لە كاتی جەنگ دژی
ئێران و وەڵامی ئێران بە بۆردمانكردنی وڵاتانی كەنداو، ژمارەیەكی زۆری دەوڵەمەندانی بیانی لە دوبەی هەڵاتن، سەرەڕای تایبەتمەندییە زۆرەكانی دوبەی لە وەرنەگرتنی باج و ڕەخساندنی دەرفەتی وەبەرهێنانی گەورە، بەڵام هەڕەشەی مووشەك و درۆنەكان وای لە زۆر لە دەوڵەمەندان كرد كە ڕوو لە پەناگەی ئارامتر و سەلامەتتر بكەن و دوبەی جێبهێڵن.
لە ڕاپۆرتێكی گۆڤاری "ئیكۆنۆمیست"دا هاتووە، ژیان لە دوبەی پڕ لە خۆشگوزەرانی بوو بۆ زۆر لە بیانییەكان، قوتابخانەی تایبەت و كەناراوی جوان و گەشتی فڕۆكەوانی بەردەوام و كهوول بۆ بیانییەكان فەراهەم كرابوو، جیا لەوەیش ئەوانەی لە دەرەوە دەهاتن، هیچ باجێكیان نەدەدا و ڕووبەڕووی پشكنینی ماڵەكانیان بۆ گرتنی پارەی نایاسایی نەدەبوون و لە ڕووی كۆمەڵایەتیش لە دنیا دانەدەبڕان، ئەمەیش زۆر لەو دەوڵەمەندانەی چین كە وەبەرهێنان لە دراوی ئەلیكترۆنی دەكەن و ئۆلیگاریشەكانی ڕووس و كەسانی كەرتی بانكی و خانووبەرە لە وڵاتانی ڕۆژئاوا و سەرمایەدارانی ئیسرائیل، لە دوبەی نیشتەجێ بوون.
تا ئێستەیش ئەو تایبەتمەندییانە بۆ هەموو كەسێك فەراهەمە، لەگەڵ ئەوەی سێ مانگ بەسەر هێرشی ئەمەریكا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران تێپەڕیوە، بەڵام ئێستە هەڕەشەی مووشەك و درۆنی ئێرانی و بەربوونەوەی لەسەر هۆتێل و تاوەرەكانی نیشتەجێبوون و وێستگەكانی وزەی ناوكی لە ئیمارات هەیە، وەك ئەوەی لە 18ی ئایار/مایۆ ڕووی دا و وێستگەی ئەتۆمی بەراكە كرایە ئامانج.
سەرەڕای ئەوەی زۆرینەی ڕەهای ئەو هێرشانە بەرپەرچ درانەوە و لە ئاسمان تێكشكێنران، بەڵام زیانی گەورەیان بە دوبەی و ناوچەكانی تری ئیمارات گەیاند و ژمارەیەكی زۆر لە بیانییەكانی نیشتەجێی ئەو وڵاتە ناچار بوون ئیمارات جێبهێڵن، لە ترسی هاتنی مووشەكی زیاتر و كەمبوونەوەی توانای سیستمی بەرگریی ئاسمانی وڵاتەكە، بۆیە كورسیی فڕۆكەكانی گەشتكردن بۆ ئەمەریكا و ئەوروپا بە چۆڵی نەدەمایەوە، بەشێكیشیان هەر بە ئۆتۆمبێل بۆ شاری مەسقەتی پایتەختی سوڵتاننشینی عومان كۆچیان كرد، تا لەوێوە ڕێی نوێ بدۆزنەوە و بتوانن لە ناوچەكە دەربازیان بێت.
زۆرن ئەوانەی بەو ئومێدەوە بوون كە بگەڕێنەوە بۆ ئیمارات دوای ئەوەی جەنگ ڕاگیرا و ئاگربەست كۆتایی هات، بەڵام كۆتایی نەهاتنی یەكجارەكی ململانێكان وایكرد ڕوو لە پەناگەی ئارامتر بكەن، پرسیار ئێستە ئەوەیە ئەو دەوڵەمەندانە ڕوویان كردە كوێ و كەی دەگەڕێنەوە؟
ئیكۆنۆمیست نووسیویەتی، ئیمارات ژمارەی بیانییەكان لە وڵاتەكەی ئاشكرا ناكات، بەڵام خەمڵاندنەكان دووپات لە بوونی سێ تا چوار ملیۆن لە كۆی 12 ملیۆن دەوڵەمەندی بیانی و ماڵباتەكانیان دەكەنەوە كە بەر لە جەنگ لەو وڵاتە بوون، لەو ژمارەیە 240 هەزار كەسیان ملیۆنێر بوون، ڕێژەی هەرە زۆریان ئەوانەن كە دوبەیان جێهێشتووە. ئێستە لەبری ئەوەی دوبەی بە شوێنی نیشتەجێبوونی دەوڵەمەندانی بیانی ناوی ببرێت، بە شوێنی هەڵاتنی بیانییەكان دەكرێ هەژمار بكرێت.
دۆمینیك فۆلیك لە كۆمپانیای هێنلی ئەند پارتنەرز كە ڕاوێژ بەو دەوڵەمەندانە دەدات لە جووڵەدان و پرسیاری دەوڵەمەندانی نیشتەجێی ئیمارات بۆ دۆزینەوەی جێگرەوەی ئیمارات بە ڕێژەی 40% نرخەكەی بەرز بووەتەوە، واتە پرسیاری دەوڵەمەندان لە كۆمپانیاكانی بەخشینی ڕاوێژ بە دەوڵەمەندان.
ژان فرانسوا هارڤی لە گرووپی هارڤی بۆ ڕاوێژی یاسایی نێودەوڵەتی تایبەت بە كاروباری كۆچكردن دەڵێ، زیاتر لە 35 وڵات بوونەتە ئەو شوێنانەی كە دەوڵەمەندانی دوبەی ڕوویان تێكردووە، ئاراستەیەكیان ڕوو لە نیوزیلاند و مالتا و دوورگەی مالدیڤ دەكەن كە لە ڕێی وەبەرهێنانەوە بەرنامەی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی لە وڵاتەكانیان دەبەخشن، لەتەك ئەوانە ئەرجەنتینیش بووەتە شوێنێكی سەرنجڕاكێش كە بڕیارە بەمنزیكانە ڕەگەزنامە بە گەورە وەبەرهێنەران بدات.
لە 24ی نیسان/ئەپریلی ڕابردوودا، توركیا بڕی 20 ساڵ بەخشینی لە باجی داهات و قازانج و سامان بۆ بەشێك لە بیانییەكان دەركرد، نزیكەی 10%ی وەبەرهێنەرانی بیانی لەو وڵاتە بوونە خاوەنی ڕەگەزنامەی توركی، لە سەرەتای دەستپێكردنی جەنگ دژی ئێران.
یەكێكی تر لە ئامانجی دەوڵەمەندەكان ڕووكردنە شاری میلانۆی ئیتاڵیایە و رۆبێرتۆ مۆنۆمی پارێزەر لە كۆمپانیای وێزر بۆ كاری یاسایی دەڵێ، جووڵەی دەرچوون لە دوبەی بۆ میلانۆ بە تەواوی ڕووی لە زیادبوونە.
لەلایەكی ترەوە دیلیتا جیۆرجۆلۆ لە كۆمپانیای سۆزبیز ئینتەرناشناڵ ڕیالتی بۆ كڕین و فرۆشتنی خانوو و زەوی لە ئیتاڵیا گوتی، دانیشتووانی وڵاتانی كەنداو بە ئاستی بەرز ڕوو لە كڕینی زەوی و خانوو لە ئیتاڵیا دەدەن، داواكارییەكان لە بەكرێ وەرگرتنی خانوو بۆ ماوەیەكی كاتی بۆ ماوەیەكی درێژ گۆڕاوە و وەبەرهێنان لە ئیتاڵیا دەكەن و ماوەیەكی درێژ لەو وڵاتە دەمێننەوە.
میلانۆ كە پایتەختی فاشیۆن و دارایی تۆڕێكی گەورەی سەرمایەدار و دەوڵەمەندانی تێدایە، دەرفەتی گەورەی لێیە تا وەبەرهێنان بە سامانەكانیان بكەن و سوود لە وەرگرتنی باجی كەم لەلایەن ئیتاڵیاوە لە وەبەرهێنەر و سەرمایەداران وەربگرن، كە ساڵانە لە كۆی داهاتەكانیان پێویستە تەنیا 300 هەزار یۆرۆ باج بدەن، هاوكات قوتابخانەی نێودەوڵەتی ئەمەریكی و بەریتانی و كەنەدی و فڕەنسی و ئەڵمانی لێیە و كەشێكی نیمچە مامناوەندی هەیە، بە بەراورد بە ناوچەكانی تری ئەوروپا.
هاووڵاتییانی ناو یەكێتیی ئەوروپا بە ئاسانی دەتوانن بۆ میلانۆ بگوازنەوە، بۆیە بووەتە ئامانجێكی گەورەی ئەوروپییە هەڵاتووەكان لە دوبەی، بەڵام كەسانی نائەوروپی پێویستە بە بڕی 250 هەزار یۆرۆ وەبەرهێنان لە كۆمپانیایەكی چالاكی ئیتاڵی یان 500 هەزار یۆرۆ لە كۆمپانیایەكی نیوچە گەشەسەندوو یان بەخشینی ملیۆنێك یۆرۆ بۆ كۆمەڵە خێرخوازییەكان، یاخۆ كڕینی سەنەداتی حكوومەت بە بڕی ملیۆنێك یۆرۆ بكەن، تا ببن بە خاوەنی مافی مانەوەی هەمیشەیی لەو وڵاتە.
بۆ دەوڵەمەندانی ئاسیا، سەنگاپوورە ئامانجێكی سەرنجڕاكێشە، لە كاتێكدا لە چەند ساڵی ڕابردوو پێشكەوتنەكانی سەنگاپوور بەرانبەر بە دوبەی پاشەكشەی كرد، بەڵام ئێستە سەرنجی دەوڵەمەندانی هیندستان و چینی ڕاكێشاوە، بەهۆی یاسای ئاسان و نەرم لەگەڵ بیانییەكان و بوونی دەرفەتی خانووبەرە و زەوی سەرنجڕاكێش لەو وڵاتە.
سەنگاپوور وڵاتێكی ڕێكخراو و بێ كێشەیە و حكوومەتی لێهاتوو و سیستمێكی یاسایی جێگیر و ژێرخانی سامان و بانكی زۆر باشی هەیە، تۆمارەكانی بانكەكان وەك بانكی ئۆ سی بی سی دووپات لە زیادبوونی ناردنی پارە و سامان لە دوبەی بۆ ئەو وڵاتە دەكەنەوە، بڕی زێڕی زۆریش لە ئیماراتەوە بۆ بانكەكانی ئەو وڵاتە گوێزراوەتەوە.
داوای ڕاوێژی یاسایی لە سەنگاپوور سێ هێندە لە ماوەی سێ مانگی ڕابردوو بەرز بووەتەوە، رایان لین لە كۆمپانیای بایرۆنت لو كە كۆمپانیایەكی پارێزەرایەتییە لە سەنگاپوور، دووپات لەوە دەكاتەوە و دەڵێ، دەوڵەمەندانی چین زۆر گرنگی بە دەرچوون لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ڕووكردنە سەنگاپوور دەدەن، لە دوای ئەوەیش دەوڵەمەندانی هیندستان بە پلەی دووەم دێن.