جەنگەكان لە هەر وڵاتێك و بە هەر هۆكارێك ڕوو بدەن، تەنیا زیانباری ڕاستەقینە ئەو خەڵكەیە كە هەشتی لە گرەوی نۆیدایە، واتە ئەو هەشتەیە كە هێشتا لە مشتی نییە و دەبێت نۆش دابین بكات. خەڵكێك كە بژێوی ژیان هێشتا خەمی شەوانە و ئازاری ڕۆژانەیەتی و هیچ ئایدۆلۆژجیا و سیاسەتێك ئاوڕی ڕاستەقینە لەم ئازار و خەمانەی نادەنەوە. بەدیاریكراوی ئەم دۆخە بۆ وڵاتانی ئایدۆلۆجیكی ئاینی وەك ئێران و ئەفغانستان زۆر پڕ دەیپێكێت. ئەفغانستان دوای دەسەڵاتە بەناو دیموكراسییەكەی ئەمەریكا و ڕادەستكردنی دوای زیاتر لە دوو دەیە بە تاڵیبان، چ پێش و چ پاش ئەو شەڕە هەر هەشتیان لە گرەوی نۆیاندا بووە.
ئێستەش چینی ناوەڕاست لە ئەفغانستان سەرودەرێكی ئەوتۆی نییە و ئەمەش هواتای مردنی كولتوور، هونەر، ئەدەب و هەموو ئەو ڕەگەزانە دێت كە شارستانیی ئینسانیی لێوە هەڵدەقوڵێت. سەیر نییە ئەگەر بڵێین دۆخەكە لە ئێران زۆر خراپترە لە ئەفغانستان. لە چاو ئەو سەرمایە و سەرچاوە سروشتی و مرۆیی و جیۆگرافیاییەی ئێران هەیەتی و ئەو هەموو پارەیەی كە دەسەڵات كۆی دەكاتەوە و لە پێناوی هەناردەكردنی ئایدۆلۆجیای خۆی سەرفی دەكات، بێگومان ئەفغانستان وڵاتێكی كەمتر چەوساوەتر و كەمتر ستەملێكراوترە. ئەگەر لەم ڕوانگە گشتییانە تێپەڕین و چاوێك لە خوانی خواردنی خەڵك بكەین لە ئێران، ئێستە دەبینین كە مامۆستایان، فەرمانبەران، هونەرمەندان و هەموو ئەوانەی كە لە ناو خشتەی چێنی ناوەڕاستدا پۆلێنبەندی دەكرێن، تەنیا یەك كەڵكەڵە و خەمیان هەیە، ئەویش ئەوەیە خوانەكەیان بەتاڵ نەبێت و بتوانن زگی ماڵ و منداڵیان تێر بكەن.
ئەمە بەو واتایەیە كە مامۆستایەك ئیتر ناتوانێ لە خەمی پەروەردەی ڕاستەقینەی منداڵاندا بێت، فەرمانبەرێك كە لەگەڵ هەڵاوسانی 80% ڕووبەڕووە و مووچەكەشی وەك خۆی ماوەتەوە، چۆن دەتوانێت وەفای ئەخلاقیی بەرانبەر بە ئەركە ئیدارییەكانی هەبێت و ڕایانپەڕێنێت؟ بێگومان بازاڕی كتێب و كولتوور و هونەر لە چاوەی ئەمانەدا زۆر كارەساتاویترە. ئێستە دۆخی پاش جەنگیش نییە، دۆخێكە نە جەنگە و نە ئاشتی، من پێم وایە دەسەڵاتی تاران هەر ئەمەی دەوێت كە بەشێوەیەك بۆ ڕاگرتن و تۆقاندنی ناوخۆ هەر سێبەری جەنگ بە سەر ئاسمانی وڵاتدا ڕاگرێت. هەڵبەت ئەمە كارێك بووە دەیان ساڵە كردوویانە بە ئایدیا و ڕیچواڵە ئاینی-سیاسییەكانیان، بەڵام ئێستە بووە بە كردارێك كە وای لەو خەڵكە كردووە تا ئێستە بێدەنگ بن.
خەڵك لە دۆخی شەڕدا تەنیا ئاشتیی دەوێت، ئاشتییەك كە بێگومان ئاستێكی نزمی هەیە و مانای ڕاگرتنی شەڕ بۆ سەر ژیانی دەڵەمە و نیوەچڵیان دەگەیەنێت. خەڵك لە دۆخی ئاشتییەكی ڕێژەییدا دەتوانێ داواكاریی هەبێت و هاوار بگرێتە دەسەڵات كە ئەویش لە ئێران تا ئێستە لە خوێن گەوزاوە. ئەم دۆخە ئەگەر بۆ خەڵكانی ناوەڕاستی ئێران و تەنانەت باشووری ئێرانیش ئاوا بێت، بە دڵنیاییەوە بۆ خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان و دواتر بەلووچەكان زۆر كارەساتاویترە. كورد و بەلووچ بە نیسبەت نەتەوەكانی تر، كەمترین بڕوا و متمانەیان لەلایەن دەسەڵاتە یەك لە دوای یەكەكانی ئێرانەوە پێ كراوە، جیۆگرافیاكەیان تاڵان دەكرێت، بەڵام هیچ پیشەسازی و پێشخستنێكی تێدا ئەنجام نادرێت. لە شەڕەكەدا بینیمان ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان بۆردمان كرا، تەنیا بنگە و بارەگا جۆراوجۆرە حكوومییەكان بوو، نەك ناوەندە وەبەرهێن و پیشەسازییەكان، چونكە هیچ لەوانەی تێدا نییە تا بۆردمان بكرێت تەنانەت كارگەیەكی گرنگی وایان تێدا دروست نەكردووە كە ئاتاجییەكانی خەڵكی كوردستان دابین بكات، بۆ ئەوەی هەمیشە چاوەنۆڕ و دەستەودامانی تاران و ئەسفەهان و قوم و ... بێت.
كورد سەرباری هەموو ئەم ستەم و بێبەشكردنانە، باوەڕی بە دۆخی ڕەوای خۆی بووە و ئێمە ئێستە لە هەموو گوتارەكانی ڕٶژهەڵاتی كوردستان (ئەوانەی كە خیانەتیان بە بوونی خۆیان نەكردووە)، قووڵاییەكی ستراتیجیك دەبینین كە ئەگەر دڵشكاو و ڕەنجاویش بێت، بەڵام چاوی لە هەولێر و دیاربەكر و قامیشلۆیە. ئەمە بەو واتایە دێت كە دۆزی خۆی بە یەك دۆز دەبینێت و چارەنووسی خۆی لە نەخشە و جیۆگرافیایەكی گەورەدا دەبینێت. من هیچ كات بە خەیاڵپڵاویی نازانم باسی كوردستانی گەورە بكەم، بەڵام ئەو ڕاستییەش دەبینم كە ئەگەر ئەو هەلە دووریش بێت، بەو مانایە نایەت من تەپڵی دابڕان و جیاوازیی لە پارچە جگەرگۆشەكانی تر لێ بكوتم. تەنانەت ئەگەر هەر پارچەیەك قەوارەی جیاواز و سەربەخۆی خۆیشی هەبێت، وەك ڕۆح و كولتوور یەكێكە، بۆیە ئەو دەنگانەی بەهۆی ئەم دۆخەوە باس لەوە دەكەن كە ڕٶژهەڵات پەراوێز خراوە و دەبێت خۆی چارەی دەردی خۆی بخات، زۆر بە هەند وەرناگرم، تەنیا لەوەدا كە زیاتر ئیرادەگەرا و پلانداڕێژی بكات بە پیشە و دنەی خودئاگایی و وشیارییەكی زیاتر بدات.
لەم دۆخەدا دەبێت وەك هەمیشە ئەمەكداری سۆز و وەفاداری برایانەی دوو پارچەی باشوور و ڕٶژهەڵات بۆ یەكتر و پارچەكانی تریش بین، لەو خەونە تێبگەین كە كورد بۆ ئاسۆی دواڕۆژ و دۆزە ڕەواكەی هەیەتی و بە قسەی لابەلا و لۆجیكی داگیركەر و تێڕوانینی نەریتی و دوور لە كولتووری كورد لەسەر دۆزەكەمان قسە نەكەین، دەبێت واز لە ئێرانیكردن و عێراقیكردنی ڕۆژهەڵات و باشوور بهێنین، تا زیاتر بتوانین لە خەم و پەرۆشییەكانی یەكتر بگەین و ئاستی كردار بگەیەنینە پلە شیاوەكەی خۆی.