سەنتەری جۆرشەلیم بۆ ئاسایش و پێوەندییەكانی دەرەوە بابەتێكی بە ناونیشانی "ئایا دەكرێ هەولێر ئیلهام بە سووریای نوێ ببەخشێت" بڵاو كردووەتەوە و ئاماژە بەوە دەكات، هەرێمی كوردستان و هەولێر ناوەندێكی گرنگ و گەورەی بەیەكەوەژیان و نموونەیەكی ناوازە و دەگمەنن لە ناوچەكە، پێویستە سووریای نوێ هەمان نموونە و ئەزموون دووبارە بكاتەوە، تا پێكهاتە جیاوازەكان بەیەكەوە بە ئاشتی بژین.
دوای ڕووبەڕووبوونەوەی خوێناویی نێوان هێزەكانی كورد و سوپای حكوومەتی سووریا و میلیشیای هۆزەكانی عەرەبی، دواتریش گەیشتن بە ڕێككەوتن و دانوستاندن، گۆڕەپانی سووریا دووبارە بە ناجێگیری و نائارامی شادبووەوە، لە بەرانبەردا بەمدواییە سەردانی هەولێرم كرد لە كاتێك كە دۆزی كورد لە سووریا تەنیا پرسێكی تیۆری بوو و ئێستە بووەتە واقیعێكی جێگیر، لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی توندوتیژی، هاوكات لەگەڵ هەڵوێستی ئەمەریكا لەبارەی داهاتووی هێزەكانی سووریا و بەردەوامی بە ئامانجگرتنی پێكهاتەكان لە سوەیدای درووزییەكان، پرسیار ڕووبەڕووم بووەوە، ئەویش ئەوەیە: چ نموونەیەك ئەگەر بوونی هەبێت، توانای دووبارە بنیاتنانەوەی سووریایەكی جێگیر و فرەكولتووری هەیە؟
لە میانەی سەردانم بۆ كوردستانی عێراق، گفتوگۆكان لە ناوەندە سیاسی و سەربازییەكان و كۆمەڵگەی مەدەنی بە پێچەوانەوە باسی دۆخی ناهەمواری ناوچەكەیان دەكرد، هیچ خەیاڵێك لەبارەی ئەو ڕێگەیە نەبوو كە سووریا دەیگرێتەبەر، لەگەڵ ئەوەیش لە سووریا ترس و نادڵنیایی لە حكوومەتی كاتی و مامەڵەی پێشوەختەی لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن لێكەوتەكانی هەڵوەشاندنەوەی هێزەكانی سووریای دیموكرات هەیە، بەتایبەت ئەوەی پێوەستە بە سەربازگە و گرتووخانەكان كە گیراوانی داعشیان تێدابوو.
لە سێبەری ئەو دۆخە ناهەموارەدا،
هەولێر نموونەیەكی ناوازە و دەگمەنی لە ناوچەكە پێشكەش كردووە، نموونەیەكی خەیاڵی نییە، بەڵكو تەواو واقیعی و كردەییە. لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینی چاوم بە خالید جەمال ئەلبر بەڕێوەبەری گشتیی كاروباری كریستیانەكان كەوت كە لە 2015 لەوكاتەی داعش لەوپەڕی دەسەڵاتی بوو، لەگەڵ هاوڕێیەكی پڕۆژەیەكیان پێشنیاز كردووە بۆ دداننان بە سەرجەم ئەو ئاینانەی كە لە هەرێمی كوردستان بوونیان هەیە، پەرلەمانی كوردستان ئەو پڕۆژەیەی پەسند كرد و سەرجەم ئاینەكان ددانیان پێدا نراوە و ئازادن لە ئەنجامدانی پەرستشە ئاینییەكانیان.
ئێستە هەرێمی كوردستان ددانی بە هەشت ئاین ناوە كە بریتین لە ئیسلام و كریستیان و ئێزیدی و جوو و سابیئەی مەندائی و زەردەشتی و كاكەیی و بەهائییەكان، ئەو هەنگاوە لە ساتێكی ئارام نەهاتووەتە بوو، بەڵكو لە كاتێكدا كە هەرێمەكە لە ژێر گوشاریكی زۆر بوو، كۆمەڵگەی ئاینەكانی تر دەتوێنرانەوە، ئەوەی هەولێر جیا دەكاتەوە تەنیا سیاسەت نییە، بەڵكو یەكدەنگی و هاوئاهەنگییە چەندان جار دووبارە دەبووە كە خەڵكی پەسنی سەركردایەتییان دەكرد كە بیرۆكەی ڕێزگرتن لە جیاوازییەكان پەرە پێداوە، سەرەنجام ئەمەیش ئارامی و ئاسایش تۆكمەتر دەكات، لێرە وەك تیۆر ئەمە نەخراوەتەڕوو، بەڵكو لە واقیع ڕۆژانە كاری پێ دەكرێت.
ئەو ڕوونییە لە گفتوگۆكانی تایبەت بە پرسی پەكەكەیش بەهەمانشێوە بوو، خەڵكی ڕەخنەی زۆری لێ دەگرن و ترسیان لە ئایدلۆجیای ئەو حزبە هەیە، نەك وەك بیركردنەوە، بەڵكو وەك ستراتیج دژی دەوەستنەوە، چونكە پەكەكە دژی وڵاتانی ڕۆژئاوا هەنگاو دەنێ و پێوەندی لەگەڵ ئێران هەیە، ئەمەیش بە خاڵی لاوازی پەكەكە دەبینن، نەك خاڵی بەهێز، بەڵام دووپات لە جیاكردنەوەی هێزەكانی سووریای دیموكرات لەگەڵ پەكەكە دەكەنەوە، چونكە هەسەدە پەكەكە نین، بەڵام بیركردنەوە و ئایدلۆجیایان لە یەكترەوە نزیكە. لە هەولێر تا ئاستێكی فرەوان ئەو بیركردنەوەیە بێ نهێنیبوون باسی لێوە دەكرێ و بە خاڵێكی لاواز هەژمار دەكرێ كە هەسەدە هەیەتی.
لە بەرانبەر ئەو ئایدلۆجیایەی پەكەكە و هەسەدە هەیانە، هەرێمی كوردستانی عێراق وەبەرهێنانی لە ڕێگەیەكی جیاوازتر كرد، كەخۆی لە هاوپەیمانی بەستن لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژئاوا و تێكەڵبوون بە بازاڕی جیهانی و ڕاكێشانی وەبەرهێنانی بیانی و سیاسەتی پراگماتی لەبری خۆبەستنەوە بە ئایدلۆجیا كرد، لە كاتێكدا پێگەی دامەزراوەیی هەولێر گەورەتر دەبێت، بەڵام پەكەكە بەردەوام لە ناو گرژی و نائارامی ماوەتەوە.
ئەو ڕێبازی كرانەوەی كورد بۆ هەموو كەسێكە و تەنانەت بۆ ئیسرائیلیش بەهەمانشێوەن، چاوم بە جەمال ئەلداوی قەشەی كریستیانەكان كەوت كە سەردانی ئیسرائیلی كردووە، پێوەندی لەگەڵ گەلی جوو ڕوانگەیەكی ئاكاری و لاهووتی هەیە، بۆ ئەو ئەمە هەڵوێستێكی سیاسی نەبوو، بەڵكو پرسی ئیمان و باوەڕە.
لە تەواوی ئەو كاتەی لە هەرێمی كوردستان بووم، ئەوەم گوتووە كە من لە ئیسرائیلەوە هاتووم ئەمە هیچ گرژییەكی دروست نەكرد، بەڵكو بە پێچەوانەوە دەرگەكانم بە ڕوو دەكرانەوە، تەنانەت لەو شوێنانەی كە پێگەیشتنیشیان سنووردارە، ئیسرائیلی بوون كارێكی زۆر ئاساییە، بۆ تاقیكردنەوەی ئەو كرانەوەیە موزیكی ئیسرائیلیمان لە ناوەندی هەولێر لێدا، بەرانبەر چاوی هێزەكانی تەناهی، كاردانەوەكان زۆر ئارامبوون و جۆرێك لە پرسیاری دروستكرد كە ئەمە چییە، بەڵام بە هیچ شێوەیەك پێویستی بە هەڵچوون و ڕووبەڕووبوونەوە نەبوو.
دوای گەڕانەوەم كۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش دەستی پێ كرد، وەزیری دەرەوەی سووریا و فەرماندەی هێزەكانی سووریای دیموكرات بەیەكەوە كۆبوونەوە، كۆبوونەوەكە خۆی جێی سەرسوڕمان نەبوو، بەڵكو گرنگتر لەوە چوارچێوەی كۆبوونەوە و هەڵوێستی هەردوولا لەگەڵ یەكتر و دەركەوتن بەو شێوەیە سەرنجڕاكێش بوو. بەرپرسانی ڕۆژئاوا دووپاتیان لە پێوستی جێگیری سووریا كردەوە و هاوكات سوور بوون لەسەر ئەوەی كە كوردە هاوپەیمانەكانیان پەراوێز نەخرێن، دوای ئەو ڕۆڵە گەورەیەی لە جەنگی دژ بە داعش گێڕایان، بۆیە پێویستە لەگەڵ حكوومەتی سووریا تێكەڵ ببن، لایەنی سووری بە متمانەیەكی زۆرەوە ئەمەی قبووڵ كردووە و بەشدارییەكی كارای لە سیاسەتی ناوەندی لە چوارچێوەی سووریا ددان پێداناوە.
بەڵگەكان ئاماژە بەوە دەكەن، پرۆسەی تێكەڵكردنەوە تەنیا فرەوانكردنی دەسەڵاتی دەوڵەت نییە، بەڵكو ئاڵنگارییە بۆ دووبارە پێكهێنانەوەی هاوپەیمانییەكان، چونكە دوورخستنەوەی كوردەكان لەو تۆڕەی كە پێوەندییان بە ئێران و میحوەری موقاوەمە هەبوو، خزمەتی زیاتری تێكەڵبوونەوە دەكات و دووبارە كۆنتڕۆڵی هاوسەنگی جیۆپۆلەتیكی لە ناوچەكە دەكات.
كوردستانی عێراق نموونەیەكی ناوازە و دەگمەنە و دەكرێ سووریای نوێ چاوی لێ بكات و دووبارەی بكاتەوە، بەڵام ئەو نموونەیە بە ئامادەكراوی نەهاتووەتە دی، بەڵكو ڕێگەكەی بە ناو مێژوو و سەركردایەتی ئەو ناوچەیە تێپەڕ دەبێ، لەگەڵ ئەوەیش بووەتە هۆی ئەوەی توانای بەیەكەوە گونجان و بەیەكەوەژیان زۆر بەهێز بێ، ئەمەیش پشتیوانی سەرەكی دامەزراوەكان و ئابووری و هاوپەیمانی ستراتیجی لەگەڵ سیستمی نێودەوڵەتی دەكات.
باشترین وانەی پێوەست نییە بە هەڵبژاردنی نموونەكان، بەڵكو درككردنە بە ڕێگە جیاوازەكان، چونكە دەمانگەیەنێت بە ئەنجامی جیاواز، بە هەڵە تێگەیشتن لە جیاوازییەكانیش دەرئەنجامی قورس و خراپی لێ دەكەوێتەوە. پێكەوەژیان تەنیا بە ڕاگەیاندن و میدیاوە دروست نابێت، بەڵكو پێویستی بە ژێرخان و خۆپارێزی و سەركردایەتییەك هەیە كە توانی بەردەوامیدانی بەو پێكەوەژیانە بۆ ماوەیەكی دوور و درێژ هەبێت.
ڕەوان عوسمان توێژەر لە سەنتەری جۆرشەلیم بۆ ئاسایش و پێوەندییەكانی سووریا نووسیویەتی.