تایمز ئۆف ئیسرائیل: یاسای پاراستنی كورد پێویستییە بۆ كورد و ئاسایشی ئەمەریكا و ئیسرائیل

:: PM:02:37:11/02/2026 ‌
لەو كاتەوەی كە هەردوو سیناتۆر لیندزی گراهام و ریچارد بلومنتال، پڕۆژەیاسای پاراستنی كوردیان ئاراستەی ئەنجوومەنی پیرانی ئەمەریكا لە 29ی كانوونی دووەم/یەنایەر كردووە، كوردانی دەرەوە و وڵاتانی ناوچەكە هیوایان لەسەر واشنتن هەڵچنیوە، بەشێك وا تێگەیشتوون كە ئەو پڕۆژەیە جیا لە دەربڕینێكی سیمبولی چیتر نییە، بەشێكی تر وا بیر دەكەنەوە كە ئەمە گرتنەبەری ڕێوشوێنێكی ستراتیجی بە پەلەیە و ئامانج لێی پاراستنی رۆح و ژیانی ملیۆنان كوردە لە تەواوی ناوچەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەگەڵ گەرەنتیكردنی بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا و باشتركردنی ئاسایشی ستراتیجی ئیسرائیل لە ناوچەكە. 

كوردەكان كە نەتەوەیەكی بێ دەوڵەتن لە وڵاتەكانی توركیا و عێراق و ئێران و سووریا دەژین كە یەكێكە لە دابڕاوترین ناوچەی دنیا و زۆرترین تەنگژەیشی تێدایە، ئەوان ڕووبەڕووی هەڕەشەی بەردەوام دەبنەوە لەلایەن سیستمە دیكتاتۆرەكانی ناوچەكە كە ئەجێندای ئیسلامی و نەتەوەیی بە درێژایی مێژوو دەكەنە بیانوو بۆ كۆمەڵكوژكردنی كورد، ماوەی نزیكەی سەدەیەكیشە كوردەكان دەناڵێنن بە دەست كۆمەڵكوژییە یەك لە دوای یەكەكان و ڕاگواستنی زۆرەملێ و هەوڵدان بۆ سڕینەوەی ناسنامە و كولتووریان، لەگەڵ ئەوەیشدا ئەوان بە ڕووی سیستمە دیكتاتۆرەكانی ناوچەكە و هێزە توندڕۆكان وەستانەوە و پارێزگاری لە كۆمەڵگەی كراوەی خۆیان لە دڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكەن. 

كورەكان لە توركیا لە 1921 لە میانەی ڕاپەڕینی كۆچگیری و لە 1930 لە كۆمەڵكوژی زیلان و لە 1937 – 1938 كۆمەڵكوژی دەرسیم، كۆمەڵكوژ كراون، بە درێژایی ساڵانی تریش تووشی ڕاگواستنی زۆرەملێ و ڕەشبگیری و كوشتن و بڕین بوونەتەوە، لە عێراق لە میانەی هەڵمەتەكانی ئەنفال لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە ئەنفال و كۆمەڵكوژ كران. كیمیابارانكردنی هەڵەبجە لە 1988 و كوشتنی زیاتر لە 180 هەزار كورد و دواجاریش هەڵمەتی داعش دژی كورد بە گشتی و كوردانی ئێزیدی لە عێراق و سووریا، لە ئێران دوای ڕووخاندنی كۆماری كوردستان لە مهاباد 1946، ڕژێمی ئێران كەوتە كۆمەڵكوژكردنی كورد، لە 1979 دوای شۆڕشی ئیسلامی بەهەمانشێوە كۆمەڵكوژی و ڕەشبگیری كورد لەلایەن ڕژێمی مەلاكانەوە دژی كورد ئەنجام درا، لە سووریا لە شەستەكانی سەدەی ڕابردوو ڕژێمی بەعسی سووری كوردی لە پێدانی ڕەگەزنامە بێبەش كرد و ئاگری سینەمای شاری عاموودا بەردا كە سەتان منداڵی كورد سووتان، لە 2004 لە قامیشلۆ كۆمەڵكوژی و ڕەشبگیریی كوردی كرد و دواتریش لە دوای ئاڵۆزییەكانی سووریا لەلایەن ڕێژیمی بەعس و داعش، جارێكی تر كوردەكان قوربانیی گەورەیان دا. 

لەگەڵ بەردەوامی بەرگریكردنی كورد لە خۆی و وەستانەوە بە ڕووی ستەمكاری، لە 2003دا كورد هاوپەیمانی لەگەڵ ئەمەریكا دروست كرد، لە كاتێكدا توركیای ئەندامی ناتۆ هەوڵی بەربەست دروستكردنی لە بەردەم ئەمەریكا دەدا، بەڵام پێشمەرگە بوون بە هاوپەیمانێكی ستراتیجی هێزەكانی ئەمەریكا و لەگەڵ ئەوان ڕووبەڕووی ڕێژیمی بەعس سەدام بوونەوە و ڕووخاندیان، لە كاتی هەڵمەتەكانی ڕێكخراوی تیرۆریستی داعشیش لە عێراق و سووریا پێشمەرگە و شەڕڤانانی كورد، سەلماندیان كە باشترین هێزی شەڕكەرن بۆ لەناوبردنی تیرۆریستان و توندڕۆكان، وەك هێزێكی سەرەكیی وشكایی بە پشتیوانی هێزی ئاسمانی ئەمەریكا و هاوپەیمانان، كۆتاییان بە ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش لە عێراق و سووریا هێنا. 

فەرهەنگ و كولتووری كوردەكانیش باوەڕبوونە بە فرەیی و پێكەوەژیان و تێكەڵنەكردنی ئاین بە دەوڵەت، ئەم جۆرە بیركردنەوەیەیش بە تەواوی جیاوازە لە ئایدلۆجیای توندڕۆی ئیسلامی كە ناوچەكەی تەنیوە، ئەوان جیا لەوەی هەموو پێكهاتە ئاینی و نەتەوەییەكانی ناوچەكەیان پاراست، هاوكات بەها كۆمەڵایەتییەكانیشیان هاوتەریبە لەگەڵ بنەماكانی دیموكراسیەتی وڵاتانی ڕۆژئاوا. 

لە تەك هاریكاری و پاراستنی بەرژەوەندییە ستراتیجییەكانی ئەمەریكا، كوردەكان ڕق و توندڕۆییان بەرانبەر جووەكانیش نییە و جووەكان زیاتر لە هەزار ساڵ لەگەڵ كورد لە ناوچەكە ژیاون، ئێستەیش چیرۆكی دراوسێ جووەكان لەلایەن كوردەكانەوە دەگێڕدرێتەوە كە بەر لە ڕۆیشتنیان بۆ ئیسرائیل لەو ناوچانە ژیاون، هەڵوێستی كورد جێگیرە و ڕەتكردنەوەی سیستمی دیكتاتۆری و گرووپە توندڕۆكانە كە ئەمەیش لەگەڵ بەرژەوەندییە ستراتیجییەكانی ئەمەریكا و ئیسرائیل یەكدەگرێتەوە و ئاسایشی هاوبەشی هەرسێ لا دژی دیكتاتۆر و توندڕۆكانن. 

بە ڕوانین لەو نزیكبوونانەی لە سەرەوە ئاماژەمان پێ دا، پڕۆژەیاسای پاراستنی كورد تەنیا پڕۆژەیەكی مرۆیی نییە، بەڵكو دەكرێ ببێت بە ئامرازێكی زیندوو لە سیاسەتی ستراتیجی ئەمەریكا، كوردەكان پێگەیەكی جیۆپۆلەتیكی زۆر ستراتیج و گرنگیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە و زۆر ناوچەی ناكۆكی و پڕ لە گرژی لە دەوربەری ناوچەكانی كورد بوونیان هەیە، بۆیە پاراستنی گەلی كورد بۆ ڕێگرتن لە گرووپە توندڕۆكان و هێزەكانی سەربە ئێران و فراوانكرنی ئاسایشی ناوچەكە كە سیستمە دیكتاتۆرەكانی ناوچەكە، هەوڵی پاوانخوازی و فرەوانكردنی هەژموونی خۆیان دەكەن، بۆیە پاراستنی كورد واتە پاراستنی بەرژەوەندییە تەناهییە فراوانەكانی ئەمەریكا و ئیسرائیل و هاوپەیمانی وڵاتانی ڕۆژئاوا لە ناوچەكە. بە پشتیوانیكردنی كورد ئەمەریكا متمانەی خۆی لای كوردەكان زیاتر دەكات كە وەك هاوبەشێك و هێزی لۆكاڵی، بەردەوام دەبن لە پشتیوانیی ستراتیجەكانی ئەمەریكا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆر و پشتیوانیكردنی حكوومەتی دیموكراتی و ڕێزگرتن لە فرەیی. 

سەرەڕای ئەوەیش دەركردنی ئەو یاسایە، پەیامێكی ڕوون دەبێ بۆ لایەنە باڵابەدەستەكانی ناوچەكە، بەوەیش هەر لایەنێك هێرش بكەنە سەر هاووڵاتییانی كورد و هێزەكانی كورد، ڕووبەڕووی سزای زۆر قورس دەبنەوە، ئەمە دەبێتە وەڵامدانەوەی توند دژی سیاسەتی كۆمەڵكوژكردنی كورد كە لەلایەن وڵاتانی ناوچەكە لە دژی كورد ئەنجام دەدرێن. 

ئەو پڕۆژەیاسایە دەتوانێ ژیانی ملیۆنان كورد بپارێزێت، هاوكات ئەو گەلە دەبن بە هەڕەشەیەك بۆ سەر ڕژێمە سەركوتكەرەكان و ڕێكخراوە تیرۆریستییەكان، لە تەك ئەوەیشدا گەلی كورد بە ئاشتییانە لە ناوچەكە دەژی و دەبێتە ئامرازێك بۆ دروستكردنی هاوسەنگی لە هەرێمەكە و بەهێزكردنی بنەماكانی دیموكراتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەرەڕای هەموو ئەوانە دەركردنی یاسای پاراستنی كورد ئەركێكی ئەخلاقییە، چونكە كوردەكان بە درێژایی مێژوو ددانیان پێدا نەنراوە و كۆمەڵكوژ كراون و بێ دەوڵەت ماونەتەوە، لەگەڵ ئەمەیشدا لایەنگری خۆیان بۆ وڵاتانی دیموكرات و بەها دیموكراتییەكان بە كردەیی دەربڕیوە، بۆ بەرپرسیاریەتیی ئەمەریكایە بەو پێیەی كە ڕابەرایەتی دنیا دەكات لە بەرگریكردن لە مافی مرۆڤ و دیموكراسی، ئەمە پابەندییەكی ئەخلاقی لەسەر ئەمەریكا دروست دەكات كە جووڵە بكات و ئەو یاسایە بە فەرمی دەربكات. 

ڤەیسی داغ نووسەر و توێژەر لە بەشی پێوەندییە نێودەوڵەتییەكان لە زانكۆی عیبری لە جۆرشەلیم لە پێگەی زە تایمز ئۆف ئیسرائیل نووسیویەتی.


وشە - باز ئه‌حمه‌د