتەدا باشووری كوردستان سەرگەرمی پرسێكی سیاسییە ئەویش ڕیفراندۆمە، پێم وایە ئەو هێزانەی پێشڕەوی ئەم پرسە دەكەن وەك سیستەمێكی تەناهی دەكرا لە دوای پرۆسەی ئازادی عێراق ئەو پرسە یەكلا بكەنەوە، چونكە ئێستە بۆ جێبەجێكردنی ئەو پرسە دەبێت كورد جارێكی تر بگەڕێتەوە بەغدا و گفتوگۆی ماڵئاوای لە دراوسێ تازەكەی بكات، ئەوەش بە هیچ جۆرێك لای سەرانی سیاسیی عێراق قبووڵ ناكرێت، لە كاتێكدا دوای پرۆسەی ئازادی عێراق پێویست نەبوو بگەڕێتەوە بەغدا هەموو ئەو ناوچانەی كەوتەوە ژێردەست كە پێشتر لە دەستیدا بوون، دەكرا وەك ئەمری واقع مامەڵەی بكردایە و قۆناغی ڕیفراندۆمی تێپەڕاندایە. كەواتە كورد لە گەمەی سفری و سەدی ئاستێكی بەرزی فەراهەم نەكرد، جگە لە بنیاتنانی ئەو دەوڵەتەی ئێستە وەك سەختترین بەربەستی سیاسیی و یاسای دێتە سەیركردن. 

ئەوەی پێوەندی بە چەمكی خۆخۆری كوردەوە هەیە ئەوەیە باشووری كوردستان لە دوای نەوەتەكانی سەدەی ڕابردووەوە، بێ لە ڕۆژگاری شەڕی ناوخۆ، هیچ كات وەك ئێستە بەدەست تەنگژەی سیاسی و ئابووری و كۆمەیەڵاتییەوە نەیناڵاندووە، ئەمەش دەرئەنجامی خراپی حوكمڕانی بژاردەی كوردییە بە تیڕوانین لەو ململانێ سیاسییانەی كوردستان، ئێستە هەرێم دابەش بووە بۆ دوو میحوەری سەرەكی، بە مانایەكی تر دوو ئاراستەی سیاسی و خاوەن دوو تێزی جیاواز لە گۆڕەپانی سیاسی كوردستان ململانێ دەكەن، ئەم ململانێیە هێندە سەخت و ئاڵۆزە پرسێكی چارەنووسسازی وەك ڕیفراندۆم هێزەكان ناسازێنێت.

ئەنجامگیری لە كۆی ئەو بابەتە ئەوەیە پرۆسەی سیاسی هەرێم پێویستی بە فۆڕمۆڵێكی چارەسەری هەیە، بەدرێژایی ئەو تەنگژە سیاسییەی ناوماڵی كورد كە نەیارانمان لە جەستەی سیاسی كورددا تێبینی دەكەن دووبەرەكی و ململانێی سیاسییە، ئەگەر ناكۆكی پارتەیلی سیاسی و ناوماڵی كوردی بەم جۆرە بێت، جەستەی سیاسی كورد لەكار دەكەوێت، بۆیە پێویستە كورد بەشێوەیەكی پڕاگماتیكی خەمخۆری ئەو نەخۆشییە بێت كە مەبەست لێی ڕێكخستنی ناوماڵی كوردە، ئەگەر وا نەكەین دەبێت جەستەی سیاسیمان بخەینە ژێردەستی دەوڵەتانی دراوسێ و بێگانە، ئەوكات ئەوان بە ویستی خۆیان دەست دەخەنە ناومانەوە.

هاوكات ئەو تەنگژە و ململانێ سیاسییەی ناوماڵی كورد بۆ ئەمڕۆی هەلومەرجی كوردستان بە قازانج ناشكێتەوە، لانی كەم لە دید و بۆچوونی بەرپرسانی بەغدا هاوكێشەكە بە جۆرێك لە جیاوازی بۆچوون و هاوكێشەی سیاسی لێك دەدرێتەوە، ئەو لێكترازانەی ناوماڵی كورد سەرئەنجام ئایندەمان بۆ لێڵ دەكات، دواجار لە دژی بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلەكەمان سوودی لێ وەردەگیرێت.


PM:12:00:11/07/2017




ئه‌م بابه‌ته 3634 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌