هەڵبژاردن، ئامرازێكی سیاسی نوێكردنەوە و دەستاودەستكردنی دەسەڵاتە بە شێوەیەكی دیموكراسی و هاوكات یەكێكیشە لە مافە یاسایی و بنەڕەتییەكانی تاكی پێگەیشتوو، هەروەها بەشدارییەكی ناڕاستەوخۆی تاكە لە پرۆسەی بەڕێوەبردن و حوكمڕانیدا. هەڵبژاردن لە كوردستان و عێراق بە نهێنی و ئازادانە، تاك لە سۆنگەی بیروباوەڕ و جیهانبینی سیاسیی خۆیەوە دەنگ بە هێزێكی سیاسی دەدات كە بە شایستەی حوكمڕانی دەزانێ، بەمەیش جۆرێك لە ڕەوایی كەسی و ویژدانی و هزری، دەبەخشێتە ئەو نوێنەرەی یاخۆ ئەو هێزە سیاسییەی دەنگی پێ دەدات.
بێگومان پرۆسەی دەنگدان لە هەر كۆمەڵگەیەكدا لەسەر بنەمای دەنگی دەنگدەرە و ئەویش پێوەستە بەو تێگەیشتنە سیاسی و هزرییەی هەیەتی، یا هەڵسەنگاندن و پێوەرێك بۆ خزمەتكردنی گشتی و بەرەو پێشەوەبردنی وڵات، بۆیە هەمیشە پرەنسیپی زۆرینە و كەمینە، یان براوە و دۆڕاو، لە پرۆسەی هەڵبژاردندا بوونی هەیە، ئەمە دیاردەیەكی سروشتی و رادیكاڵییە و نیشانەی هوشیاری كۆمەڵگە و تاكە، چونكە دەنگدەر ئازادە لەوەی دەنگ دەداتە كام هێز، كاتێكیش لە نێوان دەیان بژاردەدا خۆی یەكلاكردەوە دەنگ بداتە هێزێكی دیاریكراو و نەیداتە ئەوانیتر، ئەوا مانای وایە، هەم پراكتیزەی ئازادی كەسیی خۆی دەكات، هەمیش ئەو مافەی هەیەتی دەیەوێت لەسەر بنەمای باوەڕەكانی مومارەسەی بكات، لەبەرئەوەی دەنگدەر كاتێ دەنگ دەداتە حزبێك، ڕوونە باوەڕ و متمانەی سیاسی و كارگێڕیی بەو هێزە هەیە.
واتا لێرەدا ئەو پرسیارە دروست دەبێت، كاتێ دەنگدەر دەنگ دەداتە هێزێكی سیاسی، دەكرێ ئەو دەنگە، لە ڕێی ڕێكەوتنێكی سیاسی نێوان دوو هێز، تێكەڵ بكرێن و كۆی دەنگەكان بكرێنە یەك؟ بە باوەڕی من نەخێر، بەڵكوو ئەمە جۆرێكە لە پێشێلكاری مافی تاك و بەشێكە لە دەستەوارە و مامەڵەكردن بە دەنگی تاكەوە. بێگومان ڕاستە لە چوارچێوە گشتییەكەدا، ڕەوایەتییە یاسایی و جەماوەرییەكە لە كۆی دەنگدانەكەدایە و نوێنەرەكان نوێنەری حزبە سیاسییەكانن، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە، دەنگدەری هێزێكی سیاسی لە ڕێی پرۆسەیەكی یەكگرتنەوە وەك ئەوەی بە نموونە لە پەرلەمانی عێراق دەكرێت، یان نەوەی نوێ و یەكێتی، ئەو دەنگەی بدرێتە هێزێكی سیاسی سەت پلە جیاواز.
دەكرێ ئەمە ڕوونتر بكەینەوە، بۆ نموونە، كاتێ دەنگدەری حزبێكی سیاسی لە كوردستان، دەنگ دەداتە حزبەكەی خۆی و نایداتە هێزێكی تر، ئەوە دیارە سەرچاوەكەی لە تێگەیشتنێكی سیاسییەوە هاتووە و باوەڕی بەو هێزەیە، كەواتە نابێ هەمان ئەو دەنگە، لە ڕووی یاسایی و پراكتێزەی مافەوە، لە ڕێگەی هاوپەیمانییەكی سیاسی و بە ئامانجی سیاسی، بۆ لایەنێكی دیكە بڕوات، چونكە ئەگەر دەنگدەرەكە مەبەستی بووایە، ئەوا لە بنەڕەتدا دەنگی دەدایە لایەنەكەی دیكە، بەڵام كاتێ سەربەستە لە دەنگدان، تەنانەت ئەگەر دەنگدەرێكی ناحزبی و هاووڵاتیش بێت، ئەوا نابێ دەنگەكەی بە ڕێكەوتنێكی سیاسی بدرێتە هێزێكی دیكە، چونكە ئەمە سەوداكردنە بە مافی یاسایی و سروشتییانەی ئەو دەنگەرەوە كە بە یاسا و بە ئازادی و سەربەستییەوە ئازادە لەوەی دەنگ بە كام حزب دەدات.
لەلایەكی ترەوە، ئەم جۆرە هاوپەیەمانێتییە كە دوای هەڵبژاردن و دەنگدان دەكرێت، كاریگەریی و لێكەوتەی سیاسی نەرێنی، بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو لەسەر هێزە سیاسییەكە دروست دەكات. ڕوونە دەنگدەرانی نەوەی نوێ لە ڕوووی پاشخانی سیاسی و هوشیاری دەنگدانەوە، هوشیاریەكی ئەوتۆیان نەبووە و پتر لەسەر بنەمای دژایەتی پارتی و یەكێتی، دەنگیان داوە بەو حزبۆكە بەناو نوێیە، ئیتر لە هەڵبژاردنی داهاتوودا، هەمان ئەزموون تاقی ناكەنەوە و دەنگ نادەنەوە نەوەی نوێ، چونكە كۆن بوو، ئێستە بڕوایان وایە ئەم جووڵانەوەیە دەنگەكانی ئەوانی بە ڕێكەوتنێكی سیاسی پووچەڵ كردووەتەوە، بۆیە وەك هەڵوێستوەرگرتنێك، زۆر ئەستەمە ئامادە بن جارێكی دیكە دەنگ بە هەمان حزب بدەنەوە ، لە هەموو بارێكدا، دەنگدان مافێكی یاسایی و سروشتی تاكە و ئازادە چۆن پراكتێزەی دەكات، بەڵام لە ڕای گشتییەوە ئاماژەكان دەردەكەون.
لێرەوە باشتر وایە هێزە ساسییەكان بەر لە هەڵبژاردن بچنە ناو هاوپەیمانیی سیاسی و بەرەیەك پێكبهێنن، بۆ ئەوەی ئەو مافەی دەنگدەر پارێزراو بێت، بێگومان كە نەوەی نوێ لە سەرەتادا ئەمە ناكات، لە بێئاگایی نییە، بەڵكو دەیزانی ئەمەی بكردایە، دەنگی پێویستی نەدەهێنا لە هەڵبژاردن، بۆیە پرۆسەكە بۆ دوای تەواوبوونی هەڵبژاردن هەڵدەگرێت، بەڵام ئەمەیش كۆتایی ڕێگەكە نییە، چونكە هەڵبژاردنی تر دێت، گرنگە هێزە سیاسییەكان، ماف و بەهای سیاسی و یاسایی دەنگدەرەكانیان بپارێزن و داكۆكی لێ بكەن، نەك نوێنەرایەتییەكە ببەخشنە لایەنی دیكە، چونكە ئەگەر مەبەست بووایە، ئەوا دەنگدەران خۆیان ئەوەیان دەكرد.