گۆڤاری كۆندێ ناست تراڤلەری ئەمەریكی، ڕاپۆرتێكی ڕۆژنامەوانی نیكۆلا چیلتنی ئەمەریكی لەبارەی گەشتەكەی بۆ هەرێمی كوردستان لە ژێر ناونیشانی "چۆن هەرێمی كوردستانی عێراق دووبارە مێژووی خۆی دەنووسێتەوە" بڵاو كردووەتەوە و ئاماژەی داوە، قورسە كە باوەڕت پێ بكەن من لە عێراق، لە كاتێكدا لە مەلەوانگەیەك لە لووتكەی چیای كۆڕەك لە هەرێمی كوردستان لە ناو تەمومژی ناوچەكە مەلەوانی دەكەم.
نیكۆلا چیلتن
نووسیویەتی، لە دووریی 68 كیلۆمەتر لە سێگۆشەی سنووری عێراق و توركیا و ئێران لە چیای كۆڕەك، لە ناو مەلەوانگە بووم و لە تەكمەوە هۆڵی بۆلینگ و یارییە ڤیدیۆییەكان بوونی هەبوو، هەروەها گەرما و سپای رادسن لە هۆتێلی بلوو كۆڕەك ماونتن كە جوانترین هۆتێلی هەرێمی كوردستانە، بوونی هەبوو و دەبێ لە ڕێگەی تەلەفریكەوە بچیتە سەر چیای كۆڕەك و بەو هۆتێلە بگەیت، من و دوو ماڵباتی تری عێراقی لەوێ بووین و چێژمان لەو ساتانە وەردەگرت.
كاتێك سەرەتا بە خەڵكم گوت كە من گەشت بۆ هەرێمی كوردستان دەكەم، نیگەرانییەكی زۆریان پێوە دیار بوو، بەشێك لە هاوڕێكانم پێیان گوتم ئەمە كارێكی مەترسیدارە، ئایا پلانم هەیە چی دەكەم ئەگەر تووشی ڕفاندن بوومەوە؟ یان ئایا زۆر پێویستە بچیتە ئەوێ؟ دایك و باوكم كە پێشتر بە پاس لە توركیاوە گەشتیان بۆ حەلەب لە سووریا كردووە و هەنگاوەكەی منیان بە سەرنجڕاكێش ناو دەبرد، بەڵام كەسەكانی دەوروبەرم پرسیاری زۆریان دەكرد و وایان دەكرد گومانم لا دروست ببێ، لە كۆتاییدا بڕیارم دا بە هیچ كەسی تر نەڵێم كە بۆ كوێ دەچم.
"ئێمە كار دەكەین بۆ نەهێشتنی ئەو بیركردنەوە هەڵەیە" سۆزان میرئاودەلی لە ڕێگەی ئەپی زوومەوە چەند هەفتەیەكی كەم پێش گەشتەكەم پێی گوتم، ئەویش پێشتر ڕۆژنامەوان و پسپۆری پێوەندییەكانی كورد و كەنەدا بووە، بەڵام ئێستە لە هەولێرە و كار بۆ دەستەی گەشتوگوزاری كوردستان دەكات، چیلتن دەڵێ، لە تەواوی ژیانم حەز دەكرد ئەو ناوچەیە و خەڵكەكەی ببینم و كولتوورەكەیان بناسم، بەهۆی كاركردنم وەك ڕۆژنامەوان زۆر چیرۆكی ئازاربەخشم لەسەر كورد بیستووە، بەڵام هاتنم بۆ كوردستان دەرفەتی بینینی جوانیی سروشتی و بە ئەمەكی و میواندۆستی خەڵكەكەی پێدام.
زۆر هۆكار هەن بۆ ئەوەی سەردانی كوردستان بكەیت، لەوێ دیمەنی سروشتی سەرنجڕاكێش و تۆڕێكی فرەوانی ڕێڕەوی پیادەڕۆیی و پێگەی ئاینی زۆر كۆن و نوێ، گەشتی ڕاستەوخۆی لەگەڵ دوبەی و ئیستانبۆل و ئەسینا هەیە، ڤیزەی هاتنە ناوەوە لە كاتی گەیشتنە فڕۆكەخانە بۆ 50 وڵاتی جیا بوونی هەیە و دانیشتووانەكەی زۆر بە گەرمی بە خێرهاتنی سەردانكەران دەكەن و زۆر بەخشندەن لە میوانداریدا. جیا لەوەیش كوردستان گرنگییەكی زۆر بە ئاسایش و سەلامەتی دەدات و پەناگەیەكی زۆر ئارامە لە ناوچەیەكی پڕ لە ئاڵۆزیدا، سەرۆك و حكوومەت و دەسەڵاتی سنوور و هێزی تەناهی تایبەت بە خۆی هەیە، بەڵام سەرەڕای هەموو ئەو شتە باشانەیش، تا ئێستە بیركردنەوەی هەڵە لەسەر كوردستان هەیە و پێویستی بە ڕاستكردنەوەیە.
دوای گەشتكردنم لە دوبەی بۆ هەولێر كە سێ سەعات دەخایەنێت، گەیشتمە هەولێر كە یەكێكە لە دێرینترین شارەكان كە بە بەردەوامی ژیانی تێدا هەبوو لەسەر ئاستی دنیا، بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا زۆر بە خێرایی نوێ و مۆدێرن دەكرێتەوە، بەرزكەرەوەكانی دروستكردنی باڵەخانە لە شارەكە دیار بوون و كاریان دەكرد، لە ناو دڵی شارەكە قەڵای هەولێر هەیە كە یەكێكە لەو شوێنەوارانەی خراونەتە لیستی جیهانی شوێنەوارەكانەوە لەلایەن یونسكۆ، ماوەی زیاتر لە شەش هەزار ساڵە ژیان لەو شارە بوونی هەیە و ئێستەیش ئەو قەڵایە لە ژێر نۆژەنكردنەوەدایە.
لە خوارەوە بازاڕی "قەیسەری" بوونی هەیە و عەرەبانەی پڕ لە توو و شووتی و گوڵەبەڕۆژەی خۆشكراو بوونیان هەیە و خێزانەكان لە دەوروبەری نافوورە دەسووڕێنەوە و وێنە دەگرن، منداڵان داوا لە باوكیان دەكەن، تا ئایسكرێم و میزڵدانیان بۆ بكڕن و بە تەمەنەكانیش بە جلی ڕەنگاوڕەنگەوە دەسووڕێنەوە و تەزبیحی قەزوانیان لە دەستدایە. چەند ژەمێكی سووكم ئەو ڕۆژە تاقی كردەوە و دواتر قەیسی ترشكراوی وشككراوم خوارد و تامی هەنگوینم بە تامی گوڵ و پەنیری سوێرم كرد، كە دەخرێتە ناو پێستی بزنەوە و هەڵدەگیرێت، دواجار لە خواردنگەی كۆكتێل لام دا و فەلافلی بە ناوبانگی ئەو خواردنگەیەم خوارد بە سۆسی مانگی ترش و كەلەرمی خۆشكراو.
لە شەو دوای خواردن لە ڕێستۆرانتی راڤیۆی كە ڕێستۆرانتێكی بەناوبانگی ئیتاڵییە، لارە دزەیی دیزاینەری جلی كوردی یاوەریی كردم بۆ دانیشتنێكی تاقیكردنەوەی جلی كوردی، دیزاینەكانی جلی كوردی ئەو كلاسیكن و بە قوماشی ناكلاسیك دروستی كردوون، باوكی لارە، هۆمەر دزەییە كە ئایكۆنێكی دیاری موزیكی كوردییە.
ڕۆژی دواتر دەرفەتی ئەوەم هەبوو بچمە ناو قەڵاوە كە دەنگی كردنەوەی دوكانەكانی بازاڕ هەستێكی خۆشی پێ دەبەخشیت، سەردانی لۆلان مستەفام لە مۆزەی ڕستن و چینینی كوردی كرد كە لە ساڵی 1930ەوە بوونی هەیە و پڕە لە كەلوپەلی كۆنی چنینی دەستی لەلایەن كوردەكانەوە.
محەمەد قادری كە چەند ڕۆژی داهاتوو وەك ڕێبەری گەشتیاری بوو بۆم، لەگەڵی چووینە سەر قەڵا و ئەو دەیگوت، ئەمە گردێكی سروشتی نییە كە قەڵای لەسەر دروست كرابێت، بەڵكو دەستكردە و ئێستە ئێمە لەسەر شوێنەوارێكین كە زیاتر لە شەش هەزار ساڵە بوونی هەیە و دروستكراوە. دواتر شارەكەمان جێهێشت و ڕێگەكانی دەرەوەی شار زۆر نموونەیین بۆ ڕۆیشتنی پیادەڕۆ، لە هەردوو لاوە بەردەوام كۆشك بوونیان هەیە كە جۆرە خواردنەوە و خواردن دەفرۆشن.
لە ئاكرێ چاومان بە تاریق ئاكرەیی كرد كە پێشتر باڵوێزی عێراق بووە لە نەمسا و زیاتر لە 30 ساڵ كاری كردووە تا گوندە وێرانبووەكان ئاوەدان بكرێنەوە، ماڵەكەی پڕ بوو لە سەماوەری كۆن و دەگمەن و ئامێزی موزیكی و گرامافۆنی كۆن، خەیاڵی ئەوەم كرد كە چەند هەفتەیەكە لێرە دەژیم، بەیانی زوو هەستاین و چامان خواردەوە، لە مانگی ئادار/مارس ئاكرێ دەبێتە ناوەندی ئاهەنگگێڕانی كوردەكان لە كاتی هاتنی جەژنی نەورۆز و ساڵی نوێ و بە سەدان خەڵك گڕی ئاگر دەگرنە دەست و دەچنە سەر بەرزترین چیای دەوری شارۆكەكە.
دواتر سەردانی ڕواندزمان كرد كە ناوچەیەكی جێگیر و پڕ لە دیمەنی سەرنجڕاكێش و خواردنی خۆشە و دواجاریش چووینە سلێمانی كه بە شاری شاعیر و هونەرمەندانیش ناوی دەبرێت، بە یاوەریی ئارەزوو حەسەن محەمەد لەو شارە بوو كە ژنێكە و یەكەمجارە ئاژانسێكی گەشتیاری و ژینگەی بە ناوی كوردستان ئاوتدۆر دامەزراندووە، لە كۆتایی هەفتەكان گەشتی پیادەڕۆیی كورت لە دەرەوەی شارەكان ئەنجام دەدەن. لە دوكانەكانی نێو شارەكە دەسووڕاینەوە و دووكەڵی كەبابی برژاو لەسەر ڕەژوو بڵاو دەبووەوە و دواجاریش شەربەتی هەناری فرێشمان خواردەوە و بە درێژایی كاتەكە پێكەنین. ئەو ناوچەیە بە گشتی ڕوو لە داهاتوویەكی گەشە و ناكرێ چیرۆكەكانی ڕابردوو لەبیر بكرێن كە بەسەریان هێنراوە، بەڵام نووسینەوەی ئەو چیرۆكە نوێیانە نیشانەی توانا و حەز و گەشەی خەڵكەكەیە، كە خاوەنی كولتوورێكی دەوڵەمەند و خواردنی خۆش و میواندۆستییەكی زۆرن.