ئەگەرچی دەستەواژە و لێكدانی "فیمینیزمی كوردی"، ڕەنگە لە ڕوانگەی هەندێ كەسەوە زایەڵەیەكی ڕەسەن و ڕاستەقینەی نەبێت، هێشتا ئەو زەوینە و پێشمەرجانەی بۆ شكڵگرتنێكی پتەو و تۆكمە و درەوشانەوەی زیاتری پێویستن، بە باشی و دروستی نەناسرابێت یان لەبار نەبن بۆ ئەوەی ئێمە دەستەواژە و لێكدانێكی وەها بە ئاسانی لە گوتاری سیاسی و كۆمەڵایەتی و شوناسمەندانەمان باس بكەین، بەڵام ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگری مێژوویی هەیە، ئەویش ئامادەبوونی ژنانی كوردە ئەگەر نەڵێین لە زۆربەی جومگەكانی بەڕێوەبردنی ژیان، ئەوا دەتوانین بڵێین لە بەشی هەرە زۆری سیستمی ژیان و ژیار و بەڕێوەبەرایەتیی كۆمەڵگەی كوردییە بەشێوەی گشتی، ئەوەش نەك هەر ئێستە، بەڵكو لە مێژوویەكی تا ئاستێك دوور و درێژدا كە دۆخی ئێستە لەسەر شانی ئەو ڕابردوو و مێژوو وەستاوە.
ڕاستییەكەی ئێمە بۆ ساغكردنەوە و ناساندن و تیۆریزەكردنی "فیمینیزمی كوردی"، دەبێ دوو لق و ڕەهەندی مەعریفە ڕەچاو بكەین، بە باشی لە خوێندنەوەی ژیار و ژیان و مێژووی كورد بە گشتی و ژنی كورد بە تایبەتی كەڵكی لێ وەربگرین. یەكەم: لق و ڕەهەندی كۆمەڵناسانەی ژیانی مرۆڤی كوردە بە گشتی و ئەو پێوەندی و هاوكێشەیەی كە ژن لە ناویدا هەناسەی كێشاوە، لە هەمبەر جەمسەری پیاودا باڵای كردووە یان چەوسێنراوەتەوە یان تەقدیس و پیرۆز كراوە، یاخۆ هەر جۆرە پێناسەیەكی تر كە لە دەرەوەی سووژەبوون و هێزی ناسینی ژندا بەسەریدا سەپێنراوە. ئەم ڕەهەندە تێڕوانینی گشتیی مرۆڤی كورد بۆ ژن و كۆی ئەو هاوكێشە ژیارییە دەخاتە ڕوو، كە ئامادەیی ژن و شكڵگرتنی كەسایەتیی ژن بۆ ئێمە دەنوێنێتەوە و دەیگێڕێتەوە.
دووەم: ڕەهەند و لقی سیاسی و بەسیاسیبوونی ژینگەی مرۆڤی كورد بە گشتی و ژن بە تایبەتییە. لێرەدا بەهۆی سروشتی كێشە و پرسگری كوردەوە، ژن وەك مەڵبەند و پانتاییەكی جیاواز لە پیاو چ وەك دایك یان یار، خوشك، هاوسەر و... بە تایبەتمەندی جیاوازیی جەستە و هەست و سۆزەوە، فڕێ دەدرێتە ناو پانتاییەك كە دوورە لە دنیای ڕەسەن و ڕاستەقینەی ئەو، بۆیە لەم ڕەهەند و لقەدا بە سیاسیكردن یان بە سیاسیبوونی ژنی كورد زەق دەبێتەوه، ژنێتی ژن دەكەوێتە ناو كایەی هێزە سیاسییە پیاوسالارەكانەوە. بە لەپاڵ یەكدانانی ئەم دوو ڕەهەند و لقە، واتە ڕەهەندی كۆمەڵناسانە و ڕەهەندی سیاسی، پرسگرەكە بەرجەوەن و سیمای كۆمەڵگەی كوردی بە گشتی و ژنی ئەم كۆمەڵگەیەمان بە تایبەتی زیاتر بۆ ڕوون دەبێتەوە.
بۆیە فیمینیزمی كوردی ئەگەر تا ئێستش وەك لق و باڵێكی سەربە مەعریفەی ئینسانی ناوی نەهاتبێت و تیۆرە و بیردۆزی تایبەت بەخۆی نەخستبێتە ڕوو، ئەوا وەك واقیع، ئامادەبوون، خەبات، ژنێتی و كوردبوون لە سەرانسەری مێژووی هاوچەرخیدا (بێگومان بە زۆری لە ناو هاوكێشە و سیاقێكی پیاوسالارانەدا)، بەشێكی گەورە و شەقڵ نەشكاوە بۆ توێژینەوەی مەعریفی و كۆمەڵناسی و سیاسی و كولتووری، ئەمەش تەنیا ئەركی مرۆڤی كورد نییە، بەڵكو كۆی چالاكانی بواری زانستە مرۆییەكان و فیمینیزم لە ئاستی ناوچەیی و جیهانیدا لێی بەرپرسن، كوردیش بەرپرسایەتی و ڕۆڵ و دەوری خۆی هەیە.
بۆیە ئەگەر ئێستە دەستەواژەی فیمینیزمی كوردی بەكار دێنین، دەشێت دوو مانای لێ هەڵبهێنجین. یەكەم ئەوەیە ئەم ئاوەڵناوە یان ئەم تێڕوانینە تایبەتە بە كۆمەڵگەی كوردی و لە كۆمەڵگەیەك بە ناوی كوردستانەوە سەری هەڵداوە، واتە شوێنگەی سەرهەڵدان و ئاخێزگەی لەدایكبوونی دەلالەتی سەرەكیی گوزارەكەیه كە لە وشەی "كوردی"دا خۆی نیشان دەدات. مانای دووەم ئەمەیە كە ئەم ئاوەڵناو و ڕێبازە پێوەستە بە كێشە و پرسگرەكانی ژن لە كۆمەڵگەی كوردیدا. ڕاستییەكەی هەردوو ماناكە تەواكەری یەكتری دەبن. ئەم تێبینی و سەرنجانە تەنیا پێشزەوینەیەك دەبن بۆ قووڵبوونەوەی زیاتر لە زاراوەسازیی پێوەست بەو پانتا و مەعریفەیەی كە دەپەرژێنە سەر پرسگرەكانی كۆمەڵگەی كوردی و كوردستان كە پێوەستن بە ژنەوە.
ئەم زاراوەسازییانە لە ڕووی دەلالەت و مانا و چەمكەوە بێكێشە نین، بێگومان زۆر كەس دەتوانن بڵێن فیمینیزم دیاردە، بابەت، لقێكی مەعریفی و كۆمەڵناسیی گشتگیر و یونیڤێرساڵە و گرێ نادرێت بە شوێن و نەتەوە و كۆمەڵگەیەكی دیاریكراوەوە، بەڵام ڕاستییەكەی ئەمە تەنیا یەكێك لە ڕوانگەكانە و ئێمە فیمینیزمی ڕەشپێستەكانمان هەیە، لە بواری ناساندن و تیۆریزەكردنی كێشەی ژنانی ڕەشپێست سەلماندوویانە لەگەڵ ئەوەی كە بابەتەكە شتێكی جیهانییە، بەڵام هەڵگری زۆر تایبەتمەندیی لۆكاڵیی كۆمەڵگەكانە و لە كرۆكیشدا شێوە و سیمای پرسەكان لە هەر كۆمەڵگەیەكدا، لە سۆنگەی پێكهاتەكانیەوە شكڵ دەگرێت و لە ئەفریقا و واشنتن و كوردستان وەك یەك نین و نابن، ئەگەرچی هەموو ژانی ژنبوونیشیان هەڵگرتووە.
بە نیسبەت كۆمەڵگەی كوردی لە باشوور و ڕۆژهەڵات، ئەگەرچی ژن لە دوو پێكهاتی جیاواز، بەڵام لە هەمان كاتدا دۆخەكەی دیاری كراوە، پێكهاتی گشتیی كورد وەك كولتوور، هاوشێوەی باشوور و ڕۆژهەڵات لەڕووی شوێنگە و پێگەی ژن و ئامادەییان لە سەردەمانی كۆنەوە تا ئێستە، لە ناو ماڵ و كۆمەڵگە و شۆڕش و پانتای گشتی و بازاڕدا دیاری دەكات. لە كۆمەڵگەی كوردی بەهۆی دۆزی سیاسیی كورد و كوردستان و دابەشبوونی ئەم وڵاتە، هەر پارچەیەك بووە بە هەڵگری هەندێ تایبەتمەندیی گشتی كە یاسای ئەو وڵاتە لە كرداردا جێبەجێ دەكات، ئەو وڵاتانەش ئەم هەیمەنەیە وەك كولتوور لە هەناوی تاك و كۆمەڵدا ڕەگئاژۆ دەكەن.
بۆ نموونە لە یاسای كۆماری ئیسلامیدا و بەهۆی سروشتی ئایدۆلۆجیكی حكوومەتەكە، دوو ژن لە بەرانبەر پیاوێكدا وەك شاهید دادەنرێت، ڕێكخراوەكانی فیمینیستی ناوەند (تاران) پێیان وایە ڕزگاریی ژنان، بەشێكی سەرەكی لە ناو ڕێڕەوی ڕیفۆرمكردنی ئەم یاسایە و یاساگەلی هاوشێوەدا دەگاتە ئەنجام، بەڵام ناتوانن بیر لەوە بكەنەوە كە دۆخ و شوێنگەی ژنی كورد هەم لە ڕووی ئابووری و هەم لە ڕووی توانا و ئاستی پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی لە كوردستان (ڕۆژهەڵات)، تەواو جیاوازە لە تاران و شارە گەورەكانی ئێران، ئێمە دەتوانین ئێستەش ئەو وێنانەی ژنانی سەردەمی قەجەر ببینینەوە كە باڵاپۆشی توندوتۆڵیان هەیە، هەر لە هەمان سەردەمیشدا وێنەی ژنانی گوندی و شاری (سنە وەك نموونە) ببینین كە چەندە ڕوخسار و جلوبەرگێكی كوردانە و ئەمڕۆییانە و كراوەتریان هەبووە.
خودی ئەمە دەرخەری جیاوازیی بنەڕەتی و پێكهاتی پرسگری ژنان لە كوردستان (ڕۆژهەڵات) و لە تاران (ئێران)ە، هاوكات بەڵگەیەكیشە بۆ ئەوەی لەسەر لێكدانی فیمینیزمی كوردی زیاتر و شێلگیرانەتر بوەستین و بڵێین، هیچ تیۆرە و ئایدیایەك لە ئاستی كرداریدا، بەتەواوەتی داماڵراو نییە لە ئایدۆلۆجیا و كولتووری كۆمەڵایەتی و دەسەڵات و هەیمەنەی كۆمەڵگەكان، لەم دەلاقەیەوە هەر چۆن فیمینیزمی لیبراڵی ئێرانی كێشەی ژنانی ناوەندی بۆ گرنگە، دەبێت فیمینیزمی كوردیش پرسی ژنی كورد لە هەموو دنیادا بۆ گرنگ بێت و تیۆریزەی بكات.