ستراتیجی خۆپارێزی و هێرشی ئه‌لیكترۆنی ئه‌مه‌ریكا بۆ سه‌ر نه‌یارانی

:: PM:10:43:26/07/2020 ‌
پاش ئه‌و هه‌موو گۆڕانكارییانه‌ی له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا ڕووی دا و ئه‌و گورزه‌یش كه‌ دواجار له‌ ڕووسیامان دا، جارێكی تر له‌ ناوخۆی ئه‌مه‌ریكا گفتوگۆی چڕ ده‌ستی پێكرده‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌ به‌رده‌وامی ده‌ستوه‌ردان له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌مه‌ریكا بكرێ و ئه‌زموونی 2016 دووباره‌ ببێته‌وه‌، چی ڕوو ده‌دا و چۆن سیسته‌می سیاسی و دیموكراسی ئه‌مه‌ریكا ده‌كه‌وێته‌ ژێر پرسیار، بۆیه‌ بڕیارمان دا، ئه‌و ده‌ستوه‌ردانانه‌ به‌ جه‌نگ دژی ئه‌مه‌ریكا ناوببه‌ین و ده‌ست به‌ گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێن و ئاماده‌كاری بكه‌ین، بۆ ڕیشه‌كێشكردنی ئه‌و دیارده‌ ترسناكانه‌.

له‌ ڕاستیدا من له‌ دیداری تره‌مپ و پوتین له‌ فینلاند و دواتریش له‌ هامبۆرگی ئه‌ڵمانیا به‌شداربووم و هه‌ردووجار پوتین به‌ ته‌واوی ڕه‌تی كرده‌وه‌، كه‌ حكوومه‌تی مۆسكۆ به‌ فه‌رمی له‌ پشتی ئه‌و ده‌ستوه‌ردانانه‌وه‌ بێ و هه‌موو ئه‌و تۆمه‌تانه‌یشی ڕه‌ت كرده‌وه‌ كه‌ ئاراسته‌یمان ده‌كرد، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یش به‌ڵگه‌ی ڕوونمان لا بوو، بۆیه‌ كارێكی قورس بوو كه‌ ڕووسیا بێنینه‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ و به‌ فه‌رمی ددان به‌وه‌دا بنێ كه‌ ده‌ستوه‌ردانی له‌ هه‌ڵبژاردن كردووه‌.

هه‌ر چۆنێك بێ ئه‌وه‌ی له‌و هێرشه‌ ئه‌لیكترۆنیانه‌ و ده‌ستوه‌ردانانه‌ زیانمه‌ندبووه‌ و ده‌بێت، بریتییه‌ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ده‌ستوه‌ردانی 2016 بوو به‌ واقیعێك و قبووڵكرا و خه‌ریكه‌ ویلایه‌تی تره‌مپیش كه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ بوو به‌ سه‌رۆك به‌ره‌و كۆتایی ده‌چێ و نزیك ده‌بینه‌وه‌ له‌ خولێكی تری هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مه‌ریكا، پاش ڕوونبوونه‌وه‌ی به‌ڵگه‌كان و یه‌كلاكبوونه‌وه‌یان هه‌میشه‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان پرسیاری ئه‌وه‌یان ده‌كرد، كه‌ چ گره‌نتییه‌ك هه‌یه‌، تا له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوویش ئه‌و حاڵه‌ته‌ ڕوو نه‌داته‌وه‌، ئاخۆ قیمه‌ت و به‌های هه‌ڵبژاردن چی ده‌بێت، ئه‌گه‌ر ده‌ستوه‌ردانی ده‌ره‌كی ڕۆڵی تێدا بگێڕێ و ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان پێچه‌وانه‌ ده‌ربخات و كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌نجامه‌كان دابنێت؟

پوتین هه‌میشه‌ ده‌ستوه‌ردانی له‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌مه‌ریكا ڕه‌ت ده‌كرده‌وه‌
هه‌موو ئه‌و پرسیارانه‌ی ئه‌مه‌ریكییه‌كان ده‌یانكرد و میدیاكانی وڵاته‌كه‌مان ماوه‌ ماوه‌ ده‌یانوروژاند جێی بایه‌خ بوون و گرنگبوون، كۆشكی سپی و ته‌واوی به‌رپرسانی ئه‌مه‌ریكایش هیچ وه‌ڵامێكی ئه‌و پرسیارانه‌یان لا نه‌بوو، بۆیه‌ به‌ چڕی كارمان كرد و لێكۆڵینه‌وه‌ی زۆر كرا و بڕیاردا توانای به‌رگری ئه‌مه‌ریكا له‌ هێرشه‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كان زۆر زیاتر بكرێ و ئه‌و بڕیاره‌ی ئۆبامایشمان هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌ كه‌ پێشتر بڕیاری دا بوو، كه‌ شاره‌زایانی ته‌كنه‌لۆجیای وڵاته‌كه‌مان پێویسته‌ ته‌نیا به‌رگری له‌خۆمان بكه‌ن و هیچ كات نه‌بنه‌ هێرشبه‌ر و سیسته‌می ته‌كنه‌لۆجیا و ئه‌لیكترۆنی جیهان بشێوێنن.

له‌ شوێنی ئه‌و بڕیاره‌ دووپاتمان له‌وه‌ كرده‌وه‌، كه‌ پێویسته‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان ته‌نیا به‌رگری نه‌كه‌ن، به‌ڵكو گرنگه‌ هێرشبه‌ری زۆر لێهاتوویش بن، به‌ تایبه‌ت له‌ به‌رانبه‌ر گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كان و دوژمنانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و گرووپ و بانده‌ نا حكوومی و سه‌ربه‌خۆكان، كه‌ به‌ به‌رده‌وامی هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ر سیسته‌می ئه‌لیكترۆنی و ته‌كنه‌لۆجی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكاوه‌.

به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ بواری ته‌كنه‌لۆجیا سه‌رمایه‌كی مرۆیی یه‌كجار مه‌زنی هه‌یه‌ و هیچ وڵاتێكی تری دنیا نه‌یه‌تی، بۆیه‌ هه‌نگاومان نا و كارمان كرد، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ توانای شاره‌زایانی ته‌كنه‌لۆجیا له‌ وڵاته‌كه‌مان ڕێك بخرێته‌وه‌ و بۆ هێرشی گه‌وره‌ و فره‌وان ئاماده‌ بكرێن، له‌ وه‌ڵامی هه‌ر هێرشێك كه‌ ده‌كرێته‌ سه‌ر سیسته‌می ته‌كنه‌لۆجیای ئه‌مه‌ریكاوه‌، وه‌ڵام و هێرشی یه‌كجار گه‌وره‌تر و كه‌مه‌رشكێنیان هه‌بێت.

ئه‌مه‌ریكییه‌كان پرسی ئه‌وه‌یان وروژاند كه‌ چ گره‌نتییه‌ك هه‌یه‌ ده‌ستوه‌ردان له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتوویش نه‌كرێ
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یش دا هێزی بۆشایی ئاسمان پێكهێنرا، كه‌ ئه‌مانه‌یش له‌ ڕووی توانای ته‌كنیكی و ته‌كنه‌لۆجییه‌وه‌ زۆر پێشكه‌وتوون و له‌ هه‌موو كاتێك ئاماده‌ن هه‌ر فه‌رمانێك جێبه‌جێ بكه‌ن، بۆ وێرانكردنی سه‌رچاوه‌ی ئه‌و گرووپانه‌ی هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ر ئه‌مه‌ریكا و ده‌یانه‌وێ ژێرخانی ئه‌لیكترۆنی وڵاته‌كه‌مان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان مامه‌ڵه‌ پێ بكه‌ن.

ئه‌وانه‌ی له‌و بواره‌ پێشه‌نگبوون بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر سیسته‌می ئه‌لیكترۆنی ئه‌مه‌ریكا بریتین له‌ ڕووسیا و چین و كۆریای باكور و ئێران، سه‌رچاوه‌ی هه‌موو هێرشه‌كان له‌و وڵاتانه‌وه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ دروستكردنی هێزی بۆشایی ئاسمان و یه‌كخستنی سه‌رچاوه‌ مرۆییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ ڕووی ته‌كنه‌لۆجیاوه‌، بۆخۆی په‌یامێكی به‌هێز و زۆرباش بوو بۆ هه‌موو ئه‌و گرووپانه‌ی كه‌ حكوومه‌ته‌كان له‌ پشتیانه‌وه‌ن، یان سه‌ربه‌خۆیانه‌ كار ده‌كه‌ن و په‌لاماری سیسته‌می ئه‌لیكترۆنی ئه‌مه‌ریكا ده‌ده‌ن.

پێشتر ئۆباما تواناكانی ئه‌مه‌ریكای له‌وبواره‌وه‌ به‌ ته‌واوی په‌كخستبوو و هه‌موو هێرشێكی ئه‌لیكترۆنی و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی هێرشبه‌رانی ڕاگرتبوو، كه‌ ئه‌مه‌یش كارێكی یه‌كجار خراپ بوو و به‌ ته‌واوی له‌م ڕووه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكای به‌ره‌و لاوازی بردبوو و له‌ جه‌نگی سیبرانی ئه‌مه‌ریكییه‌كان ده‌سته‌وه‌ستان بوون و هه‌ر ته‌نیا ده‌بوونه‌ قوربانی، كه‌ هۆكاری سه‌ره‌كیشی بۆ بڕیاره‌كه‌ی باراك ئۆباما ده‌گه‌ڕایه‌وه‌.

بۆ گره‌نتیكردنی پاكی هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌ستمان به‌ هه‌نگاو كرد و بڕیارێكی ئۆبامان هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌
وه‌كو تیمی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌مه‌ریكا كاری زۆرمان له‌سه‌ر ئه‌و بواره‌ كرد و له‌گه‌ڵ ئاژانسه‌كان و ده‌زگه‌ی هه‌واڵگری و سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌ پێوه‌نداره‌كان به‌ ته‌كنه‌لۆجیا و پێشڤه‌چوونه‌كانه‌وه‌ گفتوگۆمان كرد و زانیاریمان كۆ كرده‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی ڕاپۆرتێكی ورد و تێروته‌سه‌ل ئاراسته‌ی تره‌مپ بكه‌ین، تا ئه‌و بڕیاره‌ی ئۆباما به‌ ته‌واوی هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی جارێكی تر مه‌سه‌له‌ی بیرۆكراتییه‌ت هاته‌وه‌ سه‌ر ڕێگه‌مان و تره‌مپ دواجار ڕه‌زامه‌ندی دا به‌ پابه‌ندنه‌بوون به‌ بڕیاره‌كه‌ی ئۆباما، به‌ڵام له‌سه‌ر ئه‌و بژاردانه‌ی كه‌ له‌ ڕاپۆرته‌كه‌ خرابوونه‌ ڕوو، دوو دڵ بوو و په‌له‌ی نه‌ده‌كرد، ئه‌مه‌یش له‌ كاتێكدا بوو كه‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ سه‌رده‌می تره‌مپ له‌ هه‌موو كاتێك زیاتر پێویستی به‌ ستراتیجێكی ورد و درێژمه‌ودا له‌ بواری ئه‌لیكترۆنی هه‌بوو، تا بناخه‌كه‌ی دابمه‌زرێنرێ و سیسته‌می ته‌كنه‌لۆجیا و ئه‌لیكترۆنی ئه‌مه‌ریكا به‌ پارێزراوی بهێڵێته‌وه‌.

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئێمه‌ كاره‌كانمان ته‌واو كرد  و ستراتیجێكی ورد و گشتگیرمان خسته‌ڕوو، به‌ڵام به‌هۆی بیرۆكراسی و ڕاڕای تره‌مپ و ترسی زۆری به‌رپرسانی كۆشكی سپی له‌و ستراتیجیه‌، بۆیه‌ په‌سه‌ندكردنی بۆ ماوه‌ی پێنج مانگ دواكه‌وت، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی زانیارییه‌كانیش دزه‌یان پێكرا بۆ میدیاكان و له‌وێ قسه‌ و باسی زۆری له‌سه‌ر كرا، به‌ڵام ئه‌و پلانه‌ی ئێمه‌ دامانڕشتبوو زۆر ورد و جیاواز و نهێنی بوو و ده‌یتوانی زۆرترین خزمه‌تی ئه‌مه‌ریكا بكات و ڕێ به‌ هیچ هێرشێكی ئه‌لیكترۆنی بۆ سه‌ر سیسته‌می ته‌كنه‌لۆجیای وڵاته‌كه‌مان نه‌دات، چونكه‌ هه‌موو ڕوانگه‌یه‌كی بواری ته‌كنه‌لۆجیای گرتبووه‌وه‌، كه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م بواری ئینته‌رنێت و گه‌یاندنی ئه‌لیكترۆنی به‌ چڕی باسی لێوه‌ كرابوو.

له‌میانه‌ی ئه‌و گفتوگۆیانه‌ی كه‌ له‌ میدیاكان له‌سه‌ر ئه‌و ستراتیجه‌ ده‌كرا، كه‌ ئێمه‌ ئاماده‌مان كردبوو، ئه‌مه‌ریكییه‌كان كاردانه‌وه‌ی باشیان هه‌بوو و بوونی ستراتیجێكی له‌مشێوه‌یه‌ به‌ گرنگ و پێویست ناوی ده‌برا و پسپۆرێكی بواره‌كه‌ دووپاتی له‌وه‌ كرده‌وه‌، كه‌ ئه‌و ستراتیج و پلانه‌ ئاماژه‌یه‌كی زۆر گرنگ و ڕوونه‌ كه‌ حكوومه‌تی تره‌مپ ده‌یه‌وێ به‌ شێوه‌یه‌كی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی به‌ ته‌واوی كۆنتڕۆڵی سیسته‌می ئه‌لیكترۆنی وڵات بكات و زۆرترین به‌ربه‌ست و هه‌ڕه‌شه‌ له‌به‌رده‌م هێرشبه‌ران دروست بكات.

ئێمه‌ گونجانێكی زۆر وردمان له‌ نێوان پرسی به‌رگری له‌خۆكردن و هێرشبردن دروست كردبوو، كه‌ ئه‌ویش پێوه‌ست كرابوو به‌ لایه‌نی نه‌یاره‌وه‌، چونكه‌ ئه‌مه‌ریكا نابێته‌ هێرشبه‌ر تا هێرشی نه‌كرێته‌سه‌ر، كه‌ هێرشیشی بكرێته‌ سه‌ر وه‌ڵامێكی توند و هێرشێكی گه‌وره‌ و فره‌وانی ده‌بێت، له‌ دژی گرووپ و كۆمپانیا و كه‌سه‌كانی شاره‌زای بواره‌كه‌.
سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریكا له‌ به‌رگریكردن له‌ هێرشی ئه‌لیكترۆنیه‌وه‌ بۆ هێرش و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی توند گۆڕدرا

له‌گه‌ڵ هه‌موو ماندبوونه‌كان، به‌ڵام به‌شێك له‌و دامه‌زراوانه‌ی پێوه‌ست بوون به‌ ئاسایشی ته‌كنه‌لۆجیا و ئه‌لیكترۆنییه‌وه‌ دژایه‌تیان ده‌كرد، به‌ تایبه‌ت له‌ وه‌زاره‌تی ئاسایشی ناوخۆ و به‌شێك له‌ وه‌زاره‌تی به‌رگری و ته‌نانه‌ت له‌ ئاژانسی ناوه‌ندی هه‌واڵگری ئه‌مه‌ریكایش "سی ئای ئه‌ی" ئه‌مه‌ زۆر بێ ئومێدكه‌ربوو، به‌ڵام ئێمه‌ سوورتربووین و به‌ ته‌واوی گرنگی ئه‌و پرۆژه‌یه‌مان له‌سه‌ر ئێسته‌ و داهاتووی ئه‌مه‌ریكا ده‌زانی.

جێمس ماتیس له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ نیگه‌ران بوو و هاوڕا نه‌ده‌بوو و هه‌میشه‌ دووپاتی ده‌كرده‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ واته‌ وه‌زاره‌تی به‌رگری هیچ هێرشێكی ئه‌لیكترۆنی بۆ سه‌ر هیچ شوێنێك ئه‌نجام ناده‌ن و ته‌نیا به‌رگری له‌خۆمان ده‌كه‌ین، ئه‌م جیاوازییانه‌ به‌ ته‌واوی تره‌مپی سارد ده‌كرده‌وه‌ و دواكه‌وتنی زۆر زیاتر ڕووی ده‌دات.

به‌شی سێیه‌م
به‌شی چواره‌م
به‌شی پێنجه‌م
به‌شی شه‌شه‌م
به‌شی حه‌وته‌م
به‌شی هه‌شته‌م
به‌شی نۆیه‌م
به‌شی ده‌یه‌م
به‌شی یازده‌یه‌م
به‌شی دوازده‌یه‌م
به‌شی سێزده‌یه‌م
به‌شی چوارده‌یه‌م
به‌شی پازده‌یه‌م
به‌شی شازده‌یه‌م
به‌شی حه‌ڤده‌یه‌م
به‌شی هه‌ژده‌یه‌م
به‌شی نۆزده‌یه‌م
به‌شی بیسته‌م
به‌شی بیست و یه‌كه‌م
به‌شی بیست و دووه‌م
به‌شی بیست و سێیه‌م
به‌شی بیست و چواره‌م
به‌شی بیست و پێنجه‌م
به‌شی بیست و شه‌شه‌م
به‌شی بیست و حه‌وته‌م
به‌شی بیست و هه‌شته‌م



وشە - باز ئه‌حمه‌د

ئه‌م بابه‌ته 159 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌