حكوومەتی عێراق بە هۆكاری ئەوەی چووەتە حاڵەتی كاربەڕێكردنەوە، چالاككردنی ڕێككەوتنی بەردانەوەی ئاوی لەگەڵ توركیا دواخست، چونكە توانای بڕیاردان و پارەداركردنی ڕێككەوتنەكەی نییە، ئەمەیش لە كاتێكدایە كە عێراق چاوەڕوانی قورسترین تەنگژەی ئاو دەكات، كە لە ماوەی چەندان دەیەی داهاتوو بەخۆوەی نەبینیوە.
ئەو دواخستنەی چالاككردنی ڕێككەوتنەكە، هاوكاتە لەگەڵ پاشەكشەی زۆر لە هاتنی ئاوی ڕووباری دیجلە و فورات و دابەزینی زۆری بڕی ئاو لە هەردوو ڕووبارەكە لە ناوچەكانی عێراق، ئەمە وایكرد حكوومەت پەنا بۆ چارەسەری مەیدانی و جێگرەوە بگرێتەبەر، دیارترینیان فرەوانكردن و دروستكردنی بەنداوەكانی گلدانەوەی ئاوە، ئەو ڕێوشوێنە وەك چاودێران دووپاتی لێ دەكەنەوە كە چارەسەری باشن، بەڵام حكوومەتی بەغدا دواكەوتووە لە دروستكردنی بەنداو، بۆیە بەنداوەكان ناتوانن چارەسەری كرۆكی تەنگژەكە بكەن، بگرە كرۆكی كێشەكە بەڕێوەبردنی دۆسیەی ئاوی هەرێمی و نێودەوڵەتییە.
تورهان موفتی ڕاوێژكاری سەرۆك وەزیرانی عێراق بۆ كاروباری ئاو، لەبارەی هۆكاری چالاكنەكردن و دواخستنی خستنەبواری جێبەجێكردنی ڕێككەوتنی ئاو لەگەڵ توركیا
ئاشكرای كرد، هۆكارەكە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە یاداشت و بڕیاری پارەداركردنی تایبەت بۆ پڕۆژەكە تا ئێستە فەرمانی لەسەر نەدراوە، بەهۆی ئەوەی حكوومەت چووەتە حاڵەتی كاربەڕێكردنەوە، ناتوانێ خەرجیی پڕۆژە و پرسی نوێ واژوو بكات، تەنیا خەرجییەكانی بەكاربردن لەلایەن حكوومەتەوە دابەش دەكرێن. ئەمە هەنگاوێكی یاساییە و حكوومەت ناتوانێ پێشێلی بكات.
زیاتر گوتی، ڕێككەوتنی ئاو لە نێوان عێراق و توركیا پێوەستە بە پێكهێنانی حكوومەتی داهاتوو و بڕیاری ئەو حكوومەتە لەبارەی چۆنیەتی و میكانیزمی پارەداركردنی پێویستە، هەرچەندە دواخستنی ئەو ڕێككەوتنە كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر سەرچاوەكانی ئاو دەبێ، لە سایەی بەردەوامی كەم بەردانەوەی ئاو و كەمبوونەوەی ئاوی هەردوو ڕووباری دیجلە و فورات، هاوكات لایەنی دیپلۆماسی و گفتوگۆ و ڕێككەوتنیش دەوەستێت، هەرچەندە حكوومەت بە ئاراستەی جێبەجێكردنی چارەسەری مەیدانی گەڕاوە بۆ كەمكردنەوەی كاریگەرییەكانی ئەو تەنگژەیە، لەوانە فرەوانكردن و دروستكردنی بەنداوە لە ڕێگەی تێچووی كەمەوە، ئەمەیش پشتئەستوورە گەنجینەی ئاوی باران كە ئەویش هەمیشەیی نییە و ناجێگیرە.
ڕاوێژكارەكەی سەرۆك وەزیران ئەوەیشی گوت، ئەو پڕۆژانە خراونەتە بواری جێبەجێكردنەوە لە ژمارەیەك پارێزگای عێراق لەوانە كەركووك، كەربەلا، نەینەوا، هەولێر، سلێمانی، ئەنبار. هەروەها پلانی ئەوەیش هەیە كە بەنداوی نوێ لە پارێزگای موسەننا دروست بكرێت، ئەو ڕێوشوێنانە لە چوارچێوەی هەوڵەكانی حكوومەتە بۆ كەمكردنەوەی لێكەوتەكانی كەمی ئاو و گۆڕانكاریی كەشوهەوا، تا ئەوكاتەی ڕێككەوتنی ئاو لەگەڵ توركیا چالاك دەكرێ و دەخرێتەوە بواری جێبەجێكردنەوە.
خالید شیمال گوتەبێژ بە ناوی وەزارەتی سەرچاوەكانی ئاوی عێراق گوتی، وڵات ڕووبەڕووی ئاڵنگارییەكی گەورە لە ناوخۆ دەبێتەوە، ئەمیش كەمبوونەوەی بڕی ئاو و ژێرخانی سەرچاوەكانی ئاوە، ئێستە تەنیا سوود لە 36%ی ئاوی بەردراوە وەردەگرێت، ئەوەی تر بەشێوەیەكی فرەوان بڵاو دەبێتەوە و بەفیڕۆ دەچێت، بەرزكردنەوەی ئەو ڕێژەیە بۆ سوودبینینی 60% لە ئاوی بەردراوە، پێویستی بە پڕۆژەی ئەندازیاری گەورە و پارەداركردنی زەبەلاحەوە هەیە.
هێمای بۆ ئەوەیش كرد، سنوورداركردنی تەرخانكردنی پارە، یەكێكە لە گەورەترین بەربەستەكان لە بەردەم جێبەجێكردنی پڕۆژەی ستراتیجی، دۆسیەی ئاو پێویستی بەوەیە بخرێتە پێشینە و كارێكی نیشتمانی، چونكە ئاو پێوەندیی ڕاستەوخۆی بە ئاسایشی ئاو و خۆراك و ژیانی هاووڵاتییانەوە هەیە.
ئەوەیشی ڕوون كردەوە، فراوانكردنی گەورەی بەنداوەكان و دروستكردنی بەنداو لەو وڵاتانەی كە سەرچاوەكانی ئاویان دەڕژێتە ناو عێراق، هۆی گەورەی ئەو گرفتە گەورەیەیە، ئێستە توركیا بە ڕێژەیەكی ڕەها پشت بە وزەی كارۆئاوی دەبەستێ، بەهۆی سنوورداربوونی سەرچاوەكانی وزە بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا، ئەمە هانی داوە بۆ دروستكردنی بەنداو و كۆگەی گەورەی ئاو، ئەمەیش كاردانەوەی گەورەی لەسەر ئاوی بەردراوە بۆ عێراق هەبووە.
هاوكات كۆماری ئیسلامیی ئێران كاریگەریی لەسەر سەرچاوەكانی ئاو كە دەڕژێنە ناو عێراقەوە كەمترە، تەنیا لەسەر چەند كەناڵێكی رۆژهەڵاتی دیجلەوە كاریگەریی هەیە و هیچ كاریگەریی لەسەر ڕووباری فوراتەوە نییە، كرۆكی تەنگژەكە پێوەستە بە بەڕێوەبردنی ڕووبارە هاوبەشەكان و نەهێشتنی جیاوازییەكان لە ناوخۆی وڵاتان.
گوتەبێژەكەی وەزارەتی سەرچاوەكانی ئاوی عێراق گوتی، وەزارەت لێكۆڵینەوەی ستراتیجی خۆی بۆ ئاو لە ماوەی 2015 تا 2035 ڕاگەیاندووە، ئاماژەی ڕوون بۆ پێویستیی پارەداركردن و جێبەجێكردنی لایەنی هونەری بۆ پڕۆژەكانی ئاو، هاوتەریب لەگەڵ ئەوە بیركردنەوە لە بژارەی گەورەتركردنی سەرچاوەكانی ئاو. لەلایەكی ترەوە پێویستە لێكۆڵینەوە و شیكردنەوەی ئاوی دەریا بۆ دەستەبەركردنی ئاوی خواردنەوە، سەرەڕای تێچووی زۆری ئەو پڕۆژەیە، بەڵام بۆ چارەسەری تەنگژەكە هەموو هەنگاوێك پێویستە.