نێوەندگەرایی و هەوڵدان بۆ لە بۆتەدانی عێراق لە چوارچێوەی شووناسێكی سیاسی دیاریكراودا و پێوەست بكرێت بە ناسنامەیەكی گشتگیرتر كە عەرەبە، لە وڵاتێكیشدا كە لە دوو نەتەوەی سەرەكی و جیاواز لە هەموو بنەما نەتەوەییەكان پێكهاتووە، خەونێكی سیاسی و نەزۆكی دەسەڵاتدارانی عێراق بووە، هەر لە سەرەتای دامەزراندنی ئەو وڵاتەوە تا ئێستە. ئەگەرچی شۆڤێنیزمی نێوەندگەرا، لە ڕێگەی ئامرازی جیاوازی سەربازیی و سیاسییەوە هەوڵی ئەو عەرەبكردنەی شوناسی عێراقی داوە، بەڵام بێگومان هەموو ئەو هەوڵانە نەك هەر سەریان نەگرتووە و ناگرن، بەڵكو نەوە لە دوای نەوە، دەچنە ژێر خاك، چونكە مەحاڵە دوو نەتەوەی جیا كە هەموو تایبەتمەندییەكانی نەتەوەیییان تێدایە، لە ناسنامەی بە ناو نیشتمانی یەك وڵاتدا كە مێژووەكەی بۆ هەمووان دیارە، ببنە یەك و وەك یەك هاونیشتمانی ببینرێن.
لەو ڕوانگەیەوە، هەر لە سەرەتای دروستبوونی ناسروشتییانەی عێراق و لە سەردەمی پاشایەتی كۆنەپەرست تا عەبدولكەریم قاسم و بەناو شۆڕشەكەی و لە ڕژێمی بەعسیشدا دەگاتە ترۆپك، ئەم بە نێوەندكردنە خەونی حوشتر بووە، بۆیە دەبوو حەلبووسییەكان و ئەوانەیشی پەنجەی هەڕەشەیان لە دانیشتنی 17ی ئازاری پەرلەمانی عێراقدا بەرز دەكردەوە، ئەو پەنجەی داعش ڕاوی نا، بای ئەوە هۆشیاری سیاسییان هەبووایە و ئاوڕێكیان لە مێژووی گەورەكانیان و باپیرانیان بدایەتەوە، ئاخۆ ئەوان توانیان بە ئەنفال و جینۆساید و كیمیاباران و كوشتن و لە دارەدان و سووتاندنی كوردستان، كورد لەناو بەرن؟ كە زۆر لەمان شۆڤێنیتر و بەدەسەڵاتتر بوون؟ ئەوكات زمانی هەڕەشە و داگیركاریان بەكار بهێنایە.
بێگومان دانیشتنەكەی 17ی ئازار، بۆ كەسانێك كە لە مێژووی سیاسی عێراق و دەسەڵاتە یەك لە دوای یەكەكانی شارەزان، نەك هەر مایەی سەرسوڕمان و شۆك نییە، بەڵكو دەبێ تا ئاستێكی زۆر بە ئاسایی بزانێ، چونكە ئەم زمان و ئەقڵە سیاسی و شۆڤێنییە، لە عێراقی بەناو نوێدا، درێژكراوەی كولتووری سیاسی و خەونی نەزۆكی گەورەكانیانە. بۆیە نەك نابێ بەو لێدوانانە شۆك بین، بەڵكو دەبێ چاوەڕێ بین، ئاخر ئەم دنیاینییە سیاسیی و شۆڤێنییە، بەشێكە لە مێژووی دەسەڵاتی ئەو وڵاتە و نەك هەر كۆتایی نایەت، بەڵكو زۆر بە دڵنیایی دەبێ ئەوە بڵێین كە درێژ دەبێتەوە بۆ نەوەكانی داهاتوویشیان.
ئەم دانیشتنە، گەورەترین خزمەتی بە پارتی كرد و دەیان هەزار دەنگی تری مسۆگەر كرد، چونكە ئەگەر فراكسیۆنە كوردییەكان هەڕەشەی ئەو پەرلەمانتارانە تەنیا بۆ سەر پارتی ببینن كە بەردەوام ناوی هەرێمی كوردستان و حكوومەتی هەولێریان دەهێنا، ئەوا مانای وایە هەرێمی كوردستان یەكسانە بە پارتی و پارتیش واتە كوردستان، بۆیە ئەم فراكسیۆنانە هەڵەیەكی گەورەیان كرد كە بەشداری ئەو دانیشتنە بوون و لە ناویشیاندا ڕەخنە بە تایبەتی لە یەكێتی دەگیرێت، نەك هەڵوێست و كۆمەڵ و یەكگرتوو، چونكە بۆ ئەوان چاوەڕوانكراوە، بەڵام بۆ یەكێتی نا.
ئەگەر ئەو حزبانە، ئەو هەڕەشانە بۆ سەر پارتی ببینن و لەو سۆنگەیەوە بێ دەنگ بن، ئەوا بێگومان ئەم هەڕەشە و بێدەنگییە، كۆدەنگییەكی كوردستانی و نەتەوەیی لای شەقامی كوردی دروست دەكات، چونكە نابێ لەو ڕاستییە لا بدەین كە بەرەی ناعێراقیبوون، هەمیشە گەورەترە لە بەرەی هەڵوێست و غالبەكان، بە بەڵگەی ئەوەی پارتی بە تەنیا هێندەی هەموو حزبە كوردییەكان دەنگی هێناوە، لە كاتێكدا هەرچی قەیرانی كوردستان هەیە، بەردەوام دەخرێتە ملی ئەو حزبە، كەچی هەڵبژاردن لە دوای هەڵبژاردن براوەتر دەبێت، هۆكارێكی هەرە بنەڕەتی و سەرەكی ئەو فراوانبوونەی بنكەی جەماوەریی پارتی، پێوەندی بەو ئاراستە سیاسییەوە هەیە كە تێیدا عەرەبەكان كوردستان لە پارتیدا دەبینن و بڕوایان وایە تەنیا ئەو داكۆكی لە ناسنامەی كوردستان دەكات، بۆیە دەبێ تەنیا دژایەتی ئەو بكرێت و ئیدی كارێكیان بە ئەوانیتر نییە، ئەمە خزمەتە بە پارتی.
دەبوو پەرلەمانتارانی كورد، زۆر بە توندی بهاتنایەتە دەنگ و ئەوانیش پەنجەیان ڕاوەشاندایە و بڵێن، حكوومەتی هەولێر، هی هەموو كوردستانە و ئومێدی نەتەوەیەكە و بەرهەمی خەباتی خۆمانە نەك خێری ئێوە، هەروەها دەكرا بشڵێن حكوومەتی هەموو تاكێكی كوردستانە بە ئێمەیشەوە و تەنیا هی پارتی نییە، بەڵام بێدەنگبوون و سەرداخستنیان بەرانبەر ئەو هەڕەشانە، پارتی بە تەنیا كردە خاوەنی كوردستان، ئەمەیش بە سوودی پارتی و بە زیانی ئەوان دەشكێتەوە.
خەڵكی كوردستان وێرای هەموو كەموكورتی و قەیرانێك، هەرگیز بەوە ڕازی نابن جارێكی دیكە بگەڕێنەوە دواوە و پۆستاڵ لەپێ حوكمیان بكات، جا ئەگەر هی بەعس و سەدام بێت بووبێ یان حەشد و حەلبووسی، بۆیە دەبێ پەرلەمانتارانی عێراق، مێژوو بخوێننەوە و پەند لە ڕابردوو وەربگرن و پەرلەمانتارانی كوردیش لە پەرلەمانتارە عەرەبەكانەوە فێری یەكڕیزی نەتەوەیی بن، چونكە لەو دانیشتنە هیچ جیاوازییەك لە نێوان سەرۆكی سوننەی پەرلەمان و جێگرە شیعەكەیدا نەبوو، هەموویان یەكدەنگ دژی كوردستان بوون.