دوا بەدوای لێکەوتە ستراتیجی و سەربازییەکانی ئەو گرژی و ڕووبەڕووبوونەوانەی لە نێوان ئەمەریکا و ئیسرائیل لە لایەک و ئێران لە لایەکی ترەوە ڕوویان دا، عێراقی 2026، قۆناغێکی سیاسیی نوێ و تەواو جیاواز لە ڕابردوو بەڕێ دەکات. سەرۆك ترەمپ دوای گەڕانەوەی بۆ کۆشکی سپی، ستراتیجی "کۆتاییهێنان بە هەژموونی تاران لە بەغدا"ی لە دروشمێکی میدیاییەوە گۆڕی بۆ نەخشەڕێگەیەکی کرداری و توند، وەك ئەوەی بینیمان. ئەم گۆڕانکارییە تەنیا ڕووداوێکی کاتی نییە، بەڵکو پرۆسەیەکە بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی گشتگیرانەی باڵانسی هێز لە ناوچەکەدا، ئامانج لێی کۆتاییهێنانە بەو دۆخە چەقبەستوو و پشێوییەی چەندان ساڵە بڕیاری سیاسیی لە عێراقدا قۆرخ کردووە. واشنتۆن لەم قۆناغە نوێیەدا لە ڕێگەی کۆمەڵێک هەنگاوی یەک لە دوای یەکی بەرنامە بۆ داڕێژراوەوە، هەوڵی لەناوبردنی سەرچاوەکانی دەستێوەردانی هەرێمی لە ناوخۆی عێراقدا دەدات.
ئەم وەرچەرخانە قووڵە لە گۆڕینی ڕادیکاڵانەی کارەکتەرە سەرەکییەکانی دەسەڵات لە بەغداوە دەستی پێ کرد، مێژووی عێراق دەیسەلمێنێ کە ڕکابەرییە ناوخۆییەکان هەمیشە لەژێر کاریگەریی ئەجێندا دەرەکییەکاندا بوون، بەڵام ڤیتۆکەی ئەم دواییەی سەرۆکی ئەمەریکا لەسەر کارەکتەرە وابەستە و نزیکەکانی تاران، بە تایبەتی نووری مالیکی سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا، ئاڕاستەی یارییە سیاسییەکەی گۆڕی. ئەم ڤیتۆیە ڕێگەی لە دووبارە کاندیدکردن یان مانەوەی محەمەد شیاع سوودانی لە سەرۆکایەتیی ئەنجوومەنی وەزیرانیش گرت، لە ڕوانگەی واشنتۆنەوە وەک پاڵپشت و هاوکارێکی ڕژدی گرووپە میلیشیاکان سەیر دەکرا.
عەلی زەیدی وەک سەرۆکوەزیرانی نوێ، وەرچەرخانێکی جەوهەرییە، ئەو خاوەنی پاشخانێکی ئایدۆلۆجی یان حزبی نییە کە لە تارانەوە سەرچاوەی گرتبێت، لە ڕابردوویشدا بەشداری شەڕە تائیفییە خوێناوییەکان نەبووە و خاوەنی هێزێکی حزبیی قۆرخکار نییە تا بچێتە ناو ململانێی دابەشکردنی دەستکەوتەکانەوە. ئەم بێلایەنییە ئەرێنی و نزیکایەتییە یەکسانەی لە هەموو پێکهاتەکانی عێراق (کورد، سوننە، و شیعە)، وایکردووە پاڵپشتیی نێودەوڵەتی و پشتگیرییەکی تەواوی ئیدارەی ئێستەی ئەمەریکای هەبێت، بۆ ڕێبەریکردنی ئەم قۆناغی ڕاگواستنەوەیە.
هاوكات لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییە سیاسییە، پرسی چەککردنی گرووپە چەکدارەکان و ناچارکردنیان بۆ چوونە ناو دەزگا فەرمییەکانی دەوڵەت، لە چوارچێوەی دروشم و مانۆڕی سیاسی دەرچووە و بووەتە واقیع. ئەمەریکا لەم قۆناغەدا هیچ مەودا و هێڵێکی بۆ ئەم هێزانە نەهێشتووەتەوە، بژاردەکە ڕوونە: یا خۆبەدەستەوەدان بە یاسا و ڕێسا و پابەندبوونی سەربازیی بە دەوڵەت، یان ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی. ئەگەرچی پێموایە ئەم گرووپانە هێشتا هەوڵ دەدەن یان دەیانەوێت ئەم ڕادەستبوونە وەک تەکتیکێک بۆ چوونە ناو قووڵایی دەزگاکانی دەوڵەت و قۆرخکردنی شەرعیەت بەکار بێنن، کەچی ڕاستییە سیاسییەکە وا دەریدەخات کە ئەمە پاشەکشە و خۆبەدەستەوەدانی ئەو هێزانەیە بەو واقیعە نوێیەی ئەمەریکا و حکوومەتی زەیدی دروستیان کردووە. كەواتە لەمەودوا بڕیار، جێگۆڕکێ، جووڵەی دارایی و سەربازیی ئەو هێزانە زۆر سنووردار دەبێت و دامەزراوە فەرمییەکان دەتوانن بە ئاسانی چاودێری و کۆنترۆڵیان بکەن، ئەمەیش بە مانای پچڕانی یەکجاریی ئەو زنجیرە لۆجیستییە دێت کە عێراقی بە میحوەرە هەرێمییەکانەوە دەبەستەوە.
لەم نەخشە نوێیەدا، پێوەندییەکانی نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستان، وەک کلیلێکی سەرەکی بۆ دووبارە داڕشتنەوەی هاوکێشەی سەقامگیری تەماشا دەکرێت. لە ڕابردوودا، پێگەی جیۆپۆڵەتیکی هەولێر و پێوەندییە توندوتۆڵەکانی لەگەڵ ئەمەریکا و ڕۆژئاوا، هەمیشە دەبووە هۆی ئەوەی لەلایەن هێزە ئایدۆلۆجییەکانەوە بکرێتە ئامانج. ئەو هێزانە بەردەوام ئاستەنگیان بۆ پێشکەوتنەکانی هەرێمی کوردستان دروست دەکرد و ڕێگربوون لە گەیشتن بە ڕێککەوتنی بنەڕەتی لەسەر بابەت و دۆسییەکانی نەوت و بودجە. ستراتیجیی ئەوان ڕوون بوو: هێشتنەوەی کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغدا بە هەڵپەسێردراوی، زەوینەیەکی گونجاوی بۆ دەستێوەردانی وڵاتانی دراوسێ دەڕەخساند، تا هەمیشە وەک کارتی گوشار دژی لایەنە نیشتمانییەکان بەکاری بهێنن، بەڵام لە 2026دا، مەیلی ڕاستەقینەی حکوومەتی فیدراڵ بۆ چارەسەری ڕیشەیی کێشەکان لەگەڵ هەرێم، نیشانەی تێپەڕاندنی ئەو قۆناغی دابەشکارییەیە و بووەتە هۆی بەهێزبوونی پێگەی ناوخۆیی عێراق لە بەرانبەر دەرەوەدا.
پێگەی نوێی عێراق تەنیا لە کایەی سیاسەت و ئاسایشدا کورت نابێتەوە، بەڵکو گۆڕانکارییە هەرە ڕادیکاڵ و کاریگەرەکە لە سێکتەری ئابووریدا ڕەنگی داوەتەوە، ئەوە چەکی ڕاستەقینەی ڕزگاربوونی عێراقە لە هەژموونی دەرەکی،. جێبەجێکردنی سیستمی دارایی و گومرگیی جیهانیی "ئەسیکۆدا" (Asycuda) لە سەرجەم دەروازە سنوورییەکان، شادەماری قاچاخچێتی، تێپەڕبوونی کاڵای نایاسایی و سپیکردنەوەی دۆلار بەرەو دەرەوەی سنوورەکان، دەپچڕێنێت. هاوکات، عێراق هەنگاوی ڕژدی ناوە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی مێژوویی بە گازی دەرەکی بۆ بەرهەمهێنانی وزە، ئەمەیش لە ڕێگەی کڕینی وزەی کارەبا لە هەرێمی کوردستان و پەرەپێدانی کێڵگە ناوخۆییەکانەوە. لە ڕوانگەی ستراتیجیشەوە، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییەکانی ئەگەری داخستنەوەی گەرووی هورمز لە کاتی تەقینەوەی هەمەلایەنەی شەڕ لە ناوچەکە، یان سەرهەڵدانەوەی لەناکاوی گرژییەکان، بەغدا لۆجیکی جێگرەوەی گرتووەتە بەر، ئەمەیش لە ڕێگەی ئامادەکاری بۆ هەناردەکردنی نەوتەکەی لە ڕێگەی بۆرییەکانی هەرێمی کوردستان - جەیهان و نوێكردنەوەی هێڵەکانی سووریا، لەگەڵ خێراکردنی هەنگاوە کردارییەکان بۆ تەواوکردنی پڕۆژەی ستراتیجیی "ڕێگەی گەشەپێدان".
کۆکەرەوەی هەموو ئەم هاوکێشە ئاڵۆزانە ئەوەیە کە عێراق ئێستە بە کردەیی و هەنگاو بە هەنگاو، خۆی لە ژێر سێبەری هەژموونی ناوچەیی دەرباز دەکات. سەرقاڵبوونی قووڵی ئێران بە لێکەوتەکانی شەڕی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هاوپەیمانیی ئەمەریکا-ئیسرائیل و داڕمانی ئابوورییەکەی، دەرفەتێکی مێژوویی بە بەغدا بەخشیوە. بۆچوونم وایە، عێراقی ئەمڕۆ ئەگەر بیەوێت چیتر نابێتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێی هێزە دەرەکییەکان، بەڵکو وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەریی ڕاستەقینە، خەریکی داڕشتنەوەی داهاتووی خۆی دەبێت. وڵاتەکە بە هاوکارییەکی هاوسەنگ لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئەمەریکادا، بەرەو قۆناغێکی نوێی سەقامگیریی سیاسی، گەشەپێدانی ئابووریی سەربەخۆ و سەروەریی نیشتمانیی هەنگاو دەنێت، لەمەدا سەركەوتوو بێت، بڕیاری یەکەم و کۆتایی تەنیا لەناو سنوورەکانی خۆیدا دەدرێت.
دەرفەتە زێڕینەکان بەردەوام نابن، بۆیە دوورخستنەوەی هەژموونی دەرەکی تەنیا نیوەی ڕێگەکەیە، تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە بۆ بەغدا لەوەدایە، تا چەند دەتوانێت ئەم باڵانسی هێزە نوێیە وەک دەرفەتێک بۆ چاکسازیی ڕیشەیی، بنبڕکردنی گەندەڵی و گێڕانەوەی متمانەی جەماوەر بەکار بهێنێت. ئەگەر ناوەندی بڕیار لە عێراق نەتوانێت ئەم واقیعە نوێیە بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێکی مۆدێرن و یەکگرتوو بقۆزێتەوە، ئەوا مەترسیی گەڕانەوە بۆ بازنەی یەكەم و سەرهەڵدانەوەی ململانێ تائیفی و هەرێمییەکان، وەک هەڕەشەیەکی کراوە بە هەڵپەسێردراوی دەمێنێتەوە.