بابەتی ئەو ڤیدیۆ و دەنگۆیانەی لە ژێر ناوی "ئابڕووچوونی مەلا بەناوبانگەكان یان پیاوانی ئاینی" لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا بڵاو دەبنەوە، زۆربەی جار بە كەیسی هەڵبەستراو، چەواشەكاری، یان كێشەی شەخسی و كۆمەڵایەتین كە بۆ مەرامی جۆراوجۆر رەت دەكرێتەوە، چەندان جار ئەو كەیسە لە كوردستان هەبووە و لە وڵاتانی تریش سەری هەڵداوە، بەبوونی دادگایەكی سەربەخۆ ئەو كەیسانە یەكلا دەبنەوە.
میدیا و سۆشیال میدیا لەم ساڵانەی دواییدا (بەتایبەت پلاتفۆرمی وەك تیكتۆك) بوونەتە هۆكارێك بۆ گەورەكردنی ئەم بابەتانە، لە ڕوانگەی واقیعی و یاساییەوە، ئەم خاڵانەی خوارەوە ڕاستیی بابەتەكە ڕوون دەكەنەوە:
* تەكنەلۆجیای دیپ فەیك (Deepfake): زۆر لەو ڤیدیۆ و دەنگانەی بەناوی مامۆستایانی ئاینی بڵاو دەكرێنەوە، لە ڕێگەی ژیریی دەستكردەوە دروست كراون بۆ تێكدانی ناوبانگیان.
* كێبەركێ و ململانێی شەخسی: بەشێك لەو كێشانە لە كێبەركێی نێوان كەسایەتییەكان خۆیان یان هێرشی لایەنە نەیارەكانیانەوە سەرچاوە دەگرێت بۆ كەمكردنەوەی جەماوەرییان.
* مەبەستی بازرگانی و ڕێكلام: هەندێك پەیج و كەناڵ بۆ كۆكردنەوەی بینەر (View) و لایك، ناونیشانی سەرنجڕاكێش و شۆككەر بەكار دێنن كە لە ناوەڕۆكدا چەواشەكارین.
* سزای یاسایی: بەپێی یاسای قەدەغەكردنی خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی پێوەندی لە هەرێمی كوردستان، بڵاوكردنەوەی وێنە، دەنگ، یان تۆمەتی ناوزڕاندن سزای توندی دارایی و زیندانی لەسەرە.
راستییەكیش هەیە ئەوەیە تا ئێستە هیچ لایەنێكی ئەكادیمی لە كوردستان نەیتوانییەوە دواین كەیس كە ئەم چەند رۆژە بڵاو بووەتەوە رەتی بكاتەوە.
كەیسی عەبدولەتیف سەلەفی جارێكی تر سەری هەڵدایەوە:
لە ماوەی چەند رۆژی رابردوو گەنجێك بەناوی یاخی چەند ڤیدیۆ و دەنگی عەبدولەتیف سەلەفی ڕابەری سەلەفییەكانی لەگەڵ كچە خوێندكارێكی خۆی بڵاو كردەوە، ئەمەیش كاردانەوەی زۆری لێكەوتەوە.
لە نوێترین پێشهات ئەو گەنجەی كەیسەكەی بڵاو كردەوە بەناوی یاخی دەڵێت، لەسەر داوای باوكم چیتر وێنە و دەنگ و چاتەكانی مەلا عەبدولەتیف بڵاو ناكەمەوە و رای دەگرم، دڵنیاشم سەرجەم ئەو شتانەی بڵاوم كردووەتەوە ڕاستن و ئەگەر رەتی دەكاتەوە با بێت رووبەرووی یەك لە كەناڵێك دانیشین و بیسەلمێنێت كە ڕاست نییە.
ئاماژە بەوەش دەكات، پێكهێنانی لیژنە لەسەر ئەو بابەتە بۆ پەردەپۆشكردنی راستییەكان نەك دەرخستنی راستییەكان، پێشتریش كەیسی تری هەبووە و دروستكراوی لایەنێكی سیاسییە بۆیە پەردەپۆش دەكەن.
كاردانەوەی سەلەفییەكان:
كاردانەوەی سەلەفییەكان تەنیا لە دەمی كەسی یەكەمیان نەبوو، بەڵكو یەكێك لە ڕێبەرانی سەلەفییەكان بەناوی پێشڕەو موحسین دەڵێت، چۆن دەتوانرێ لەڕووی شەرعەوە كەسێك تاوانبار بكرێت بەوەی زینای كردووە؟
ئەو رێبەری سەلەفییانە دەڵێت، یەكەم ئەگەر هاوسەری یەك نەبوون (واتا پیاو ژنی خۆی تۆمەتبار بكات بەزینا) ئەوكات ئەو كەسەی دەڵێت فڵان كەس زینای كردووە، دەیهێنن دەبێت ئەم شتانە بكات:
یەكەم/ دەبێت بەچاوی خۆی ئەم ژن و پیاوەی بینیبێت لە كاتی زیناكردنەكەدا، هیچ ناڕوونییەك نەبێت لەبەرچاوی (كوردەواری دەڵێ خەنجەری بینیبێ لە كادێندا).
دووەم/ ئەو ژن و پیاوە هاوسەری یەكتر نەبن ئەمە ڕوون بێ.
سێیەم /سێ شایەتی تر بێنی (عادل بن مسوڵمان بن عەبد نەبن و پیاو بن) واتا نابێ دانەیەكی تر یان دووانی تر بێنی دەبێت سیان بن دەنا وەرناگیرێ، ئەوانیش هەمان شاهێدی بدەن ئەگەر ئەمانەی نەهێنا، ئەوكات ئەم كەسە دەهێنرێت 80 قامچی لێ دەدرێت و تاهەتایە لە هیچ شوێنێكدا بۆ هیچ شاهێدییەك شاهێدی لێ وەرناگیرێت و لای خوا بەدرۆزن حیساب دەكرێ.
كێشە و ئابڕووچوونی كەسایەتییە ئاینییە بەناوبانگەكان تەنیا تایبەت نییە بە ناوچەیەك، بەڵكو دیاردەیەكی جیهانییە و لە سەرانسەری دنیادا لەناو ئاین و مەزەوە جیاوازەكاندا (ئیسلام، كریستیان، بودی و هتد) ڕوو دەدات. زۆربەی ئەم كەیسانە پێوەندییان بە خراپ بەكارهێنانی دەسەڵات، گەندەڵی دارایی، یان دەستدرێژی و كێشەی سێكسییەوە هەیە.
دەمانەوێ لێرەوە چەند كەیسێكی بەناوبانگتان بۆ بڵاو بكەینەوە:
1-كەیسەكانی كەنیسەی كاسۆلیك (جیهانی)
یەكێك لە گەورەترین و بەربڵاوترین دۆسیەكانی ئابڕووچوونی ئاینی لە مێژووی هاوچەرخدا، دۆسیەی [دەستدرێژیی سێكسی قەشەكانی كەنیسەی كاسۆلیكە] xual_abuse_cases) لە وڵاتانی وەك ئەمەریكا، ئێرلەندا، فڕەنسا و ئوسترالیا. ئەم دۆسیانە بوونە هۆی دادگاییكردنی سەتان قەشە و تەنانەت پلەدارە باڵاكانی ڤاتیكانیش، كەنیسە ناچار بوو ملیۆنان دۆلار قەرەبوو بە قوربانیان بدات.
2-عەدنان ئۆكتار (توركیا)
كەسایەتییەكی دیاری توركی بوو كە لە ژێر ناوی ئاین و پێشكەشكردنی بەرنامەی تەلەڤزیۆنیدا گرووپێكی دروست كردبوو. لە ساڵی 2018دا لەلایەن هێزە تەناهییەكانی توركیاوە گیرا و دواتر بە تۆمەتی پێكهێنانی ڕێكخراوی تاوانكاری، دەستدرێژیی سێكسی، سیخوڕی و گەندەڵی دارایی، سزای زیاتر لە هەشت هەزار ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێنرا.
3- ئابڕووچوونی تەلەڤزیۆنە ئاینییەكان (ئەمەریكا)
لە ئەمەریكا دیاردەیەك هەیە بەناوی "Televangelists" (ئەو قەشانەی لە ڕێگەی تەلەڤزیۆنەوە بانگەواز دەكەن). چەندان كەسی زۆر بەناوبانگیان بەهۆی كێشەی گەورەوە كەوتن:
* جیمی سواگارت (Jimmy Swaggart): یەكێك بوو لە بەناوبانگترین بانگخوازە كریستیانەكانی دنیا، بەڵام لە كۆتایی هەشتاكاندا كاتێك ڕاستیی پێوەندییەكانی لەگەڵ كچانی لەشفرۆش ئاشكرابوو، ناوبانگی بە تەواوی لەكەدار بوو.
* جیم باكەر (Jim Baker): بەهۆی گەندەڵی دارایی، دزینی پارەی بەخشەران و تۆمەتی دەستدرێژیی سێكسییەوە بۆ چەندان ساڵ زیندانی كرا. [3, 4]
4-گورو و ڕێبەرە ڕۆحییەكان (هیندستان)
لە هیندستان چەندان كەیسی گەورەی ڕێبەرە ڕۆحی و ئاینییەكان (گورو) هەن كە جەماوەرێكی ملیۆنییان هەبووە:
* گورمیت ڕام ڕەحیم سینگ: ڕێبەرێكی ئاینی زۆر بەناوبانگ بوو، لە ساڵی 2017دا بە تۆمەتی دەستدرێژیی سێكسی بۆ سەر شوێنكەوتووانی و پاشان تێوەگلانی لە كەیسی كوشتندا، سزای زیندانی هەمیشەیی بەسەردا سەپێنرا و بووە هۆی خۆپێشاندانی توندوتیژ لەلایەن هەندەرانیەوە.
5- دۆسیەی قەشە و شێخەكان لە سۆشیال میدیای عەرەبیدا
لە وڵاتانی عەرەبیشدا بەهۆی ململانێی سیاسی یان شەخسییەوە، چەندان جار گرتەی دەنگی یان ڤیدیۆیی هاككراو یان دروستكراو (دیپ فەیك) بۆ ناوزڕاندنی كەسایەتییە ئاینییەكان بڵاو كراونەتەوە كە بەشێكی زۆریان دواتر لە دادگاكاندا بە گوشاری سیاسی سەلمێنراوە كە بۆ مەرامی سیاسی یان ڕكابەری بوون.