ڕووداوەكانی ڕۆژئاوا و مەترسییەكانی سوپای شۆڤێنیی سووریای پاشماوەی داعش، بۆ سەر كوردانی ڕۆژئاوا، هاوسۆزی و پشتیوانی و یەكگرتووییەكی گەورەی لە ئاستی گوتاری نەتەوەییدا لێ كەوتەوە، جارێكی تر كورد وەك گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەت لە هەزارەی سێیەمدا، پێشانی دنیای دا كە كوردستان و كورد، یەك وڵات و نەتەوەیە و هیچیان لە نەتەوە سەردەستەكان، ئەوانەی بە زۆر كوردستانیان پێوە لكێنراوە، ناچێت.
ئەم گوزارشتكردنە لە بوون، لە ئاستی نەتەوەیی و نێودەوڵەتیدا، كاردانەوەی گەورەی لێ كەوتەوە، بەڵام وێڕای هەموو ئەمانە، بەداخەوە ئەم ڕووداوانە پێشبینیكراو بوون، چونكە مەحاڵە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و زلهێزەكان، لە سۆنگەی بەرژەوەندیی سیاسی و ئابوورییانەوە، ڕێگە بدەن ئەزموونی ڕۆژئاوا ببێتە دیفاكتۆیەكی سیاسی و كارگێڕیی و جیۆگرافی، وەك ئەوەی لە باشوور دوای ڕاپەڕین دروست بوو، چونكە پێگەی جیۆگرافی و جیۆپۆڵەتیكی و هاوكێشەی سیاسی و جیۆگرافی باشوور و ڕۆژئاوا، زۆر جیاوازن لە یەكتر.
هاوكات وڵاتانی عەرەبیش هیچ كاتێك ڕێگە بە دابەشبوونی سووریا نادەن، بگرە رووسیا و ئەمەریكا و فڕەنسایش كە لە پەراوێزی ئەم ڕووداوانەوە تەماشاكەر بوون، بێدەنگییان هەڵبژارد، زۆر بە ڕوونی ئەوەیان گوت كە سووریایەكی یەكپارچەیان دەوێت، بۆیە دەبوو هەسەدە و ئیدارەی خۆسەر، لە ڕووی لۆجیكی سیاسییەوە، وردتر بیریان بكردایەتەوە و هەڵسەنگاندنی سیاسیی وردیان بۆ دۆخەكە بكردایە. بە نموونە، بۆچی دەبێ ناوچە عەرەبییەكان لە دەستی ئەواندا بن؟ یان پشت بە عەشیرەتە عەرەبەكان ببەستن كە هەموویانی لە داگیركاریی داعش پاراست، كەچی بە داخەوە لە دواوە خەنجەری ژەهراوییان لێ دان و بێ ئاكاری و نادۆستایەتیی خۆیان بۆ كورد وەك هەمیشە دەرخست، كە پێشتریش دەریانخستووە، وەك ئەوەی لە شنگال ڕووی دا.
لێرەوە بەرلەوەی ئەو ململانێیە بە هێز و لە بەرژەوەندیی حكوومەتی سووریا یەكلا ببێتەوە، دەبوو ڕێگەی تر بگیرایەتە بەر، چونكە نابێ سۆزادارانە بیر بكەینەوە و بە هەموو پێوەرێك ئەوەی ڕووی دا، بە تایبەتیش دوای چەسپاندنی ڕێككەوتنی ئاشتەوایی، نەمانی ئیدارەی خۆسەر و پاشەكشێی هەسەدە بوو كە 14 ساڵە بە خوێنی هەزاران ڕۆڵەی كورد، ئەزموونەكەیان بنیات ناوە، بە تایبەتیش كە ڕوون بوو بێ پاڵپشتی ئەمەریكا، هەسەدە ناتوانێ تا سەر لە نێوان دوو دوژمنی سەرسەختی كورد كە توركیا و سووریان، بمێنێتەوە.
بێگومان لە پاڵ ئەو هاوسۆزییەی خەڵكی باشوور، دەبێ بە دیدگەیەكی ڕەخنەییشەوە، ماهیەتی ڕاستەقینەی ئەوانە دەربخەین كە گوایە لەگەڵ سەربەخۆیی ڕۆژئاوادان و ڕۆحی كوردایەتییان هەیە و ئامادەن هەموو قوربانییەك بدەن، لەپێناو سەربەخۆیی كوردستان و دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی. لە پەراوێزی ئەو هەڵوێستەی لە باشوور، یان چوونیان بۆ ڕۆژئاوا، دیارە زۆر لە ڕۆژنامەنووس و پەرلەمانتار و بەناو چاودێری سیاسی و چالاك، عێراقچییەكان، پاڵپشتییەكی گەورەیان بۆ ڕۆژئاوا نواند و هەندێكیان لە ڕێگەی عەلاگەیەكی دەستیانەوە لە ڕۆژئاوا، بە بەخشینی شتێكی بێ بەها بە منداڵان، خەڵكیان چەواشە دەكرد و فریو دەدا، گوایە ئەوان هاوسۆز و پشتیوانی ئەزموونی خۆسەرن و تاكە تروسكاییەك كە بۆ هەبوونی دەوڵەتی كوردی لە ئارادا بێت، لە دەستی هەسەدەدایە.
ئەمانە لە ڕۆژئاوا، كوردستانییەكی عەیار24 بوون، كەچی لە باشوور بانگەشەی بە عێراقیكردنەوە دەكەن و داوامان لێ دەكەن بچینەوە سەر بەغدا، چونكە چارەسەری هەموو كێشەیەكمان لای شیعەكانی بەغدایە، بە مەرجێك ئەوەی لێرە هەمانە، نیمچە دەوڵەتێكی سەربەخۆیە و بەداخەوە ئەوەیشی لە ڕۆژئاوا وەك ئیدارەی سەربەخۆ هەبوو، بوونی نەما. كەواتە ئەم دووڕووییە سیاسییە چییە؟ پەرلەمانتارانی هاوسۆزی عێراق كە لێرە بە "جاشی بەغدا" ناسراون، ئێستەیش بە نسكۆی 1975 دەڵێن ئاشبەتاڵ و پلانە نێودەوڵەتییەكە، دەخەنە ئەستۆی بارزانی، بەڵام پاشەكشەی هەسەدە و لە دەستدانی 50%ی خاكی ژێردەستی كە جێی دڵخۆشیی كەسمان نەبوو، بە سەركەوتن دەزانن.
ئەمانە دژی ئەوەن بارزانی وەك مەرجەعێك دەربكەوێت، بەڵام پەسنی ئۆجەلان دەدەن كە خەریكە قوربانی بە كوردانی باكور و ڕۆژئاوا دەدات، تەنیا لە پێناو ڕزگاربوونی خۆی لە گرتووخانە و هەڵوێست و گوتارەكانی و ئەو هەموو سازشەی لەپێناو ئاشتیدا نواندونی، دەرخەری ئەو ڕاستییە تاڵەن، لە كاتێكدا یەكێك لەو باجانەی هەسەدە و كوردی ڕۆژئاوا زۆر بە قورسی دایان، هاوهەڵوێستییان بوو لەگەڵ قەندیل. ئەمانە جۆرێك لە دووڕووی سیاسین، نەك گوزارشت لە كوردایەتی ڕاستەقینە ناكەن، بەڵكو جۆرێك لە سۆزگەرایی و خرۆشانی بێ لۆجیك و نا سیاسییانەن.
ڕۆشنبیر نابێ بە سۆز بیر بكاتەوە، بەڵكو دەبێ لۆجیكی ڕووداوەكان ببینێت و هەڵسەنگاندنێكی ڕەخنەیی بۆ بكات، بۆ ئەوەی پەند لە هەڵە و ئەزموونەكان وەربگیرێت. بە هەموو پێوەرێك ئەوەی لە ڕۆژئاوا ڕووی دا، وێڕای نرخاندنی هەموو بەرگریی و قوربانیدانەكان، بەڵام پاشەكشەیەكی سیاسی و جیۆگرافی و نەتەوەیی بوو، چونكە كورد لەوێ لە ئیدارەیەكی سەربەخۆی خۆسەرەوە، هاتەوە سەر تێكەڵبوون بە حكوومەتی ناوەندی سووریا، ئەمەیش واتا گەڕانەوە بۆ چوارگۆشەی یەكەم.