بڕیارە سبەی یەكشەم مانگرتنی سەرانسەری لە دوكان و شوێنە بازرگانییەكان لە عێراق جێبەجێ بكرێت، واتە لە سبەیەوە تا كاتێكی نادیار، ئەوەش وەك دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرانبەر بە زیادكردنی تاریفەی گومرگی، كە بووەتە هۆی كەلەكەبوونی بار و كۆنتێنەرێكی زۆر لە بەندەر و دەروازەكان بەهۆی رێوشوێنە نوێكانی حكوومەتی عێراق.
ئەمڕۆ
گردبوونەوەی بازرگانانی عێراق جارێكی تر داوای لە بازرگان و خاوەن دوكان و شوێنە بازرگانییەكان كرد بۆ پابەندبوونی بە داوای مانگرنی سەرانسەری لە سبەی یەكشەمەوە بۆ گوشار خستنە سەر حكوومەت بەرانبەر بەو بارگرانییەی لە رێگەی رێوشوێنە گومرگییەكان زیاد كراوە، عەلی دەعدووش شارەزای ئابووری دەڵێت، بەپێی دەستەی گومرگ، لە دوای جێبەجێكردنی سیستمی ئەسكیودا، داهاتی گومرگ زیادی كردووە، بەڵام ناگاتە ئاستی داهاتی دەستەكە لە ساڵی رابردوو.
دووپاتی كردەوە، چارەسەری ئەو تەنگژەی ئێستە لە دەستەی گومرگ دروست بووە بریتییە لە وەستانی جێبەجێكردنی زیادكردنی رسووماتی گومرگی بۆ ماوەی سێ مانگ لەگەڵ رێگەدان بە هێنانەژوورەوەی كۆنتێنەرە كۆنەكان بە نرخێكی دیاریكراو لە نێوان شەش و بۆ حەوت ملیۆن دینار و دوای ئەوە بڕیارەكە راستەوخۆ بێتە جێبەجێكردن.
دەعدووش دووپاتی كردەوە، دەستەی گومرگ رای گەیاند كە داهاتی لە 2025 گەیشتووەتە دوو تریلیۆن و نیو دینار، واتە ساڵی رابروو ناوەندی مانگانەی داهاتە گومرگییەكان زیاتر لە 208 ملیار دینار بووە، ئەوە دەگەیەنێت كە داهاتە گومرگییەكان لە مانگی رابردوو 71 ملیار دینار لەگەڵ ناوەندی داهات لە ساڵی رابروو كەمی كردووە و بە رێژەی 52%.
لای خۆیەوە د. نەبیل مەرسوومی مامۆستای زانكۆ و پسپۆڕی ئابووری دەڵێت، ئێستە جموجۆڵی بازرگانی لە عێراق زۆر گرنگە، چونكە زیاتر لە 350 هەزار دامەزراوەی بازرگانی و زیاتر لە ملیۆنێك بازرگان هەن مامەڵە بە كاڵای هاوردەكراو و ناوخۆیی بە بەهای دەیان ملیار دۆلار دەكەن و ملیۆنان دەستی كاركەر بەگەڕ دەخەن، كەچی ئێستە ئەو چالاكییە بەدەست جێبەجێكردنی سیستمی ئەسكیۆدا و جێبەجێكردنی زیادكردنی تاریفەی گومرگییەوە دەناڵێنێت.
روونی كردەوە، ئەوەش بووەتە هۆی كەمبوونەوەی مامەڵە بازرگانییەكانی عێراق لەگەڵ دنیای دەرەوە بۆ نیوە و دروستبوونی زەرەێكی گەورە بۆ بازرگانان و حكوومەت، كە داهاتە گومرگییەكانی لە مانگی رابردوو بە بڕی 71 ملیار دینار بە بەراورد بە مانگەكانی پێشوو كەمی كردووە، بۆیە دۆخەكە پێویستیی بە دانیشتنێكی گفتوگۆ لەگەڵ ژوورە بازرگانییەكان بۆ گەیشتن بە چارەسەرێكی گونجاو بۆ حكوومەت و بازرگانان و تەواوی هاووڵاتییانەوە هەیە.
دوای ئەوەی بازرگانانی عێراق بانگەشەی مانگرتنی سەرانسەری و داخستنی بازاڕەكانیان وەك ناڕەزایەتییەك بەرانبەر بە زیادكردنی باج و رسوومات بڕیاری زیادكردنی تاریفەی گەمرگیی حكوومەت كرد، ئێستە بازاڕەكانی بەغدا ئاڵۆزییەكی فرەوانی تێ كەوتووە و خەڵكی پەنا بۆ كڕینی مادە خۆراكییەكان دەبەن.
ئوم عەلی هاووڵاتییە و فەرمانبەرێكی حكوومەتییە دەڵێت، نازانین چۆن بەردەوامی بەو ژیانە لە ناو چەند تەنگژەیەكی دروستكراو و رێوشوێنێكی سەختی حكوومەت بۆ هاووڵاتییان بدەین، بێ ئەوەی رەچاوی دۆخی سەختی هاووڵاتییان بكرێت، بەهۆی چەند سیاسەتێكی هەڵەی حكوومەت ئێمە باجەكەی دەدەین، ئەوەی روو دەدات هەوڵێكە بۆ گەڕاندنەوەی عێراق بۆ سەردەمی گەمارۆی ئابووریی نەوتەكان، سبەی بازاڕەكان دادەخرێن، ئەوەش مانای بەرزبوونەوەی زۆری نرخەكانە.
ئەبو محەمەد مامۆستایە و دەڵێت، داخستنی سەرانسەری بازاڕەكان واتە گەمارۆیەكی ناوخۆیی بەهۆی بڕیارە سەختەكانی حكوومەت، كە بەهۆی خەرجكردنێكی هەرەمەكییەوە گەنجینەكەی بەتاڵە، لە حكوومەتەكانی هاوشێوەی عێراق كە سامانێكی زۆری نەوتیان هەیە، هاووڵاتییان لە خۆشگوزەرانیدا دەژین، كەچی لێرە تەنیا پسوولەی خۆراك هەیە و ئەویش بەرهەمی ئەوان نییە.
بازرگانان پێیان وایە ئەو زیاكردنەی تاریفەی گومرگی و رسووماتەی سەپێنراوە، بە نەرێنی كار لە جموجۆڵی بازرگانی و بازاڕە ناوخۆییەكان دەكات، سەعید بەسام كە بازرگانە دەڵێت، ئەو زیادكردنە بەهیچ شێوەیەك قبووڵكراو نییە، پێشتر مامەڵەی گومرگیی هێنانەچوورەوەی كۆنتێنەرێك سێ ملیۆن دینار بوو، دوای بڕیارەكە بووەتە 25 ملیۆن دینار، ئەوەش جیاوازییەكی زۆر گەورەیە و كاریگەرییەكی خراپی لەسەر جموجۆڵی بازرگانی دەبێت، جیا لەوەی ماوەی مانگێكە كاركردن لە تەواوی بەندەر و دەروازە سنوورییەكان وەستاوە.
ئەو دۆخەی دروست بووە، واتە مانگرتنی بازرگانان، مانگرتنی شوفێری بارهەڵگرەكانیشی دێتە سەر كە ماوەیەكی دوورودرێژە لە دەروازە سنوورییەكان وەستاون، ئەو لایەنەی كە لەو دۆخە سوودمەنە كۆمپانیا وەبەرهێنەرەكانن، لە رێگەی سەپاندنی سزای دواكەوتنی گەیشتنی بارە وەستاوەكان، ئەوەش دۆڕاوی سەرەكییە بەكارهێنەری كاڵاكانە كە هاووڵاتییانی عێراقن، بۆیە ئەگەر ئەو تەنگژەیە چارەسەر نەكرێت لە رۆژانی داهاتوو دۆخی بەندەر و دەروازە سنوورییەكان خراپتر دەبێت.