ئایا دوای لێدان لە ئێران نۆرەی توركیا دێت؟

گۆرگیس عیسا ڕۆژنامەوانی سیاسی، بابەتێكی لە ڕۆژنامەی "ئەلنەهار"ی لبنانی بە ناونیشانی "ئەگەر ئێران بكەوێ.. ئایا دواتر نۆرەی توركیا دێت" بڵاو كردووەتەوە و دەڵێ، ئەنكەرە قوربانییەكی ناڕاستەوخۆی هەر گورزێكی سەربازییە كە ئەمەریكا لە ئێرانی بوەشێنێت، لە دەرئەنجامی ئەوەدا توركیا ڕووبەڕووی شەپۆلێكی گەورەی كۆچبەر دەبێتەوە و خواستی كورد بۆ جیابوونەوە ڕوو لە هەڵكشان دەكات، هەژموونی ئیسرائیلیش لە ناوچەكە بە تەواوی ڕوو لە بەرزبوونەوە دەكات.

بەر لە نزیكەی مانگێك سەرەڕای بوونی ناكۆكی لە نێوان حكوومەت و پارتەكانی ئۆپۆزسیۆن، بەڵام گەلی كۆماری دەستی بە پتەوكردنی پێوەندییەكانی لەگەڵ پارتی داد و گەشەپێدان و پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی كردووە، وەك هەنگاوێك كە زۆر لە چاودێران لەو بڕوایەدان كە پێوەستە بە پێشڤەچوونەكانی دۆخی ئێران و پەرەسەندنی گرژییەكان لەگەڵ ئێران و لێكەوتەكانی بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە ئەگەری هەڵایسانی جەنگی ئەمەریكا و ئێران.

ئەنكەرە بەر لە ماوەیەك بە نهێنی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكای ئاگادار كردووەتەوە كە گورزی سەربازی لە كۆماری ئیسلامیی ئێران نەوەشێنێت، چونكە ئەمە دەبێتە هاتنی شەپۆلێكی گەورەی پەنابەران بۆ توركیا، ئەگەر واشنتن سەربكێشێتە شەڕ لەگەڵ ئێران و جەنگێكی فراوان لە ناوچەكە لە نێوان هەردوو وڵات دەست پێ بكات، ئەمە دەرهاوێشتەكەی بریتی دەبێ لە هاتنی سەتان هەزار كۆچبەر بۆ توركیا، لە كاتێكدا ئێستە توركیا خۆی سێ ملیۆن ئاوارە و پەنابەری سووری تێدایە.

میدیاكانی توركیا لەوبارەیەوە هەفتەی ڕابردوو بڵاویان كردەوە، ئەنكەرە خۆی بۆ كۆمەڵێك سیناریۆ ئامادە دەكات، لەوانە دروستكردنی ناوچەیەكی پارێزراو و دابڕێنراو لە ناو خاكی ئێران بۆ پەنابەران، تا ڕێگریی لە چوونی پەنابەران بۆ ناو خاكی توركیا بكات، واتە دووبارەكردنەوەی هەمان سیناریۆی كە لە سووریا ئەنجامی دا، بۆیە توركیا زوو دەستوەردان دەكات و دەچێتە ئەو دیوی سنوورەكانی لەگەڵ ئێران، لە ئەگەری كەوتنی ڕژێمی ئێستەی ئێران، ئەمە لێكەوتەكانی زۆر دەبێ و كاریگەری تەنیا لەسەر توركیا وەك وڵات نابێت، بەڵكو وەك حزبەكانیش كاریگەریی دەبێت، چونكە پارتی داد و گەشەپێدان لە هەڵبژاردنی ڕابردوو، ئەردۆغان دۆسیەی پەنابەرانی سووریای لە وڵاتەكە خستە كەمپەینی هەڵبژاردنەوە و سوودی لێ وەرگرت.

دوای چەندان جار وەشاندنی گورزی سەربازی لە ئێران لە دوو ساڵی ڕابردوو لەلایەن ئەمەریكا و ئیسرائیلەوە، هاوكات فراوانبوونی دەسەڵات و هەژموونی ئیسرائیل بەسەر سووریاوە و سەپاندنی سیاسەتەكانی خۆی بەسەر دیمەشق، بۆیە ئەگەر ئێرانیش بكەوێ، ئەوا دوو سیناریۆ چاوەڕوانی ڕوودانیان دەكرێ لە ئێران، یەكەمیان ڕژێم دەكەوێت و خەڵكی ئێران لە ناوخۆ شەڕێكی قورس و ماوە درێژ لە نێوانیان دروست دەبێت. سیناریۆی دووەمیش ڕادەستكردنی دەسەڵاتە بە حكوومەتێكی ڕاگوزەر، لە هەردوو حاڵەتدا ئەمەریكا بیانووی هەیە تا كەمتر بپەرژێتە سەر سووریا.

كارێكی قورسە بەر بە گرووپەكان جووڵەی ئیسرائیلییەكان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگریت بەبێ ئەوەی فشاری ئەمەریكای لەسەر بێت، ئەگەر ئیسرائیل زانیاری هەستەوەر و ورد بە ئەمەریكا بدات، تا بە خێرایی  سەركەوتنێكی گەورە مسۆگەر بكات. ئەمە وا دەكات كە ئیسرائیل ئازادانە تر لە ناوچەكە و بە متمانەبەخۆبوونێكی زۆرەوە لە سووریاوە جووڵە بكات، ئەمەیش دەبێتە هۆی پشتیوانیی كوردەكان تا كات لە باكوری ڕۆژهەڵاتی سووریا دەكات، تا ئێستەیش بە دەست زیانەكانی هێرشی هێزەكانی دیمەشق بۆ سەر ناوچەكانیان شكستیان خواردووە، ئەمە ئەو مانایە دەگەیەنێت كە كورد دەسەڵاتی خۆی لە سوریا وەردەگرێتەوە، ئەگەر كۆماری ئیسلامی ئێران بكەوێت.

خراپترین سیناریۆ ئەوەیە كە لە دوای داڕمان و هەرەسی كۆماری ئیسلامیی ئێران، خەونە سەربەخۆخوازییەكەی كورد لە ئێران پەرە بستێنێ و هاوشێوەی دوای كەوتنی شارەكان، پارتی دیموكراتی كوردستان ئێران داوای حوكمی خۆبەڕێوبەری بكات و تاران ڕەتی بكاتەوە، ئەمەیش ڕووبەڕووبوونەوەی چەكداریی لێ بكەوێتەوە، ئەمەیش وا دەكات بۆ ناو سنووری توركیایش بپەڕێتەوە، چونكە تا ئێستە گوندە كوردییەكانی ئێران لەسەر سنووری توركیا و لەگەڵ گوندەكانی ناو سنووری توركیا نزیكایەتییان لەگەڵ یەكتر هەیە، ئەگەری ڕوودانی ڕاپەڕین و شۆڕشێكی كورد لە توركیا دەكرێت.

ڕزگابوونی كوردەكانی ئێرانیش هاوشێوەی عێراق و سووریا گەورەترین مەترسی و هەڕەشەیە بۆ سەر توركیا و ئیلهام و پەیامیان پێ ده‌بەخشێت، تا ئه‌وانیش بیر له‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری خۆیان بكه‌نه‌وه‌، ئەمەیش گەورەترین مەترسییە كە بەرپرسانی باڵای توركیا لێی دەترسن.