گرتنی مادۆرۆ چۆن كار لە عێراق و ئێران و نرخی نەوت دەكات؟

:: PM:06:44:04/01/2026 ‌

بەرەبەیانی دوێنێ شەموو سوپای ئەمەریكا لە هێرشێكی ئاسمانی بۆ سەر كاراكاسی پایەتەختی ڤەنزوێلا، توانی نیكۆلاس مادۆرۆ سەرۆكی ئەو وڵاتە و هاوسەرەكەی بگرێت و بەرەوە ئەمەریكا بیانگوازێتەوە بۆ ئەوەی لەوێ بە چەند تۆمەتێك دادگایی بكرێن، ئەو هەنگاوەی ئەمەریكا نیگەرانیی زۆرێك لە نەیارانی ئەو وڵاتەی لێ كەوتەوە، بەتایبەتی دوای لێدوانی وەزیری جەنگی ئەمەریكا بەوەی دەتوانن هەمان شت لەهەر شوێن و كاتێك دووبارە بكەنەوە.

دوای ئەو هەنگاوە كتوپڕەی ئەمەریكا و دوور لە سەركۆنەكردنی رووسیا و چین و وڵاتانی ئەمەریكای لاتین و ئێران، شارەزا و شرۆڤەكاران لێكدانەوەی جیاوازیان بۆ رووداوەكە هەبوو، فەلاح مەشعەل شرۆڤەكار و توێژەری سیاسی پێی وایە ئەمەریكا دوو ئامانجی سەرەكی لەپشت هەوڵی داگیركردنی ڤەنزوێلا و گرتنی سەرۆكەكەی هەیە، ئەوانیش دەستگرتن بەسەر داهاتی وڵاتەكە و گۆڕینی كولتوور و ئاراستە سیاسییەكەی و پێوەندییە نێودەوڵەتییەكانی بەو شێوەی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا یەك دەگرێتەوە، ئەوەش بە كورتی ئاكاری ئیمپریالیەتە وەك باڵاترین قۆناغی سەرمایەداری، كە لەسەر بەكارهێنانی هێز بۆ باڵادەستی بەسەر وڵاتان و دەستگرتن بەسەر خواست و سامان و سیاسەتەكانی بنیات نراوە.

روونی كردەوە، ئەوەی ئەمەریكا لە دژی ڤەنزوێلا ئەنجامی دا، بە شێوەیەكی تر بەرانبەر بە ئێران ئەنجامی دەدات، بۆیە دۆخی ئێران بەرەو خراپترە، بەهۆی هەڵوێستی دوژمنكارانەی بەرانبەر بە ئیسرائیل، ئەمەریكا لە رێگەی سیستمی عەولەمەوە هەوڵی دا بیرۆكەی سەپاندن و بڵاوكردنەوەی كولتووری ئازادیخوازانە و دیموكراسیی ئەمەریكا بڵاو بكاتەوە، لە رێگەی شۆڕشی پێوەندیكردن دنیا بكاتە گوندێك، كەچی مەبەستی سەرەكیی ئەو بریتییە لە سەپاندنی كولتووری ئەمەریكا بە شێوە نوێیەكەی و سەپاندنی باڵادەستیی خۆی بەسەر سیستمی ئابووری جیهانی و كۆنترۆڵكردنی ئابووریی وڵاتان و سزادانی هەر لایەنێك نەیاری و ناڕەزایی بەرانبەر بە واشنتن رابگەیەنێت، ئەوەش دوایی داهێنانی عەولەمەی ئابوورییە، كە بریتییە لە برسیكردنی وڵات و گەلان و پاڵنانیان بەرەو لێواری مایەپووچی و پشێوی ئینجا كەوتن.

مەشعەل دووپاتی كردەوە، دامەزراوە هزرییە ئەمەریكییەكان دركیان بەوە كرد كە بیردۆزی "وازهێنان لە میوەكە بۆ ئەوەی وشك بێت و بكەوێت"، كە لە سیاسەتی گەمارۆی ئابووری پێڕەوی دەكات و دەبێتە هۆی داخورانی وڵاتەكان لە ناوەوە، بەهۆی ئەگەری بەرگریی گەلان و سوودبینین چەند هێزێكی وەك رووسیا و چین بۆ دۆخەكە و پڕكردنەوەی بەتاڵییەكەی دروست دەبێت و نەیارییان بۆ ئەمەریكا پێویستیی بە كاتی زۆر هەیە، بۆیە لێرەدا بیرۆكەی پەنابردن بۆ بەكارهێنانی هێزی راستەوخۆی سەربازی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی واشنتن سەری هەڵدایەوە، لەو ناوەشدا ترەمپ لە دوای گرتنی مادرۆ بە هەڕەشەوە گوتی، پێویستە هاوشێوەكانی مادۆرۆ ئەوە بزانن كە ئەوەی رووی دا رەنگە بەسەر ئەوانیشدا بێت.  

لای خۆیەوە ئیبراهیم باخ توێژەری سیاسی لەبارەی كاریگەریی گرتنی مادۆرۆ لەسەر عێراق، بەتایبەتی لەو قۆناغەدا دەڵێت، گومانی تیادا نییە كە شێوە و پێكهاتەی حكوومەتی داهاتووی عێراق بەو رووداوی گرتنی مادۆرۆ لە ڤەنزوێلا و پەرەسەندنەكانی ئێران كاریگەر دەبن، ئەو جموجۆڵە و خۆگونجاندن لەگەڵ دیدی ئەمەریكا، بە خاڵێكی ئەرێنی بۆ چوارچێوەی هاوئاهەنگی حسێب دەكرێت، بەو پێیەی دەبێتە هەنگاوێكی پراگماتی لە لایەن ئەوانەوە كە پاراستنی دەوڵەتی عێراق سەپاندوویەتی، چونكە رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ لەگەڵ ئەمەریكا، واتە رووخانێكی مسۆگەر.

هەر لەوبارەوە ئەحمەد حەمدانی رۆژنامەنووسی و میدیاكار ئاماژە دەكات، گرتنی سەرۆكی وڵاتێكی هاوپەیمانی ئێران لە لایەن دۆناڵد ترەمپ، گەرزێكی گورچكبڕە بۆ دەسەڵاتی نێودەوڵەتیی تاران و شكاندنێكی ئاشكرای باڵێكی سیستمی فەرمانڕەوایەتییە لەو وڵاتە، هاوكات رووخانی پڕۆژەیەكی ستراتیجییە كە تاران چەندان ملیار دۆلار و چەندان تۆن زێڕی تیادا خەرج كردووە، بەو شێوەیەلە گرەوێكی دەسەڵات بوو بە بارگرانییەكی ئاشكرای سیاسی، وەك ترەمپ خۆشی دەڵێت، ئەوەی بەدوای دەگەڕێین بۆ كوێ دەچێت. 

سەبارەت بە كاریگەرییەكانی رووداوەكەی ڤەنزوێلا بۆ سەر نەوتی عێراق، بەو پێیەی وڵاتێكی نەوتییە، عەلی بەیاتی توێژەری سیاسی دەڵێت، ئەوەی لە ڤەنزوێلا روو دەدات كە خاوەن گەورەترین یەدەگی نەوتە لە دنیا، تەنیا ململانێیەكی ناوخۆیی نییە، بەڵكو رووداوەكە كاریگەری و لێكەوتەی گریمانكراوی دنیایی لەسەر نرخی نەوت هەیە، كاتێك لەگەڵ كەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی نەوتەكەی بەهۆی سزاكان و ئیدارەی لاوازی كەرتەكە، هەر شێوانێكی زیاتری بەرهەمهێنان دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە دنیا، ئەوەش لەناو رارایی بازاڕ ز زیادبوونی مەترسییە جیۆسیاسییەكان.

سەبارەت بە عێراق، وەك بەیاتی دەڵێت، بەرزبوونەوەی نرخی نەوت نیعمەتێكە بۆ بودجەی دەوڵەت، بەتایبەتی كە نەوت بڕبڕەی پشتی داهاتی عێراقە، بەڵام لەبەرانبەردا هەر هەڵبەز و دابەزینێكی كتوپڕی نرخی نەوت دەبێتە هۆی زیادبوونی هەڵاوسان و نرخی سووتەمەنی و گواستنەوە، ئەوانەش وا دەكەن ئابووریی عێراق بكەوێتە بەردەم كێشەیەكی دووفاقییەوە، سوودبینین لە داهاتی نەوت بەرانبەر بە رووبەڕووبوونەوەی كاریگەریی ناسەقامگیریی بازاڕەكانی دنیا، بۆیە شەڕی ڤەنزوێلا ئەوەمان بیر دێنێتەوە كە ئابووریی عێراق دوور نییە لە كاریگەریی رووداوە دنیاییەكان، هەر تەنگژەیەكیش لە دەرەوەی عێراق روو بدات، رەنگە ببێتە هۆی دروستبوونی هەلێك یان كێشەیەكی ناوخۆیی، ئەوەش دەوەستێتە سەر ئیدارەدانی دەوڵەت بۆ سامانی نەوتەكەی. 











وشە - مه‌حموود ئیسماعیل