دوێنێ هەینی كارەكانی كۆنفڕانسی میونشن بۆ ئاسایش دەستی بەكارەكانی كرد. چیرۆكی سەرهەڵدان و دامەزراندنی ئەو كۆنفڕانسە بۆ كەی و چی دەگەڕێتەوە و سەرەتا چۆن هەنگاو نراوە بۆ كۆبوونەوەیەكی ساڵانەی لەم چەشنە لە شاری میونشنی ئەڵمانیا؟
62ەمین خولی كۆنفڕانسی
میونشن بۆ ئاسایش بۆ ئەمساڵ بە بەشداریی 50 سەرۆكی وڵات و حكوومەت لە سەرانسەری دنیا بەشداریان تێدا كردووە، لە ناویاندا سەركردەی زۆربەی وڵاتانی ئەوروپا و شاندێكی باڵای حكوومەتی ئەڵمانیایش بە سەرۆكایەتیی ڕاوێژكاری ئەو وڵاتە فریدریش مێرتس و سەرۆكی فڕەنسا ئیمانوێل ماكرۆن و وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا ماركۆ رۆبیۆ و نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەشدارن. سازكردنی ئەو كۆنفڕانسە لە كاتێكدایە كە دنیا لە بەردەم تەنگژەیەكی گەورەی متمانەدایە و گرژییەكان لە پێوەندییەكانی جەمسەرەكانی هەردوولای زەریای ئەتڵەسی ڕوو لە بەرزبوونەوەدا.
كۆنفڕانسی ئەمساڵ باس لە پرسی ئاسایش و بەرگری لە ئەوروپا و داهاتووی پێوەندییەكانی لەگەڵ ئەودیوی زەریای ئەتڵەسی، ڕوانین و كێبەركێكان لەسەر سیستمی جیهانی و شوێنپێی تەناهی لە پێشڤەچوونی تەكنەلۆجیا دەكات، دوێنیش چەندان دیبەیت و كۆڕ و كۆبوونەوە وەك كارنامەی یەكەم ڕۆژی كۆنفڕانسەكە هاتنە سازكردن.
لە ماڵپەڕی كۆنفڕانسی میونشن بۆ ئاسایشدا هاتووە، ئەو كۆنفڕانسە بۆ یەكەمجار لە پایزی 1963 دامەزرێنراوە و لەگەڵ ئەوكات گۆڕانكاریی زۆری بەخۆیەوە بینیوە، سەرەتا لە ژێر ناوی "كۆبوونەوەی سەربازی نێودەوڵەتی" لەسەر دەستی ئەفسەرێكی پیادەی سوپای پێشووی ئەڵمانیا بە ناوی "ئیڤالد فۆن كلایست" دامەزراوە، ئەو ئەفسەرە پێشتر لە جەنگی دووەمی جیهانی پشكداری كردووە و یەكێكیش بووە لەو كەسانەی پلانی كوشتنی ئەدۆلف هیتلەری سەركردەی نازییەكانی داناوە.
ئامانجی سەرەتای ئەو كۆنفڕانسە، پشتیوانیكردنی گفتوگۆ و بەهێزكردنی پێوەندییەكان بوو لە نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوای ئەوروپا لەمیانەی جەنگی سارددا، دواتر ناوی كۆنفڕانسەكە بۆ "كۆنگرەی زانستەكانی سەربازی نێودەوڵەتی" گۆڕا و ساڵانە 60 ئەندامی هەبوو و كۆ دەبوونەوە، زۆربەی ئەندامەكانیشی ئەفسەری باڵای سوپا و پسپۆرانی بواری تەناهی بوون، لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەی كە كۆنفڕانسەكە لە وێستگە جیاجیاكان بەخۆوەی بینیوە، شێوازی بەڕێوەبردن و ناوەكەی، بەڵام ئامانجی سەرەكی ئەو كۆنفڕانسە وەك خۆی ماوەتەوە و گۆڕانكارییەكی ئەوتۆی بەخۆیەوە نەبینیوە.
ئەو كۆنفڕانسە پێناسەی خۆی لە پێگەكەی بڵاو كردووەتەوە و نووسیویەتی، سەكۆیەكی سەربەخۆی دروستكردنی سیاسەت و پسپۆرانە بۆ خستنە ناو گفتوگۆی كراوە و بنیاتنان لەبارەی دیارترین پرسە تەناهییە بەرچاوەكان لە ئێستە و داهاتوودا"
دامەزرێنەری ئەو كۆنفڕانسە، ئیڤالد فۆن كلایست لە 1922 لەدایك بووە و لە 2013 كۆچی دوایی كردووە، یەكێك بووە لەو ئەفسەرانەی كە لە ساڵی 1944 هەوڵیان دا بە بۆمب كۆتایی بە ژیانی ئەدۆلف هیتلەر بهێنن، ئەڵمانیا لە زیانە زەبەلاحەكانی هێرشی هاوپەیمانان بۆ سەری ڕزگار بكەن و كۆتاییش بە حوكمی نازییەكان بهێنن.
كلایست ڕاسپێرابوو كە ئەركی پێشاندانی جلی سەربازی نوێی هیتلەری پێ بدرێت، واتە جلی نوێی سەربازی وڵات لەبەر هیتلەر بكات، یەكێك لە ملپێچەكانیش كە بۆ لەبەركردنی هیتلەر دانرابوو، پڕ لە تی ئێن تی و مادەی تەقەمەنی كرابوو، بەڵام دواتر ئەو پلانە هەڵوەشایەوە، چونكە لە دوا ساتدا هیتلەر گۆڕانكاریی بەسەر خشتەی كارەكانی ئەمڕۆژە هێنا، وەك گرتنەبەری ڕێوشوێنێك بۆ سەلامەتی خۆی.
لە ساڵانی 1950 كلایست وەك نووسەر و بڵاوكەرەوە كاری كردووە و بۆ ماوەی 30 ساڵ پشتیوانی سەرەكی كۆنفڕانسی میونشن بۆ ئاسایش بووە، ڕۆڵێكی یەكلاكەرەوەی بینیوە لە پەرەپێدان و گەشەپێدانی گفتوگۆی تەناهی لەگەڵ ئەودیوی زەریای ئەتڵەسییەوە و چوونی ئەڵمانیا بۆ ناو هاوپەیمانی باكوری ئەتڵەسی دوای جەنگی جیهانی دووەم و پشتیوانیكردنی ئەڵمانیا لە ئەمەریكا لە میانەی جەنگی سارد لەسەر ئاستی فراواندا.
لە دەیەی یەكەمی مێژووی ئەو كۆنفڕانسە، زۆر سەرنج خراوەتە سەر ئەوەی ئەندامانی بەشداربوو لە كۆنفڕانسەكە زۆر كەم بن و لە دەیان كەس تێپەڕ نەبن، سەرەڕای ئەوەی دیدارە سەربازییەكه سەرەتا دیوێكی نێودەوڵەتی هەبوو لە سەرەتادا، بەڵام لە پلەی یەكەم سەكۆیەك بوو تێیدا ئەڵمانەكان بەشدارییان تێدا دەكرد بۆ گۆڕینەوەی بۆچوونەكانیان لەگەڵ هاوپەیمانەكانیان، بەتایبەت ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و ژمارەیەكی تر لە وڵاتانی ئەندام لە هاوپەیمانی باكوری ئەتڵەسی" ناتۆ"، ئەمە وایكردبوو كە كۆنفڕانسەكە ناوێكی تری لێ بنرێ و بە "كۆبوونەوەی خێزانی لەودیوی ئەتڵەسییەوە" و سەرنجی گفتوگۆكان لە میونشن لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوای ئەوروپا، لە چوارچێوەی ڕووبەڕووبوونەوەكان لە سەردەمی جەنگی سارد خۆی دەبینییەوە.
لە دوای جەنگی ساردەوە، كلایست و جێگرەكەی هۆریست تیلتشیك، كۆنفڕانسەكەیان لە قۆرخكردنی بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوای ئەوروپا و ئەمەریكا كۆتایی پێ هێنا، دەرفەت و بواریان بە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا و تەنانەت ڕووسیایش دا تا بەشداری لە كۆنفڕانسەكە بكەن. بۆیە كۆنفڕانسەكە ئێستە چین و بەڕازیل و هیند و زۆربەی وڵاتانی تری دنیایش بەشداریی تێدا دەكەن، لە كۆنفڕانس بۆ تاوتوێكردنی بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوا، بۆ كۆنفڕانسێكی جیهانی و باسكردن لە داهاتووی ئاسایشی دنیا گۆڕاوە.