دوای چەندان دەیە لە نكۆڵیكردن لە زمان و ناسنامەیان، كورد لە سووریا دواجار بە ددانپێدانانی سەرۆكایەتی بە مافە فەرهەنگییەكانیان شاد بوون، بەڵام ددانپێدانانەكە بەلای زۆر لە كوردەكانی سووریا تا ئێستە پڕە لە كەموكوڕی و بۆ ناو دەستووری سووریای نوێ نەگوێزراوەتەوە. لابردنی زمانی كوردی لەسەر تابلۆی فەرمانگەكانی حكوومەتیش گومانی لای كورد لە ڕژدبوونی دیمەشق لە پێدانی مافەكانی كورد زیاتر كردووە.
لە مانگی كانوونی دووەم/یەنایەری ڕابردوو، ئەحمەد شەرع سەرۆكی سووریا فەرمانی كۆماری ژمارە 13ی دەركرد كە ددان بەوە دەنێت، كورد بەشێكی ڕەسەنی گەلی سووریان و زمان و فەرهەنگیان بەشێكە لە شوناسی نیشتمانی سووریا، فەرمانەكە بەڵێنی بە پاراستنی فرە فەرهەنگی و فرەزمانی لە سووریا داوە، گەرەنتی مافی كوردیش بۆ زیندووكردنەوەی فەرهەنگ و پەرەپێدانی زمانەكەیان لە قوتابخانە حكوومی و تایبەتییەكان لەو ناوچانەی زۆرینەی دانیشتووانیان كورد دەكات.
بەڵام نیگەرانیی كورد لەو وڵاتە لە سنووری گفتوگۆی دەستوور نەماوەتەوە، بەڵكو لە سەرەتای مانگی ئایار/مایۆی ئەمساڵ لە ناوچە كوردییەكانی باكوری ڕۆژهەڵاتی سووریا ناڕەزایی و خۆپێشاندان و مانگرتنی زۆر ڕووی داوە، دوای ئەوەی پێشتر لە تەك زمانی عەرەبی بە زمانی كوردیش ناوی فەرمانگەكان لە تەلارەكانیان هەڵواسرابوو، بەڵام زمانی كوردی لابرا و تەنیا زمانی عەرەبی و ئینگلیزی هێڵرایەوە.
بۆ دانیشتووانی كورد و چالاكان، ئەو دۆسیەیە بووە جێی سەرنج و تێڕامان و بە تاقیكردنەوەیەكی پێشوەختەی ڕژدیەتی دیمەشق لە جێبەجێكردنی فەرمانە سەرۆكایەتییەكە دادەنێن، هاوكات نایشارنەوە ئەمە ئاماژەیەكی ڕوونە كە دداننان بە زمانی كوردی ئەگەری پاشەكشەكردن لێی زۆرە، بە تایبەت كە لە دەستووری هەمیشەیی سووریا نەسەپێنراوە كە بڕیارە دوای كۆتاهاتنی قۆناغی ڕاگوزەری سووریا لە 2030 بنووسرێتەوە و ئامادە بكریت.
خۆپێشاندەران داوای ددانپێدانانی فەرمی بە زمانی كوردی دەكەن و لە دەستووریش دەبێ ئەوە یەكلا بكرێتەوە و گەرەنتی مافی خوێندن بە زمانی دایك بكرێت، ئەوان دەڵێن حكوومەتی سووریای نوێ ڕێوشوێنی كردەیی تەواوی بۆ گۆڕینی فەرمانە كۆمارییەكە بۆ سیاسەتی ڕوون لە دامەزراوەكانی خوێندن و كارگێڕی لە ناوچەكانیان لە واقیع نەگرتووەتەبەر.
ناكۆكییەكان تەنیا لەسەر زمانی كوردی نین، بەڵكو داواكارییەكانی
كورد كە چالاكان و سیاسییەكان لە باكوری ڕۆژهەڵاتی سووریا داوای دەكەن، خۆی لە ددانپێدانانی دەستووری بەوەی كە كورد یەكێكە لە نەتەوەكانی ناو وڵات، پشتبەستن بە سیستمی ناناوەندییەتی لە حوكمكردن و كردنەوەی دەرفەت بۆ دەسەڵاتە خۆجێیەكان، بۆ فراوانكردنی ناوچەكانیان و بەشداری سیاسی و فەرهەنگی كارا لەسەر ئاستی سووریا خۆی دەبینێتەوە.
زانا عومەر توێژەری سیاسی نزیك لە هەسەدە دەڵێ، فەرمانەكە وەك دەروازەیەكی گرنگی دداننان بە مافی فەرهەنگی كورد دەبینرێت، بەڵام ئەمە بەس نییە بۆ گەرەنتیكردن، كێشەكە لە نەبوونی ئاماژەی ڕوون لەلایەن دەسەڵاتەوە بۆ دەستكردن بە گفتوگۆی نیشتمانی فرەوان و نووسینی ڕەشنووسی دەستوور كە وەڵامدەرەوەی خواستی تەواوی پێكهاتە جیاوازەكانی سووریا بێت.
دۆسیەكە زیاتر هەستیار دەبێت، كاتێك گفتوگۆ لەبارەی مافەكانی كورد پێچەوانەی دانوستانە فرەوانەكانی نێوان دیمەشق و هەسەدەیە، دوای ئەوەی هەردوولا لە مانگی كانوونی دووەم/یەنایەری ڕابردوو ڕێككەوتوون، هەردوولا ماندووبوون لە جێبەجێكردنی خاڵە كارگێڕی و سەربازییەكانی پێوەست بە دامەزراوەكانی دەوڵەت لە ناوچەكانی خۆبەڕێوەبەری و تێكەڵكردنەوەی دامەزراوە مەدەنییەكان، گەڕانەوەی دەسەڵاتی دیمەشق بەسەر كێڵگەكانی نەوت و دەروازەكانی سنوور و تێكەڵكردنەوەی هێزەكانی سووریای دیموكرات لە ناو سوپا و دامەزراوە تەناهییەكانی تردا.
دیمەشق قۆناغی ئێستە بە جۆرێك دەبینێ كە پێویستی بە دروستكردنی متمانەیە هەنگاو بە هەنگاو، زۆر لە كورد ترسیان هەیە كە سەرنج خستنە سەر پێكهاتەی سەربازی و كارگێڕی ببێتە هۆی دواكەوتنی وەڵامی گرنگترین پرسیار، ئەویش دەستووری نوێی سووریا و سنووری ددانپێدانانە بە زمان و فەرهەنگ و مافی خۆبەڕێوەبەری لە دەسەڵاتی خۆجێیدایە.
زانا عومەر دەڵێ، شێوەی دەوڵەتی داهاتوو یەكلاكەرەوە دەبێ لەبارەی مانای مافەكانی كورد و سنوورییەكانی، دەوڵەتی ناوەندی بەو مانایە دێ كە دیمەشق ددان بە مافە فەرهەنگییەكان بێ كاریگەری سیاسی كردارەكانی دەردەكەوێت، بۆیە پێویستە بەڵێن و كردارەكان بە دەستوورێك كە گەرەنتی ناناوەندییەتی و بەهێزكردنی دەسەڵاتی خۆجێی ناوچەكان ببەسترێنەوە.
عومەر ئەوەیشی خستە ڕوو، دەسەڵاتی ئێستە بە پشتیوانی توركیا بەرەو نموونەیەكی ناوەندی دەڕوات، كە بەشێوەیەكی كردەیی كۆتوبەندی مافە سیاسییەكانی كورد دەكات و لە بەهێزكردنی دەسەڵاتی خۆجێی باكوری ڕۆژهەڵاتی سووریا كە چەندان ساڵ ئەزموون لەوێ هەیە، جۆرێك لە پاشەكشەی دروست كردووە.
لە بەرانبەردا مستەفا شێخ موسلیم پارێزەر دەڵێ، حكوومەتی سووریا تا ئاستێك بەخشندە بووە لە جێبەجێكردنی ئەو بەڵێنانەی بە كوردی داوە، بەڵام ئێستە پاشەكشە لە جێبەجێكردنی ئەو بەڵێنانە هەیە.
زیاتر گوتی، گرژییەكانی ئێستە لە ناوچە كوردییەكان، پەیامێكی ڕوونی حكوومەتی نوێیە كە دووبارە سیاسەتەكانی حزبی بەعس دەگێڕێتەوە، دۆزی كورد لە سووریا بۆ چەندان دەیە بوونی هەیە و ناكرێ وەك دۆسیەیەكی كارگێڕی و تەناهی مامەڵەی لەگەڵ بكرێت.