لەناو هەموو ئەو كەسانەی كە ناویان لە بەڵگەنامەكانی جێفری ئپستیندا هاتووە، دوو كەس لە هەموویان زیاتر كەوتنە ناو باسانەوە، بوونە جێگەی سەرنجی دنیا. ئەوانیش چۆمسكی و ستیڤن هۆكینگە، بەڵام بەڕاستی ئەو دوو كەسە بۆچی كەوتوونەتە ناو ئەم گرووپەوە و چییان كردووە؟
ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی لە ڕاپۆرتێكی بنكۆڵكاریدا باسی لە كەیسی ئێپیستێن و پێوەندیی هاوڕێیەتیی لەگەڵ نوام چۆمسكیی كردووە و نووسیویەتی: "بڵاوبوونەوەی بەڵگەنامە نوێیەكان لەسەر دۆسییەی ئێپیستێن و نوام چۆمسكی نیشاندەری پێوەندییەكی دارایی سادە نین، وەك ئەوەی پێشتر چۆمسكی بانگەشەی بۆ دەكرد، بەڵكوو گوزارشت لە هاوڕێیەتییەكی تایبەت و خێزانی و توندوتۆڵ دەكەن كە بۆ ساڵانێكی زۆر لە چاوی میدیاكان شاردراوەتەوە."
بە گوێرەی ڕۆژنامەكە، یەكێك لە شۆكەرهێنەرترین بەشەكانی ئەم دۆسیەیە، ئیمەیڵێكی چۆمسكییە كە تێیدا بە ڕاشكاوی بۆ ئێپستێن دەنووسێت: "بەڕاستی خەیاڵ بە دوورگەكەی كارایبییەوە دەكەم".
ڕۆژنامەكە هەروەها نووسیویەتی: "هەرچەندە هیچ بەڵگەیەك نییە كە چۆمسكی بەشدار بووبێت لەو تاوانە سێكسییانەی لەو دوورگەیە دژ بە مێردمنداڵان ئەنجام دراون، بەڵام ئەم ڕستەیە دەریدەخات كە چۆمسكی وەك (بەهەشتێكی ئارام) سەیری ئەو شوێنەی كردووە."
بە گوێرەی بەڵگەنامەكان كە گاردیان بڵاوی كردووەتەوە، چۆمسكی بۆ جێبەجێكردنی كارە ئەكادیمی و سیاسییەكانی، پەنای بۆ ئێپستێن بردووە كە وەك "دەڵاڵی دەسەڵات" لەنێوان ملیاردێر و سیاسییەكاندا كاری كردووە.
بەبڕوای حوسێن ئەلوادعی پێدەچێت چۆمسكی لە ڕووی واتایی و ئاكارییەوە زیانكردوو یان زیانپێگەیشتووی سەرەكی بێت. خەڵك چۆمسكییان وەك خەباتكارێكی سەرسەخت لە دژی ئەو دەسەڵات و دەستەبژێرە دارایی و سیاسییەی دنیا ناسی كە چارەنووسی گەلانیان لەناو دەستدایە.
ئەلوادعی لە گوتارێكیدا كە سامان حامید بابەتەكەی وەرگێڕاوە دەبێژێت، سەرسامان و پەیدۆزانی چۆمسكیی خەباتگێڕ و بیرمەند كە گومان لە سەرڕاستیی خەباتەكەی ناكرێت، سێ جاران خورپە لە دڵیانەوە هات.
ئایا هەڵەكانی چۆمسكی پێچەوانەی هەڵوێستەكانی بوون، یان ئەنجامێكی چاوەڕوانكراویان بوون؟
ئەگەرچی من زۆر بە چۆمسكی سەرسامم، بەڵام زۆر لە هەڵوێستەكانی لە ڕووی سیاسی و ئاكارییەوە، بۆ من مایەی ئاسوودەیی و خۆشحاڵی نەبوون. چۆمسكی ڕەخنەگرێكی سەرسەختی ئیمپریالیزم و سیاسەتی دەرەكیی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكایە، بەرگریی لە فەلەستین و ئازادیی گەلان دەكات، ژیان و كاتی خۆیشی لەم پێناوەدا تەرخان كردووە.
بەڵام هێشتا پاساوی سیاسەتەكانی هەندێك لە ڕژێمە دیكتاتۆرییەكان دەداتەوە و بەرگرییان لێ دەكات، بەرگریی لە پوتین و ئەو پەلامارەی كرد كە پەلاماری ئۆكراینای دا.
هەروەها نكوڵی لەو كۆمەڵكوژییە كرد كە خەمیرە سوورەكان لە كەمبۆدیا ئەنجامی دا، بەرگریی لە ڕژێمی ئەسەد كرد، نكوڵی لەو كۆمەڵكوژییە كرد كە لە بۆسنە كرا، هەموو ئەمانەشی لەبەر ئەوە كرد، چونكە پێی وابوو ئەو ڕژێمانە "لە بەرەی بەرەنگاریدان" بەرەنگاری خۆرئاوا دەبنەوە و لە دژین.
"هەروەها پێدەچێت چۆمسكی پێی وا بووبێت، ئەپستین كەسێكە لە دژی دەستەبژێری فەرمانڕەوایە و لێیان هەڵگەڕاوەتەوە، بەتایبەتی چونكە نە ئاگای لە تاوانە سێكسییەكانی ئەپستین هەبووە و نە دەستیشی تێیاندا هەبووە".
چۆمسكی لە ڕووی فەلسەفییەوە كەسێكی "ئانارشیستە"، ئانارشیزم تەوژمێكە لە زمانی عەرەبیدا بە ئاژاوەگێڕ یان نادەسەڵاتخوازی یاخۆ دژەدەسەڵاتخوازی وەرگێڕدراوە، دەوڵەت و ماشێنەكانی وەك ئەهریمەنێك وێنا دەكات، بڕوای بە جڤاكێكە لە چوارچێوەی كەمترین ڕادەی دەسەڵاتدا، خۆی خۆی ڕێك بخات و ئەمەش تەوژمێكی هەرمانییە و بەدیهاتنی ئەستەمە.
بەڵام ئەم فەلسەفەیە وای لە چۆمسكی كرد، چەندان هەڵوێستی ئەوتۆی دژبەری هەبن، ڕاوەستاوی و چەسپاویی ئاكاریی هەڵویستەكانی ئەویان هەژاند.
هاوكات چۆمسكی نموونەیەكی چەپی خۆرئاوایی "دژ بە ئیمپریالیزمە"، بەڵام هیچ لارییەكی لە لێكتێگەیشتن لەگەڵ ستەمكاریدا نییە. بۆیە ئەوسا و ئێستەش زۆر لەو كەسانەی لەسەر ئەم باوەڕ و ئاراستەیەن، پێوەندیی دۆستایەتیی زۆریان هەیە و بەرگریی سەرسەختانە بەرگری لە حزبوڵا و حەماس و ئێران و ڤەنزوێلای چاڤیز و كوبا و ڕژێمەكەی ئەسەد و كۆریای باكور و چین دەكەن.
چۆمسكیی گەورە و قەدرگران لە كایەی فەلسەفە زمانەوانییەكەیدا، ئەم فەلسەفەی زمانەوانییەش یەكێكە لە گرنگترین بەرهەم و دەستكەوتەكانی، هەروەها چۆمسكیی كاریگەر و بارگۆڕ و لەسەر بارێك جێگیر نەبوو لە هەڵوێستە سیاسییەكانیدا، ئەمەش ئەو شتەیە كە خەڵك لە هەر شتێكی تر زیاتر لەبارەی ئەوەوە دەیزانن، لە دیدی منیشدا كەمبایەخترین شتە، ئێستە ناتوانێت بەرگریی لە خۆی بكات، چونكە بە هۆی ئەو جەڵتەی مێشكەوە كە تووشی هاتووە، توانای قسەكردن و توانای نووسینی نییە، بەڵام بە قسەكردن و بێدەنگیشی، لە سەرقاڵكردنی دنیا و خەڵك بە خۆیەوە بەردەوام دەبێت، پێوەندییە دۆستانە نامۆ و سەرسوڕهێنەكەشی لەگەڵ ئەپستینی درنج و دڕەندەدا، وەك خۆی هەر بە نادیار و ناڕوون دەمێنێتەوە، ئەگەر خۆی لەبارەیەوە نەدوێت، هچی كەس لەم پێوەندییە تێناگات.
هەرچی لەبارەی ستیڤن هۆكینگە لە ئاداری 2006دا، بە سپۆنسەری دامەزراوەكەی ئێپستین كۆنفرانسێكی زانستی بەناونیشانی "بەرپەرچدانەوەی هێزی كێشكردن" رێكخرا لە دوورگەی ساینت جەیمس كە ئێپستین خاوەنی بوو.
جگە لە ستیڤن هۆكینگ، دەیان زانای تری زانست بانگهێشت كرابوون، لەوانە لۆرێنس كراوس فرانك ڤیلچێك و كیپ تۆرن كە هەردووكیان زانای ئەمەریكی براوەی خەڵاتی نۆبڵن بۆ فیزیا.
بەپێی ئەرشیڤی كۆنفرانسەكە، لۆرێنس كراوس زانا كەنەدییەكە بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دامەزراوەكەی ئێپستین كۆنفرانسەكەی رێكخستبوو كە ماوەكەی پێنج رۆژ بوو لەسەر دوورگەكە.
لە دوو بابەتدا ئاماژە بە هۆكینگ دەدرێت، بابەتی یەكەم ناوی لە سكاڵایەكی دادگەی نیویۆركدا هاتووە، لە ساڵی 2015 كە دادوەر لە كەیسی ڤیرجینیا جوفرای، ئەو ژنەی سكاڵای لە شازادە ئەندروی بەریتانیا كردبوو، داوای كردووە وێنەكانی ئاداری 2006 بگاتە دەستیان بۆ ئەوەی زانیاریی زیاتریان هەبێت لەسەر سەردانكەرانی دوورگەكە.
تەنیا لە دوو وێنەدا هۆكینگ دەردەكەوێت و جگە لەو دووانە، ئەوانەی لە سۆشیال میدیا بڵاو دەكرێنەوە، یان بۆنەی ترن یاخۆ بە ژیریی دەستكرد دروست كراون.
تا ئێستە هیچ كەسێك، یان هیچ كچ و ژنێك سكاڵای لەسەر ستیڤن هۆكینگ نەبووە لەبارەی ئەو پێنج رۆژەی لەگەڵ هاوڕێ زانستكارەكانیدا بۆ كۆنفرانسێك لە دوورگەكە بوون. گریمانەی بەهێز ئەوەیە كە ئێپستین ویستوویەتی رێكخستنی ئەو كۆنفرانسە و بانگهێشتكردنی چەندان زانای بەناوبانگ، بكاتە قەڵغانێك بۆ كارە شاراوەكانی.
بەڵام ئەوەی هەیە ئێستە كۆمەڵێك وێنەی ناروون بڵاو دەكرێتەوە و بەشێكیان پێوەندیان بە بابەتی ئایدۆلۆجییەوە هەیە، ئەوانەی ساڵانێكە لەرووی فكرییەوە چ چۆمسكی و چ هۆكینگ شەڕیان دەكەن و بیرۆكە و بەهاكانیان رەت دەكردنەوە، ئێستە بەدەرفەتی دەزانن لێیان بدەن و بەهاكانی ئەم دوو زانیایە تێكوپێكبشكێنن.