لە كاتێكدا دادگای عێراق هەفتەیەكە بەردەوام هەواڵی گرتنی تۆمەتبار و دەستگرتن بەسەر پارەی زەبەلاحی دزراوی وڵات بڵاو دەكاتەوە، كە پێوەستن بە دۆسیەی عەدنان جومەیلی بریكاری پێشووی وەزارەتی نەوتی، لە هەمان كاتدا ئەمە پرسیارێك دەهێنێتە ئاراوە، ئایا شەمەندەفەری دادپەروەری بە ئاراستەی ڕیشەكێشكردنی گەندەڵی لە ڕیشەوە بەردەوام دەبێت، یان هەڵمەتەكە دەوەستێت و تەنیا ئەڵقە بچووكەكان دەگرێتەوە و ناتوانێ بگاتە سەرە گەورەكانی وڵات.
د. موهەنەد جەنابی پسپۆری زانستی سیاسی لە زانكۆی كەركووك گوتی، پێشتر دۆسیەی "دەستەبەرەكانی باج" كە لە كۆتایی حكوومەتی كازمی و سەرەتای حكوومەتی سوودانی ئاشكرابوو، نەیتوانی بە تەواوی درێژە بكێشێت و سەركەوتوو بێت، ئەو دۆسیەیە و دۆسیەكانی ئێستەیش دەتوانرێ بەراورد بكرێن، چونكە بەڵگەی بوون و بەردەوامی دۆسیەكانی گەندەڵین لە حكوومەتەكانی پێشوو و ئێستەیشدا.
زیاتر
گوتی، سەرە گەورەكان كە تێوەگلاون بە دزینی سامانی گشتی، تا ئێستەیش بە ئازادانە دەسووڕێنەوە و تەنانەت ناتوانرێ تۆمەتیشیان ئاراستە بكرێت، دۆسیە هەڵدراوەكانیش تا ئێستە سنووردارن و ئەوەی هەیە تەنیا دۆسیەیەكی كەرتی نەوت و پاڵاوگەی بێجییە.
هێمای بۆ ئەوەیش كرد، بڕیاردان لەسەر سەركەوتووبوون یان شكستی هەڵمەتەكە جارێ زووە، سەرەڕای ئەوەی گرتنی پەرلەمانتاران و بەرپرسان كارێكی زۆر گرنگ بوو و دەوڵەتی عێراقی خستە سەر ڕێڕەوی جەنگ دژی گەندەڵی، بە مەرجێك ئەم جەنگە بەردەوامی هەبێ و پشتیوانی دادوەری تەواو بۆ هەوڵەكانی حكوومەت هەبێت.
لە بەرانبەر ئەوەدا عادل مانع سەرنووسەری ڕۆژانەی سیاسەتی عێراق گوتی، هەڵوەشانەوەی تۆڕەكان كرۆكی تەنگژەكەیە، ڕیشەكێشكردنی گەندەڵی خواست و داوایەكی نیشتمانی و لۆجیكی هەر هاووڵاتییەكی سادە تا بەرپرسێكی گەورەیە، بەڵام بەشی زۆری سەرە گەورەكان لە سەرۆكی حزبەكان و قەوارەكان، ناتوانرێ دادپەوەرییان بەسەردا بسەپێنرێت، چونكە هەموو تێوەگلاوێك دەبێ بەڵگەی لەسەر هەبێت، بەڵام ناتوانرێ بەڵگە لەسەر سەركردە دیارەكانی عێراق دەست هیچ كەس بكەوێت، چونكە ئەوان بە وریاییەكی زۆر زیاترەوە مامەڵە دەكەن.
زیاتر گوتی، هەمووان بە گەندەڵی هەمووان دەزانن كە ئەمە قسەیەكی ناسراوە لە ناو سیاسەتكارانی عێراق، چونكە لەگەڵ پێكهێنانی حكوومەت و هەڵبژاردنی پەرلەمان كورسی پەرلەمانتار و وەزیرەكانیش مامەڵەیان پێوە دەكرێ.
ئەوەی جێی مەترسی و گومانە ئەوەیە كە دەوڵەتی قووڵ جووڵە بكات، دۆخەكە بە تەواوی ئاوەژوو دەبێتەوە، بەهۆی دەرنەكردنی فەرمانی دادوەریش بۆ گرتنی سەرە گەورەكانی گەندەڵی لە عێراق، چاوەڕوان دەكرێ هەڵمەتی ڕیشەكێشكردنی گەندەڵی بە زوویی كۆتایی پێ بێت، چونكە بەردەوامبوون دواجار وا دەكات كە سەرە گەورەكان چیتر بێدەنگ نەبن، ئەمەیش دەبێتە هۆی هەرەسێكی گەورەی سیستمی سیاسی لە عێراق.
لە بەرانبەردا جەنابی ئەو پێشبینییەی نییە و دەڵێ، گرتنی كەسایەتییەكی باڵای سیاسی مانای كۆتایی و هەڕەشەی سیستمی سیاسی نییە، یەكێك لە گرنگترین مەترسییەكان كە عێراق ڕووبەڕووی بووەوە، دۆسیەی چەكی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت بوو، ئێستە ئەو دۆسیەیە لە بەرەوپێشچووندایە و هەنگاوی زۆرباشی بڕیوە.
عادل مانع باس لەوە دەكات، بەهۆی گوشار و نەچوون بەلای سەرە گەورەكان، چاوەڕوان دەكرێ هەڵمەتی گەندەڵی لە هەڵكوتانە سەر گەندەڵكاران و گرتنیان گۆڕانكاریی بەسەردا بێت، لەبری ئەوەی هێز بنێردرێنە سەر كەسەكە، داوای پارەیەكی زەبەلاحی لێ دەكرێ و لە دوای ناردنی پارەكە دۆسیەكەی دیزەبەدەرخۆنە دەكرێت. بەڵام موهەنەد جەنابی ئەو بۆچوونە ڕەت دەكاتەوە و گوتی، ئەو دۆسیەی هەڵدراوەتەوە، سەرجەمیان بە فەرمانی دادوەر و فەرمانی گرتنی ئەو كەسایەتییانە بووە لەلایەن دادوەرەوە. دۆسیەكە بە هیچ شێوەیەك سیاسی نییە تا بە چاوێكی سیاسییانە سەیری بكرێت، بگرە دۆسیەیەكە یاساییە و ناكرێ بە وەرگرتنی پارە لە تۆمەتبارانی تر ناویان بشارێتەوە و نەگیرێن.
لەگەڵ ئەوەیشدا هەردوولا هاوڕان لەسەر ئەوەی دەسەڵاتی دادوەری و دادگاكان سەلماندیان كە سەربەخۆن بۆ تۆمەتبار و تۆمەت ئاراستەكەر، توانای هەیە كە بڕیار و ڕێوشوێن و گوشار دژی گەندەڵكاران دروست بكات، بەڵام بەشێكیان تا ئێستە پەڕاوی دادگاییان تەواو نەبووە.
لەبارەی هۆی سەرنەكەوتنی حكوومەتەكانی پێشوو لە ڕووبەڕوبوونەوەی گەندەڵی، جەنابی و مانع دەڵێن، ئەوەی ئێستە لە سەردەمی حكوومەتەكانی پێشوو جیا دەكاتەوە، نەبوونی پشتیوانی و خواستی ئەمەریكایە لە ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵكاران، ئەوەیش وایكردووە حكوومەتی زەیدی پشتیوانییەكی بەهێزی هەبێت و سڵ لە ڕووبەڕووبوونەوەیان نەكاتەوە.