لە پەراوێزی هەڵوێستی شەرمنانەی ئەمەریكا بۆ وەڵامدانەوەی درۆن و هێرشی ئێران و میلیشیاكانی لە عێراق بۆ سەر هەرێمی كوردستان، كراوەیی ئاسمانی كوردستان كە تەنیا لە هەولێر سیستمی دژە مووشەك و درۆن بۆ پاراستنی بنكەی هاوپەیمانان بوونی هەیە، لە تەواوی ناوچەكانی تری كوردستان هیچ سیستمێكی بەرپەرچدانەوە بوونی نییە، ئایا ئەمە وا دەكات كە هەرێمی كوردستان هاوشێوەی كەنداو پەنا بۆ ئۆكراینا ببات، تا سیستمی دژە درۆنی زۆر هەرزان و ئەزموونی جەنگی درۆنەكان لە ئۆكراینا وەربگرێت؟
لەگەڵ دەستپێكردنی جەنگی ئەمەریكا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، نەبوونی سیستمی بەرگری و بەرپەرچدانەوەی ئاسمانی بووە كێشەیەكی گەورە بۆ هەرێمی كوردستان، لە كاتێكدا زۆربەی شەوەكان ئەو هەرێمە هێرشی چڕ و فراوانی دەكرایەسەر، هەرچەندە حكوومەتی هەرێمی كوردستان داوای لە واشنتن دەكرد كە سیستمی بەرگری بەهێزتر و زیاتر ڕەوانەی كوردستان بكات، بەڵام واشنتن بە بێ وەڵامی مایەوە، بۆیە ئەگەری ئەوەیە هەیە كە پەنا بۆ شێوازێكی تری بەرگریی ئاسمانی ببرێت.
ئەو شێوازە نوێیە ئۆكراینا لە گۆڕەپانی جەنگ دایهێناوە و پێڕەوی دەكات، سوپای وڵاتانی دنیا بە پەرۆشەوە خواستی زۆریان بۆ ئەو سیستمە بەرگرییە ئاسمانییە هەرزان و كەمتێچووەی ئۆكراینا هەیە، بۆ ئەوەی كەلێن و بۆشاییەكانی ئاسمانی وڵاتەكانیان پڕ بكەنەوە، ئەو سیستمە بە بەراورد بە سیستمی پاتریۆت و ساد و سی ڕامی ئەمەریكی تێچووی زۆر كەمترە و وردتر درۆنەكان دەپێكێت.
هیچ بەڵگەیەك نییە كە سیستمی بەرگریی ئاسمانی و دژە درۆن لە ئاسمانی كوردستان بە فراوانی بەكار بهێنریت، بەڵام بەرپرسانی هەرێمەكە هیوا دەخوازن كە لە داهاتوویەكی نزیك ئەو جۆرە سیستمانەی بەرپەرچدانەوە بە فراوانی لە هەرێمەكەیان ببینن.
بەرپرسێك لە وەزارەتی كاروباری پێشمەرگەی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بۆ "
ئەمواج میدیا" گوتی، دەمانەوێ و هەوڵی زۆر دەدەین كە درۆن و سیستمی دژە درۆن و ڕاداری ئاشكراكردنی درۆن و شوێنی هەڵدانی درۆنەكانمان دەست بكەوێ و بەكاری بهێنین.
ئەلێكس ئەلمێدا شرۆڤەكاری كاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە كۆمپانیای هۆریزۆن ئنگەیج بۆ ڕاوێژبەخشین لە مەترسییە سیاسییەكان دەڵێ، بە دڵنیاییەوە پێویستە حكوومەتی هەرێمی كوردستان ئەو بابەتە بە وردی تاوتوێ بكات، ئەگەر تا ئێستە هەنگاوی بۆ نەهاوێشتووە. مەبەست لێی هەنگاو هاوێشتنە بۆ دەسكەوتنی سیستمی دژە درۆنی ئۆكرانی.
سیستمی دژە درۆن سەكۆی تەواوی بە ئامانجگرتن و چاودێریكردن و بەدواداچوونی درۆنە لە ئاسمانەوە، بە تایبەت درۆنی ئێرانی جۆری شاهید كە بە درۆنی بەرپەرچدانەوە دەخرێنە خوارەوە، ئەمە پێشڤەچوونێكی نوێیە و پێشڤەچوونی تەكنەلۆجیای نوێی پێویستە، ئەو سیستمە ئۆكراینا سەرنجی بەرپرسان و حكوومەت و ڕای گشتی وڵاتانی ڕاكێشاوە، دوای ئەوەی لە جەنگی ڕووسیا دژی ئۆكراینا، كییڤ بە فراوانی بەكاری دەهێنێت. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی بۆچوونەكان لەبارەی سوودی زۆری ئەو سیستمە لە گۆڕەپانی جەنگ لە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا، ئەمە دەریدەخات كە بۆ شوێنێكی وەك كوردستانی عێراق زۆر گونجاو و لەبارە.
بەگوێرەی تیمی كۆمەڵگەی دروستكەرانی ئاشتی "سی پی تی" كە ڕێكخراوێكی لۆكالی چاودێریكردنی ململانێكانە، زیاتر لە 500 هێرش لە ماوەی مانگی یەكەمی شەڕی ئێران و ئەمەریكا كراوەتە سەر هەرێمی كوردستان، لەو ژمارەیە 179 هێرش لەلایەن سوپای پاسدارانەوە ئەنجام دراوە و ئەوانەی تریش لەلایەن گرووپە میلیشیاكانی ئێران لە عێراق.
لەو ژمارە هێرشە 359 هێرشیان بە درۆن ئەنجام دراون و 100 مووشەكی بالیستیكیش ئاراستەی كوردستان كراوە و زیاتر لە نیوەیان لە ئاسمان تەقێنراونەتەوە، یان بەهۆی كێشەی تەكنیكییەوە كەوتوونەتە خوارەوە نەتەقیونەتەوە.
ئەلێكس ئەلمێدا دەڵێ، ئێستە بنكەی هاوپەیمانان لە فڕۆكەخانەی هەولێر بە سیستمی دژە مووشەكی پاتریۆت و مووشەكی ڕابید سنتری بەریتانی مەودا نزیكی دژە درۆن دەپارێزرێت، هەروەها درۆنی جۆری كایۆت كە دژە هێرشی درۆنی و سیستمی سیرام بۆ بەرگریی ئاسمانی بەكار دەهێنرێن، هاوكات فڕۆكەی جەنگیش بۆ خستنەخوارەوەی درۆنەكانی ئێران لە ئاسمانی كوردستان بەكار هێنراوە.
جیا لە هەولێر زۆرینەی رەهای ناوچەكانی تری هەرێمی كوردستان بە دەست نەبوونی سیستمی بەرگری ئاسمانییەوە دەناڵێنن، بەتایبەت شارە گەورەكانی وەك سلێمانی و دهۆك و كێڵگەكانی نەوت و كێڵگەی غازی كۆرمۆر و سەرسەنگ و ملیۆنان هاووڵاتی ئەو هەرێمە بێ پاسەوانی ئاسمانی ماونەتەوە.
هێرشەكان زیانی زۆریان بە پاڵاوگەی نەوت و بنكە سەربازییەكانی پێشمەرگە و ماڵی خەڵكی سڤیل گەیاندووە، لە 28ی شوبات/فێبرایەرەوە تا ئاگربەست 18 هاووڵاتی لە ئەنجامی هێرشەكان كوژراون، بەو پێشمەرگانەی هێزەكانی بەرهەڵستكاری كۆماری ئیسلامیی ئێرانیشەوە كە لە هەرێمی كوردستان نیشتەجێن.
هەرێمی كوردستان داوای لە هاوبەشەكانی كردووە كە سیستمی بەرگریی ئاسمانی بۆ رەوانە بكەین، بە گوێرەی یاسای ڕێگەدانی بەرگریی نیشتمانی ئەمەریكا لە 2024، پنتاگۆن پابەند كراوە كە پلانی ناردنی چەك و كەلوپەلی سەربازی و مەشق بە پێشمەرگە بكات، بەڵام ئەو بەندەی ناو ئەو یاسایە تا ئێستە جێبەجێ نەكراوە، هۆكارەكەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەمەریكا سیستمی بەرگریی زیاتری نییە بەهۆی ناردنی سیستمی زۆر بۆ ئیسرائیل و تایوان و ئۆكراینا، جەنگ پەستانی لەسەر كۆگەی مووشەكی و سیستمی بەرگری دروست كردووە لە ئەمەریكا.
بێهەڵوێستیی ئەمەریكا لە چەكداركردنی پێشمەرگە بە بەرگریی ئاسمانی نیگەرانی توندی حكوومەتی هەرێمی كوردستانی لێ كەوتووەتەوە، دەبێ چەند هێرشی درۆنی بكرێتە سەر هەرێمی كوردستان، تا حكوومەتی ئەمەریكا ڕێ بدات حكوومەتی هەرێمی كوردستان بدات كەلوپەلی دژە درۆن و بەرگریی ئاسمانی بۆ ئاسمانی خۆی بكڕێت؟
پێشتر عەزیز ئەحمەد جێگری سەرۆكی نووسینگەی مەسروور بارزانی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە تۆڕی ئێكس، سەركۆنەی كوشتنی پاسەوانێكی فڕۆكەوانەی هەولێری لە ئەنجامی هێرشێك كرد و گوتی، تاوانباران درۆن و مووشەكەكان دەهاوێژن و مووچەیش لە حكوومەتی عێراق وەردەگرن.
لە كاتێكدا هەولێر لە واشنتن نیگەرانە، بەڵام ئەوەیشی لا ڕوونە كە بەغدا كۆسپی دیپلۆماسی سەرەكییە لە بەردەم نەناردنی سیستمی بەرگریی ئاسمانی لەلایەن ئەمەریكاوە، لەوانەیە بەغدا لەمە مەترسیدارتریش بیر بكاتەوە و بیەوێ ئاسانكاری بۆ میلیشیا شیعەكان بكات بۆ هێرشكردنە سەر كوردستان، بۆیە ڕێگری لەوە دەكات بەرگری ئاسمانی لە هەرێمی كوردستان بە فرەوانی جێگیر بكرێت.