ئەمڕۆ 39 ساڵ بەسەر كۆچی دوایی تێكۆشەر و سەركردەی ناسراوی كورد ئیدریس مستەفا بارزانی تێدەپەڕێت، هاوەڵەكانی دەگێڕنەوە پیاوێكی نەرم و تێكۆشەرێكی عاقڵ و مرۆڤێكی سەنگین بووە.
ئیدریس بارزانی لە ساڵی 1944 لە گوندی بارزان لە دایك بووە، لە سەردەمێكی هەستیار و پڕ لە گۆڕانكاریدا كە شۆڕشی سێیەمی بارزان و دامەزراندنی كۆماری كوردستانی لە مەهاباد بەخۆوە بینی.
لەگەڵ لەدایكبوونی بەهۆی بنەماڵەكەیانەوە كەوتە ناو شۆڕش و ئاوارەیی و ژیانێكی ئەستەمەوە، بەڵام ئەمانە بوونە ئەزموونێكی گەورە كە دواجار وەك مرۆڤێكی گەورە لە شۆرشی ئەیلوول و گوڵاندا كاریگەریی هەبوو.
لە كۆتایی پەنجاكان و سەرەتای شەستەكانی سەدەی بیستەم، ئیدریس دەستی كرد بە بەشداریكردن لە چالاكی سیاسی. گەڕانەوەی بۆ عێراق لەگەڵ باوكی لە ساڵی 1958، دوای ڕووخانی پاشایەتی لە عێراق، دەرفەتی پێدا ڕاستەوخۆ لە كاروباری سیاسی كورددا بەشداری بكات.
لەم قۆناغەدا ئەو ڕۆڵێكی گرنگی هەبوو لە ڕێكخستنەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان، ئیدریس بە خێرایی سەرنجی سەركردە كوردەكانی ڕاكێشا بە هۆی زیرەكی و توانای دیپلۆماسی. ئەو بەتایبەت لە بواری پێوەندییە نێودەوڵەتییەكان و دانوستان لەگەڵ حكوومەتی عێراق چالاك بوو.
لەو سەردەمەدا هەوڵی دا پێوەندیی لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و ڕۆژئاوا دروست بكات بۆ پشتگیریی دۆزی كورد.
شۆڕشی ئەیلوول (1961-1975) خاڵێكی وەرچەرخان بوو لە ژیانی سیاسی ئیدریس بارزانی. لەم ماوەیەدا ئەو ڕۆڵێكی سەرەكیی وەرگرت لە سەركردایەتیی شۆڕش لە پاڵ باوكی. ئیدریس بەرپرسیارێتی گرنگی وەرگرت لە بواری دیپلۆماسی و پێوەندییە نێودەوڵەتییەكان، كە یارمەتیدەر بوو لە بەدەستهێنانی پشتگیری نێودەوڵەتی بۆ دۆزی كورد.
لە ماوەی شۆڕشدا ئیدریس سەردانی چەندان وڵاتی كرد، لەوانە ئێران، میسر و وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، بۆ ڕاكێشانی سەرنجی نێودەوڵەتی بۆ دۆزی كورد. ئەو هەروەها ڕۆڵێكی گرنگی هەبوو لە دانوستانەكان لەگەڵ حكوومەتی عێراق، بەتایبەت لە ساڵی 1970 كە بووە هۆی ڕێككەوتننامەی 11ی ئادار كە مافە كولتووری و ئیدارییەكانی كوردی بە فەرمی ناسی.
دوای كۆتاهاتنی شۆڕشی ئەیلوول و نەخۆشكەوتنی باوكی، ئیدریس بارزانی ڕۆڵێكی زیاتری لە سەركردایەتیی پارتی وەرگرت. ئەو هەوڵی دا سیاسەتی پارتەكە نوێ بكاتەوە و پێوەندییەكانی لەگەڵ لایەنە كوردییەكانی تر و حكوومەتی عێراق باشتر بكات.
لەو ماوەیەدا پارتی گۆڕانكاریی گرنگی بەسەردا هات. ئەو هەوڵی دا پارتەكە لە حزبێكی كلاسیكی شۆڕشگێڕەوە بگۆڕێت بۆ ڕێكخراوێكی سیاسیی مۆدێرن. هەروەها ئەو هەوڵی دا پێوەندیی لەگەڵ یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان (ینك) باشتر بكات و هاوپەیمانێتی لەگەڵ هێزە كوردییەكانی تر دروست بكات.
ڕێككەوتننامەی جەزائیر لە ساڵی 1975 كە لە نێوان عێراق و ئێران واژوو كرا، كاریگەرییەكی گەورەی لەسەر بزووتنەوەی كوردی و ڕۆڵی ئیدریس بارزانی هەبوو. ئەم ڕێككەوتنە بووە هۆی كۆتاهاتنی پشتگیریی ئێران بۆ شۆڕشی كورد و لاوازبوونی بزووتنەوەكە. ئیدریس ڕۆڵێكی سەرەكی هەبوو لە هەوڵدان بۆ ڕێكخستنەوەی بزووتنەوەی كوردی دوای ئەم نسكۆیە.
دوای ڕێككەوتننامەكە، ئیدریس هەوڵی دا ستراتیجی نوێ بۆ بزووتنەوەی كوردی دابنێت. ئەو دووپاتی لەسەر گرنگی خەباتی سیاسی و دیپلۆماسی كردەوە لە بری خەباتی چەكداری. هەروەها ئەو هەوڵی دا پێوەندیی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژئاوا بەهێزتر بكات بۆ بەدەستهێنانی پشتگیریی نێودەوڵەتی.
ئیدریس بارزانی لە 31ی كانوونی دووەمی ساڵی 1987، لە تەمەنی 43 ساڵیدا بەهۆی جەڵتەی دڵەوە لە شارەدێی "سلیڤانا"ی سەربە شاری ورمێی رۆژهەڵاتی كوردستان كۆچی دوایی كرد. تەرمەكەی لە شاری شنۆ و لە تەنیشت باوكی، مستەفا بارزانیی نەمر بە خاك سپێردرا.
دوای راپەڕینی ساڵی 1991 و ئازادبوونی بەشێك لە خاكی كوردستان، لە ئۆكتۆبەری 1993دا، روفاتی مەلا مستەفا بارزانی و ئیدریس بارزانی، لە رێوڕەسمێكی شكۆداردا هێنرانەوە بۆ زێدی خۆیان لە گوندی بارزان و لەوێ بە خاكی نیشتمان سپێردران.
ئیدریس بارزانی وەك یەكێك لە كاریگەرترین سەركردە سیاسییەكانی كورد لە سەدەی بیستەمدا، میراتێكی گەورەی لە خەبات، نیشتمانپەروەری و هەوڵدان بۆ ئاشتی و یەكڕیزی لە دوای خۆی بەجێهێشت.
ئیدریس بە زیرەكی و توانای بەرزی دیپلۆماسی ناسرابوو. ئەو دەیتوانی بە چەندان زمان قسە بكات، لەوانە كوردی، عەرەبی، فارسی و ڕووسی كە یارمەتیدەر بوو لە پێوەندییە نێودەوڵەتییەكانیدا. هەروەها ئەو بە بیركردنەوەی ستراتیجی و توانای چارەسەركردنی كێشە ناسرابوو.
شێوازی سەركردایەتیی ئیدریس زیاتر لەسەر بنەمای ڕاوێژكاری و بڕیاردانی هاوبەش بوو. ئەو هەوڵی دەدا گوێ لە بۆچوونی هەموو لایەنەكان بگرێت پێش بڕیاردان. ئەمەش وایكرد كە متمانەی زۆربەی لایەنەكان بەدەست بهێنێت و ببێتە هۆی كەمكردنەوەی ناكۆكییەكان لە ناو بزووتنەوەی كوردی.
كاریگەریی ئیدریس بارزانی لەسەر سیاسەتی كوردی بەرچاو و درێژخایەن بوو. ئەو ڕۆڵێكی گرنگی هەبوو لە گواستنەوەی بزووتنەوەی كوردی لە قۆناغی شۆڕشی چەكداری بۆ قۆناغێكی نوێی سیاسی. هەروەها ئەو بناغەی دانا بۆ پێوەندییە نێودەوڵەتییەكانی بزووتنەوەی كوردی كە دواتر لە سەردەمی براكەی مەسعوود بارزانیدا گەشەی كرد.