جەنگی ئەمدواییەی نێوان ئەمەریكا و ئێران پرسیارێكی كۆنی لە واشنتن نوێ كردووەتەوە، لەبارەی هۆی پشتبەستن بە هێزی سەربازی بە تەنیا لەلایەن ئەمەریكاوە بۆ بەدیهێنانی بەرژەوەندییەكانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئێستەیش بیرۆكەیەكی نوێ كاری لەسەر دەكرێ، ئەویش لەبری هێز بە ئابووری، ئەمەریكا دەیەوێ هەژموون بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بسەپێنێت، ئەزموونی میسریش سەركەوتنی ئەو بیرۆكەیەی بە تەواوی سەلماندووە.
چەند مانگێك دوای شەپۆلە بەردەوامەكانی تێكچوونی ئارامی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كاریگەریی لەسەر بازاڕی وزەی دنیا، ناوەندە سیاسی و ئابوورییەكانی
ئەمەریكا بە ئاراستەی دووبارە داڕشتنەوەی ستراتیجی ئەمەریكا لە ناوچەكە هەنگاو دەنێن، ستراتیجە نوێیەكە تەنیا پشت بە بەكارهێنانی هێزی سەربازی و هاوپەیمانی پاراستنی وڵاتانی ناوچەكە نابەستێت، بگرە درێژ بووەتەوە بۆ ئامرازی وەبەرهێنان و گەشەپێدانی ئابووری و بنیاتنانی هاوبەشایەتی لە كەرتی تایبەت.
ئەو ستراتیجە بیرۆكەكەی لەوەوە هاتووە كە سیاسەتوانانی ئەمەریكا گەیشتوونەتە ئەو باوەڕەی كە بەكارهێنانی هێزی سەربازی، دەتوانێ واقیعی نوێ و دەسكەوتی تاكتیكی كورتمەودا بۆ واشنتن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستەبەر بكات، بەڵام سەركەوتوو نابێ لەوەی هەژموونی ماوەدرێژ بەسەر ناوچەكە بسەپێنێت و هۆكارە ئابووری و سیاسییەكان كە خۆراكی جێگیری ناوچەكە پەرەی پێ نەدرێت.
لەبەرئەوە ئێستە واشنتن گەیشتووەتە ئەو باوەڕەی كە پێویستی بە نزیكبوونەوەی زیاترە لەگەڵ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، تا سیاسەتی بەڕێوەبردنی تەنگژەكان بۆ سیاسەتی جێگیری و ئارامی و وەبەرهێنانكردن لە ناوچەكە بگۆڕێت و جێبەجێی بكات.
ئێستە واشنتن لەسەر ئەو بنەمایە مامەڵە لەگەڵ میسر دەكات، سەرەڕای ئەوەی كۆماری میسر لە 2011 بەهۆی خۆپێشاندان و شۆڕشەوە لە ئاڵۆزی و كێشەی گەورەدا بوو، بەڵام دواجار كۆنگرێسی ئەمەریكا ڕەزامەندی لەسەر دروستكردنی سندووقی میسری ئەمەریكی بۆ پڕۆژەكان دا، بە ئامانجی پشتیوانیكردنی كەرتی تایبەت لە میسر و پەرەپێدانی ئابووری ناوخۆ وەك بنەمایەكی سەرەكی جێگیری سیاسی و تەناهی لە وڵاتەكەدا.
ناكۆك و پێچەوانەی ڕێبازە كلاسیكییەكەی ئەمەریكا كە پشتی بە پرۆگرامی یارمەتیدانی حكوومەتەكان دەبەست، سندووقێكی لەسەر فەلسەفەیەكی تەواو جیاواز بۆ وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆ لە كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەت دەست پێ كردووە، تا زیاتر بەرەو گەشەكردنیان ببات و بە تەواویش پشت بە دەستی كاری ناوخۆیی ببەستێت.
وەبەرهێنەرانی ناوخۆی وڵاتەكان زۆرتر و باشتر لە پێویستییەكانی بازاڕ و مامەڵەكردن لەگەڵ هەڵچوون و داچوونەكانی بازاڕ لە هێنانی پسپۆر لە دەرەوە بۆ ئەو وڵاتانە تێدەگەن. ئەو ئەزموونە سەركەوتنی بەرچاوەی بەدەست هێناوە، سەرەڕای ئەو كێشە زۆرانەی ئابووری میسر هەیبوو و بەهای دراوی میسری بە ڕێژەی 80% لە 2016 دابەزیبوو، بەڵام ئەو سندووقەی ئەمەریكا بۆ میسر داینا، توانی وا لە ئابووری میسر بكات لەسەر پێی خۆی بوەستێت و وەبەرهێنەرانی ناوخۆ و كەرتی تایبەت بە تەواوی گەشە بكات و هەزاران دەرفەتی كار لەو وڵاتە بڕەخسێنێت.
ئەو ئەزموونە توانی وەبەرهێنانی سەركەوتوو لە كەرتی تەكنەلۆجیا و خزمەتگوزاری دارایی دروست بكات، دیارترینیان دروستكردنی كۆمپانیای "فەوری" بۆ خزمەتگوزاری پارەدانی ئەلیكترۆنی بوو، كە دەیان ملیۆن هاووڵاتیی میسری ئێستە لەو پڕۆژەیە بەشدارن، جیا لە وەبەرهێنان لە كەرتی پارەداركردنی بەكاربردن، ئەمە بەشدار بوو لە فراوانكردنی سامان و پشك لە ناو توێژەكانی كۆمەڵكە كە تا ئیستە لە خزمەتگوزاری بانكی سوودمەند نەبوون.
ئەمە تەنیا بە سەركەوتنێكی دارایی هەژمار ناكرێت، بەڵكو گەشەپێدانی كەرتی تایبەت دەكرێ بۆ ئامرازێكی سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا بگۆڕێت. لەبری ئەوەی هاوكاری و یارمەتی پێشكەشی وڵاتان بكرێ و ئەمەریكا دەستوەردانی سەربازییان تێدا بكات، لە ڕێی بنیاتنانی هاوبەشایەتی ئابووری ئەمەریكا دەتوانێ هاوپەیمان و بەرژەوەندی هاوبەش لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە دروست بكات، بەمشێوەیەیش هەژموونی خۆی زیاتر دەسەپێنێت.
لەگەڵ ئەو نموونە سەركەوتووە، ئێستە حكوومەتی ئەمەریكا داوای پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی ئامرازەكانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكات، جەنگ دژی ئێران تێچووی سەربازی و ئابووری زۆر بەرز كردووەتەوە و ململانێی كراوە چیتر بژارەیەكی ژیرانە نییە بۆ ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی، جەنگ تەنیا دۆخی تەناهیی ناوچەكەی تێكنەداوە، بگرە كاریگەریی لەسەر بازاڕی وزە و ئابووری دنیایش دروست كردووە.
لەو چوارچێوەیەدا حكوومەتی ئەمەریكا بە كردەیی دەستی بە جووڵەكردن بۆ گواستنەوەی ئەزموونی میسر بۆ وڵاتانی تر كردووە، لە پڕۆژە بودجەی 2027 داوای دەسەڵات و پارەی زەبەلاح بۆ دروستكردنی سندووقی وەبەرهێنان لە وڵاتانی تری ناوچەكە كراوە، ئەمەیش وەك ئامرازێكی دیپلۆماسی ئابووری كاریگەری بەهێز و یەكلاكەرەوەی دەبێت.
پسپۆران دووپات لەوە دەكەنەوە كە سەركەوتنی ئەو ئەزموونە تەنیا بریتی نییە لە دەستەبەركردنی پارەی زەبەلاح، بەڵكو چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی ئەو سندووقانە و دروستكردنی ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی سەربەخۆ كە پسپۆرانی وەبەرهێنان لە ئەمەریكا و وڵاتی دووەم تێیدا بن، پشتبەستن بە دامەزراوەی ناوخۆیی كە خاوەنی زانیاری زۆرن لەسەر بازاڕی وڵاتەكەیان، لە تەك ئەوەیش ڕێسا و كۆتوبەندی شەفافییەت و چاودێری و پاراستنی سامانی گشتی، پێویستە بە تەواوی بەسەر سندووقەكان بسەپێنرێت.
هاوكات دووپات لەوە دەكەنەوە كە وەبەرهێنان لەسەر كەرتی تایبەت، جیاوازە لەگەڵ پرۆگرامی هاریكاری بەخشین بە وڵاتان، چونكە ئەو سندووقانە بەهەمانشێوە داهاتیان دەبێت، ئەگەر بەشێوەیەكی سەركەوتوو وەبەرهێنان لە كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەت بكرێ، ئەمەیش هانیان دەدا كە پڕۆژەكانیان بە خێرایی بەرەو گەشەسەندنی زیاتر ببەن و دواجار ئەمە دەبێتە بنیاتنانی هاوبەشایەتییەكی بەهێز و ئابوورییەكی زۆر نەرم.
هەرچەندە ئەمە وەك جێگرەوەی تەواوی ئامرازی تەناهی و سەربازی ئەمەریكا سەیری ناكرێت، بەڵام ئامرازێكی جیاوازی سروشتی هەژموونی ئەمەریكایە بۆ سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەبری ئەوەی ئەمەریكا لە بنكەكانی سەربازی و گرێبەستی كڕینی چەك هاوبەشایەتی لەگەڵ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكات، وەبەرهێنان لە دروستكردنی هاوبەشایەتییەكی ئابووری درێژمەودا دەكات.
خاوەنانی ئەو بیرۆكەیەیش دووپات لەوە دەكەنەوە، وەبەرهێنانی ئابووری ئامرازێكی زۆر چالاكتر و بەهێزتر و كاریگەترە بە بەراورد بە دەستوەردانی سەربازی ئەمەریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە تایبەت كە ئێستە تێچووی جەنگ و هەڵمەتی سەربازی ڕۆژ دوای ڕۆژ زیاتر و بەرزتر دەبێتەوە.